Μικροπράγματα
ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΑΝΟ ΜΥΤΙΛΗΝΑΙΟ
Λίγα χρόνια πριν, ενώ βρισκόμουν με δύο καλούς φίλους στους καταρράκτες του Γαλάζιου Νείλου στην Αιθιοπία, είχα εντυπωσιαστεί με τη σκέψη ότι αυτά τα νερά διανύουν μια τόσο μεγάλη απόσταση, καταλήγουν στο Νείλο και διασχίζοντας όλη την Αίγυπτο χύνονται στη Μεσόγειο.
Αν και από μικρός είχα την επιθυμία να δω από κοντά τις Πυραμίδες, τους αρχαιοαιγυπτιακούς ναούς και τις σαρκοφάγους των Φαραώ, καθυστερούσα το ταξίδι στην Αίγυπτο, κυρίως γιατί με αποθάρρυνε η ιδέα των χιλιάδων τουριστών που θα συνωστίζονταν στα αξιοθέατα. Το καλοκαίρι, ωστόσο, θεωρείται μη τουριστική περίοδος για την Αίγυπτο, λόγω των πολύ υψηλών θερμοκρασιών (συχνά 45-50°C), κι έτσι αυτό το καλοκαίρι αποφασίσαμε με δύο καλούς φίλους, τον Παναγιώτη και τη Δήμητρα, να το τολμήσουμε, ξεκινώντας από τα νότια Αιγυπτοσουδανικά σύνορα κι ακολουθώντας τη ροή του Νείλου να φτάσουμε στην εκβολές του ποταμού, στη μεσογειακή Αλεξάνδρεια.
Η προετοιμασία ενός τέτοιου ταξιδιού δεν είναι πλέον κάτι ιδιαίτερα δύσκολο. Κλείσαμε πρώτα τα αεροπορικά (Αθήνα-Ασουάν, Κάιρο-Αθήνα), τα καταλύματα σε Ασουάν και Λούξορ, αγοράσαμε έναν τουριστικό οδηγό πρόσφατης έκδοσης, ανανεώσαμε τα διαβατήριά μας και εκδώσαμε διαδικτυακά τις βίζες. Τα υπόλοιπα θα τα οργανώναμε εκεί! Όταν ταξιδεύεις χωρίς πρακτορείο, μέρος της ομορφιάς του ταξιδιού είναι η προετοιμασία και η ελευθερία που νιώθεις στη διαμόρφωση του δικού σου προγράμματος. Δυσκολίες βέβαια προκύπτουν πολλές, ενώ παράλληλα η αφιέρωση χρόνου στον προγραμματισμό κατά τη διάρκεια του ταξιδιού δεν είναι για όλους μια ευχάριστη διαδικασία. Στην περίπτωση που θεωρείς την οργάνωση αυτή κουραστική, απευθύνσου σε κάποιο πρακτορείο, αλλά να είσαι έτοιμος να πληρώσεις μέχρι και τα διπλάσια!
Στο Ασουάν βιώνεις την εμπειρία της Αφρικής
Ο Νείλος στο Ασουάν είναι στα καλύτερά του. Τροπική ατμόσφαιρα με φοίνικες, μικρά κατοικημένα νησάκια εντός του ποταμού και στη δυτική όχθη η έρημος να σβήνει στα νερά του Νείλου. Αυτή ήταν για μένα μια από τις πιο δυνατές εικόνες του ταξιδιού!
Η πρώτη μέρα περιελάμβανε αξιοθέατα της ευρύτερης περιοχής. Είδαμε τον πρώτο μας αιγυπτιακό ναό, αυτόν της Ίσιδος στο νησί Φιλαί, περπατήσαμε στους στενούς χωματόδρομους των νουβικών χωριών στο νησί της Ελεφαντίνης, διανύσαμε μια εξαντλητική πορεία στους αμμόλοφους της δυτικής ερήμου της Σαχάρα ως το μοναστήρι του Αγίου Συμεών και το απόγευμα καταλήξαμε στη σύγχρονη πόλη του Ασουάν. Τα παραπάνω σημεία είναι προσβάσιμα μόνο με φελούκα (παραδοσιακή βάρκα), κάτι που κάνει την εμπειρία ακόμα πιο ξεχωριστή. Τροπική χλωρίδα, καμήλες και γαϊδουράκια στις όχθες, Αιγύπτιοι να δροσίζονται στα νερά του ποταμού.
Είχαμε επιλέξει να μείνουμε στο Νουβικό χωριό της δυτικής όχθης, γεγονός που συνέβαλε στο να έρθουμε σε επαφή με την αυθεντική ζωή των γηγενών. Οι Νούβιοι έχουν τη συνήθεια να στολίζουν τις προσόψεις των σπιτιών τους με πολύχρωμα σχέδια και προσωπογραφίες, μετατρέποντας τελικά τα χωριά τους σε υπαίθρια μουσεία λαϊκής παραδοσιακής τέχνης. Για να είμαι ειλικρινής, η πρώτη εντύπωση απ’ το μέρος αυτό δεν ήταν και η καλύτερη. Ένας στενός χωματόδρομος με χρωματιστά προχειροφτιαγμένα σπιτάκια δεξιά κι αριστερά, πλαστικά σκουπίδια πεταμένα τριγύρω και μια έντονη μυρωδιά απ’ τις ακαθαρσίες των ζώων. Χρειάζεται λίγος χρόνος προσαρμογής, να αφήσεις κάπως το μυαλό να αποδεχτεί το διαφορετικό κι έπειτα να εστιάσεις στην ομορφιά του περιβάλλοντος.
Το Ασουάν και γενικά ο νότος προσιδιάζει με πόλεις της κεντρικής Αφρικής, όπως η Αντίς Αμπέμπα. Όσο κατεβαίνει κανείς τον Νείλο και φτάνει προς τη Μεσόγειο, βλέπει σταδιακά το επίπεδο ζωής να ανεβαίνει. Πόλεις πιο ανεπτυγμένες, με πιο προσεγμένο οδικό δίκτυο και πιο πολιτισμένο τρόπο ζωή. Ακολουθώντας δηλαδή τη ροή του ποταμού, είναι σα να ταξιδεύεις προς τον πολιτισμό.
Την επόμενη μέρα ξυπνήσαμε πριν την ανατολή του ηλίου, ώστε να ξεκινήσουμε οδικώς το τρίωρο ταξίδι προς τον νότο, με σκοπό να φτάσουμε στους επιβλητικούς ναούς του Άμπου Σίμπελ. Οι ναοί αυτοί, όπως και ο ναός της Ίσιδος στο Ασουάν, μεταφέρθηκαν σε μεγαλύτερο υψόμετρο κομμάτι-κομμάτι, όταν αποφασίστηκε να κατασκευαστεί το φράγμα του Ασουάν. Τα νερά που συγκεντρώθηκαν και δημιούργησαν τη λίμνη Νάσερ κάλυψαν τα αρχικά επίπεδα που είχαν χτιστεί αυτοί οι ναοί. Το έργο της μεταφοράς και αναστήλωσης διήρκεσε αρκετά χρόνια (1954-1980).
Την τέταρτη μέρα ξεκινήσαμε οδικώς για το Λούξορ. Στο μεταξύ θα κάναμε τρεις στάσεις για να επισκεφθούμε σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους στις όχθες του Νείλου. Πρώτα σταματήσαμε στο ναό του κροκοδειλοκέφαλου θεού Σομπέκ στο Κομ Όμπο. Έπειτα φτάσαμε στο μεγαλοπρεπή ναό Edfu και τέλος στο ναό της περιοχής Esna με τα πολύχρωμα κιονόκρανα, που ακόμα βρίσκεται σε διαδικασίες αναστήλωσης.
Επιβλητικοί ναοί, τύμβοι και αερόστατα στις αρχαίες «Θήβες»
Οι αρχαίες Θήβες της Αιγύπτου, το σημερινό Λούξορ, αποτέλεσε την πρωτεύουσα του Μέσου βασιλείου και, κατά την 18η δυναστεία, του Νέου Βασιλείου. Το Λούξορ διατηρεί την αίγλη του. Ο αρχαιολογικός χώρος του Καρνάκ και ο ναός του Λούξορ, που συνδέονται με τον 3ων χιλιομέτρων δρόμο των Σφιγγών, εντυπωσιάζουν. Το Καρνάκ κλείνει το απόγευμα και ο ναός του Λούξορ το βράδυ. Άρα δίνεται η δυνατότητα στον επισκέπτη να δει κάποιους αρχαιολογικούς χώρους στο φως του ηλιοβασιλέματος ή με τους νυχτερινούς προβολείς, που δημιουργούν ένα μαγευτικό κινηματογραφικό σκηνικό. Περνώντας στην απέναντι πλευρά του Νείλου μπορείς να θαυμάσεις κι άλλους σημαντικούς ναούς, όπως της θεάς Χάτσεπσουτ, τους Κολοσσούς του Μέμνονα και φυσικά τους τύμβους των Φαραώ.
Η Κοιλάδα των Βασιλέων και των Βασιλισσών είναι στην ουσία ένας ορεινός όγκος στον οποίο οι Αρχαίοι Αιγύπτιοι είχαν επιλέξει να φτιάξουν τους τάφους των Φαραώ. Κατεβαίνοντας σε μεγάλο (συνήθως) βάθος, καταλήγεις σε μια κεντρική αίθουσα, όπου βρισκόταν η σαρκοφάγος και η μουμιοποιημένη σωρός του εκάστοτε Φαραώ. Στην κοιλάδα μπορείς να επισκεφθείς τους τύμβους του Ραμσή ΙΙΙ, του Τουταγχαμών, της Νεφερτίτης κι άλλων. Αν και οι τύμβοι είναι δεκάδες, δεν είναι δυνατή η είσοδος σε όλους όλο το χρόνο, ώστε η φθορά που επιφέρει η ανθρώπινη παρουσία σε τοιχογραφίες και ιερογλυφικά να είναι όσο το δυνατόν μικρότερη. Εμείς επισκεφθήκαμε 4 τύμβους στην Κοιλάδα των Βασιλέων και άλλους 3 στην Κοιλάδα των Βασιλισσών.
Πριν την Ανατολή του ήλιου αερόστατα πετάνε πάνω απ’ την Κοιλάδα των Βασιλέων και τον Νείλο. Είναι μια εμπειρία ζωής που έχεις τη δυνατότητα να τη ζήσεις πολύ πιο οικονομικά σε σχέση με άλλες περιοχές του κόσμου στις οποίες παρέχεται αυτή η δυνατότητα.
Τρεις ώρες βορειότερα του Λούξορ βρίσκονται τα Δένδαρα, στα οποία εντυπωσιάζει ο ναός της Άθωρ, της θεάς του έρωτα, με τους δαιδαλώδεις διαδρόμους, τις γαλάζιες λεπτομέρειες στο διάκοσμο και τα πρωτότυπα ανθρωπόμορφα κιονόκρανα. Βορειότερα βρίσκεται η Άβυδος, την οποία όμως δεν προλάβαμε να επισκεφθούμε. Στον προγραμματισμό του ταξιδιού υπολογίζαμε να φτάσουμε στο Κάιρο οδικώς. Μετά από έντονη αναζήτηση και διαπραγματεύσεις με οδηγούς, αποφασίσαμε ότι πιο συνετή επιλογή ήταν να ταξιδέψουμε αεροπορικώς.
Περισπασμοί κι εκνευρισμός στις Πυραμίδες
Είχαμε επιλέξει να μείνουμε δύο βράδια στην περιοχή της Γκίζας, για να είμαστε κοντά στις Πυραμίδες. Το επόμενο πρωί μπήκαμε στον αρχαιολογικό χώρο, στον οποίο υπήρχε κοσμοσυρροή, παρόλη την έντονη ζέστη. Αυτό που δεν περίμενα να συναντήσω εντός του χώρου ήταν ο ασφαλτοστρωμένος δρόμος, ο οποίος μάλιστα περνά κι ανάμεσα απ’ τις πυραμίδες του Χέοπα και του Χεφρήνου! Η αλλοίωση που προκαλεί στο χώρο, για να διέρχονται τα πούλμαν με τους τουρίστες, ομολογώ ότι με απογοήτευσε. Ταυτόχρονα οι πλανόδιοι πωλητές, οι καμηλιέρηδες και οι αμαξάδες που σου μιλούν διαρκώς, δυστυχώς δεν σε αφήνουν να απολαύσεις την περιήγηση. Απίστευτος εκνευρισμός και ενόχληση, καθώς φτάνουν στο σημείο να σε αγγίζουν, να σου βάζουν στο κεφάλι μαντήλια, ακόμα κι αν εξαρχής έχεις αρνηθεί ευγενικά ή έχεις δείξει τη δυσαρέσκειά σου. Αυτή όμως είναι μια συνθήκη που πρέπει να χεις λάβει υπόψη προτού αποφασίσεις να ταξιδέψεις στην Αίγυπτο. Αν απομακρυνθείς από το πλήθος, βγάλεις από το οπτικό σου πεδίο την άσφαλτο και περπατήσεις για λίγο στο χώμα κοιτώντας τις Πυραμίδες, τότε η ενέργεια του χώρου επιδρά και σε μεταφέρει πίσω.
Η είσοδος στις δύο μεγάλες Πυραμίδες έχει υψηλό βαθμό δυσκολίας, καθώς χρειάζεται να σκαρφαλώσεις σκυφτός σε έναν πολύ στενό διάδρομο. Ειδικά το καλοκαίρι η ζέστη είναι ανυπόφορη και η ανάβαση αυτή δεν ενδείκνυται για κλειστοφοβικούς και άτομα με προβλήματα υγείας. Στο κέντρο των Πυραμίδων φτάνεις σε μια αίθουσα όπου διατηρείται ακόμα η σαρκοφάγος, στην οποία βρισκόταν η σωρός του Φαραώ και γύρω ο θησαυρός του (ο οποίος φυσικά είχε συληθεί αιώνες πριν). Γύρω από τις Πυραμίδες βρίσκονται τμήματα ναών, μικρότερες πυραμίδες και τύμβοι.
Στην περίπτωση που επιθυμείς να απολαύσεις από απόσταση το σύμπλεγμα των Πυραμίδων, χρειάζεται να απομακρυνθείς αρκετά στην έρημο με καμήλα ή άλογο. Ωστόσο, δεν χρειάζεται πολύς χρόνος να αντιληφθείς ότι οι περισσότεροι «επαγγελματίες» αναβάτες αυτών των ζώων, τα κακοποιούν. Οι ανοιχτές πληγές απ’ τα μαστιγώματα στα ήδη αποστεωμένα σώματα των ζώων και η εξαντλητική ανάβαση του ανηφορικού δρόμου με υπερφορτωμένες άμαξες, δεν θα έπρεπε να επιτρέπονται πουθενά, πόσο μάλλον σε ένα απ’ τα σημαντικότερα μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς, που προστατεύεται (;) από την Unesco. Οι τουρίστες καλό θα ήταν να μην ενισχύουν οικονομικά όσους φέρονται με τέτοιο τρόπο στα ζώα.
Εμείς, έπειτα από έρευνα, πήραμε την απόφαση να κάνουμε μια απογευματινή βόλτα με άλογα στην έρημο, ώστε να δούμε από μακριά το σύμπλεγμα των Πυραμίδων. Εκτός αρχαιολογικού χώρου υπάρχουν αρκετοί στάβλοι. Προσπάθησε να βρεις κάποιον με καλές κριτικές στο διαδίκτυο και πριν συμφωνήσεις, ζήτησε να επιθεωρήσεις τα άλογα, ώστε να βεβαιωθείς ότι είναι σε καλή κατάσταση, κι όχι ασθενικά, υποσιτισμένα και κακοποιημένα. Είναι το ελάχιστο που μπορείς να κάνεις, ώστε να μεταφέρεις το μήνυμα στους ιδιοκτήτες ότι πρέπει να φροντίζουν τα άλογά τους. Να διευκρινιστεί ότι αρκετοί Αιγύπτιοι συνηθίζουν να κάνουν ιππασία στην έρημο, νωρίς το πρωί ή αργά το απόγευμα, για ψυχαγωγικούς λόγους. Άρα οι στάβλοι δεν λειτουργούν αποκλειστικά για τους τουρίστες.
Έντονο το ελληνικό στοιχείο στην Αλεξάνδρεια
Την επόμενη μέρα κάναμε μια μονοήμερη εκδρομή στην Αλεξάνδρεια. Ήπιαμε καφέ στο Τριανόν, στο πολυτελές καφέ που σύχναζε ο Καβάφης. Έπειτα επισκεφθήκαμε το σπίτι του ποιητή που αποτελεί σήμερα μουσειακό χώρο και την ορθόδοξη εκκλησία που βρίσκεται κοντά στο σπίτι του, περπατήσαμε στον παραλιακό πεζόδρομο και καταλήξαμε στην σύγχρονη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας. Οι περιοδικές εκθέσεις της Βιβλιοθήκης σου δίνουν τη δυνατότητα να θαυμάσεις έργα σύγχρονων Αιγύπτιων καλλιτεχνών.
Σε συνδέω με Κάιρο!
Τις επόμενες δύο μέρες τις αφιερώσαμε στα αξιοθέατα του Καΐρου. Με το μετρό φτάσαμε στο Κοπτικό Κάιρο, όπου μεταξύ άλλων επισκεφθήκαμε τον ιδιαίτερο ναό Σέργιου και Βάκχου και τον ορθόδοξο ναό του Αγίου Γεωργίου. Έπειτα είδαμε τη Νεκρόπολη και υπέροχα τζαμιά του Ισλαμικού Καΐρου, όπως του Μωχάμεντ Άλι και του Αλ Αζάρ. Το Μουσείο της Αιγύπτου είναι απογοητευτικό, καθώς βρίσκεται σε μια μεταβατική φάση. Όλα τα εκθέματα αναμένεται να μεταφερθούν στο Νέο Μουσείο, το οποίο όμως ακόμα δεν έχει ολοκληρωθεί. Έλλειψη κλιματισμού, σκόνη παντού, εκθέματα που δεν αναδεικνύονται. Αντιθέτως, πολύ εντυπωσιακό είναι το μουσείο Αιγυπτιακού Πολιτισμού. Στο ισόγειο εκτίθενται ευρήματα απ’ όλες τις ιστορικές περιόδους και στο υπόγειο οι μούμιες και οι σαρκοφάγοι τους, όλοι δηλαδή οι Φαραώ που είχαν μεταφερθεί λίγους μήνες πριν από το Αιγυπτιακό Μουσείο με την εντυπωσιακή τελετή που έπαιζε για μέρες στα διεθνή μέσα. Τέλος κάναμε τις αγορές μας στην αγορά του Αλ Χαλίλι. Είναι κι αυτή μια εμπειρία που δεν πρέπει να χάσεις, αρκεί να ξέρεις να παζαρεύεις!
Ατελείωτο «παζάρι» με ένα σύνθημα: «You look like Egyptian!»
Από το αεροδρόμιο του Ασουάν την πρώτη μέρα έπρεπε με κάποιο τρόπο να φτάσουμε στο Νουβικό χωριό. Ο οδηγός του ταξί στο αεροδρόμιο μας ζητούσε τη διπλάσια τιμή από αυτή που έγραφε ο ταξιδιωτικός οδηγός (έκδοσης 2021). Επομένως, αντιληφθήκαμε ότι το παιχνίδι των διαπραγματεύσεων έπρεπε να ξεκινήσει από την πρώτη στιγμή. Τα «παζάρια» ήταν μια διαρκής και κουραστική διαδικασία. Από τα ταξί, τα tuk-tuk, τις φελούκες, μέχρι το νερό στο μίνι-μάρκετ! Καμία σταθερότητα στις τιμές, καμία συνάφεια με όσα έγραφαν ιστοσελίδες και ταξιδιωτικοί οδηγοί.
Μοναδικό μέρος βέβαια που χαίρεσαι το παζάρι και την όλη διαδικασία είναι οι αγορές! Στην αγορά του Λούξορ και στη φημισμένη αγορά του Αλ Χαλίλι στο Κάιρο, οι άνθρωποι κάνουν παζάρια ως επαγγελματίες και η μπίλια καταλήγει ανάλογα με τη δική σου σταθερότητα και το αποφασιστικό σου βλέμμα. Όλο αυτό έχει μια γοητεία, που χάνεται στα βάθη των αιώνων. Το εντυπωσιακό με τα παζάρια ήταν ότι, άπαξ και ολοκληρωνόταν η διαπραγμάτευση, ανεξάρτητα απ’ το αν είχε καταλήξει σε συμφωνία ή όχι, σχεδόν όλοι τους εγκατέλειπαν ξαφνικά τα επιθετικό ή ειρωνικό ύφος και γίνονταν φιλικοί. Σα να έβγαζαν το προσωπείο του ρόλου τους και υιοθετούσαν πια ένα άλλο επίπεδο επικοινωνίας, ειλικρινές και ανθρώπινο, έτοιμοι να σου δώσουν όποια πληροφορία χρειαζόσουν.
Οι πωλητές, στην προσπάθειά τους να σου τραβήξουν την προσοχή, σου μιλάνε στη γλώσσα σου. Στους Έλληνες, συνήθως, μιλάνε Ισπανικά, αλλά δεν ήταν λίγοι εκείνοι που μας έλεγαν «Καλημέρα», «Τι κάνεις;» κλπ. Αυτό, όμως, που μάλλον θα ακούσεις αμέτρητες φορές από πωλητές, φύλακες αρχαιολογικών χώρων, ξενοδοχοϋπαλλήλους, σερβιτόρους, ακόμα κι από απλούς ανθρώπους στο δρόμο, ιδίως αν έχεις λίγο σκούρα επιδερμίδα, είναι ότι «μοιάζεις με Αιγύπτιο!». Κάθε φορά που το άκουγα μου έφτιαχνε το κέφι και χαμογελούσα.
Επιλογικά
Η Αίγυπτος προσφέρει αυτό το μυστηριακό στοιχείο που αναζητάς σε μια χώρα με τόσο σημαντικό αρχαίο πολιτισμό. Συνδυαστικά με τον αραβικό της χαρακτήρα καταφέρνει να μεταφέρει τον επισκέπτη σε έναν άλλο κόσμο!
Παρότι οι συγκυρίες δεν βοηθούν ιδιαίτερα, εύχομαι να καταφέρεις να πραγματοποιήσεις όποιο ταξίδι ονειρεύεσαι.
Ευχαριστώ για το χρόνο σου
Ιανός Μυτιληναίος
Υ.Σ. Ευχαριστώ τους συνταξιδιώτες μου, Παναγιώτη Σκανδάλη και Δήμητρα Καλάνδρου, γιατί τα ταξίδια είναι καλύτερα όταν τα μοιράζεσαι με ωραίους ανθρώπους.
Για εικόνες από το ταξίδι δες το παρακάτω βίντεο:
Σε ό,τι μπορώ να βοηθήσω, μη διστάσεις να επικοινωνήσεις:
Instagram: ianos_mitilinaios