Γιώργος Τσαγκόζης
Οι Αρμένιοι οπαδοί ποδοσφαίρου στην Ερεβάν καλωσόρισαν την εθνική ομάδα της Ουγγαρίας πριν από τον προκριματικό αγώνα του Παγκοσμίου Κυπέλλου 2026 με ένα πανό που είχε ένα ιδιαίτερο μήνυμα, έγραφε: «Καλώς ήρθατε στην Αρμενία. Εδώ μπορείτε να κοιμάστε ήσυχοι». Το μήνυμα δεν ήταν τυχαίο. Το πανό ήταν για ένα τραγικό γεγονός που συνέβη πριν από εικοσιένα χρόνια και άφησε ανεξίτηλο σημάδι στην αρμενική συλλογική μνήμη.
Στις 19 Φεβρουαρίου 2004, ο λοχίας του αρμενικού στρατού, Γκουργκέν Μαργκαριάν, δολοφονήθηκε στον ύπνο του στη Βουδαπέστη από τον Αζέρο αξιωματικό Ραμίλ Σαφαρόφ. Και οι δύο συμμετείχαν σε πρόγραμμα του ΝΑΤΟ «Συνεργασία για την Ειρήνη», σχεδιασμένο να προάγει τη συνεργασία μεταξύ χωρών. Εκείνη τη νύχτα, ο Σαφαρόφ μπήκε στο δωμάτιο του Μαργκαριάν με τσεκούρι και τον σκότωσε, ενώ προσπάθησε επίσης να σκοτώσει έναν άλλο Αρμένιο συμμετέχοντα, τον Χάικ Μακούτσιαν, χωρίς όμως επιτυχία.
Ο Σαφαρόφ καταδικάστηκε σε ισόβια φυλάκιση στην Ουγγαρία, αλλά το 2012 εκδόθηκε στο Αζερμπαϊτζάν, όπου έγινε δεκτός ως ήρωας, αμνηστεύτηκε από τον πρόεδρο Ιλχάμ Αλίεφ, προήχθη σε συνταγματάρχη και ανταμείφθηκε οικονομικά και με διαμέρισμα για τα χρόνια φυλάκισης. Η κίνηση αυτή προκάλεσε σοκ και οδήγησε την Αρμενία και σε αναστολή διπλωματικών σχέσεων με την Ουγγαρία, κατηγορώντας και τις δύο χώρες για ενίσχυση εθνοτικού μίσους και περιφρόνηση της δικαιοσύνης.
Αργότερα, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έκρινε ότι το Αζερμπαϊτζάν προώθησε τον φυλετικό μίσος με το να τιμάει τον Σαφαρόφ, ενώ η Ουγγαρία, αν και απαλλαγμένη από την κύρια ευθύνη, δέχθηκε κριτική για την αποτυχία της να εξασφαλίσει την εκτέλεση της ποινής. Παρ’ όλα αυτά, το Αζερμπαϊτζάν εξακολουθεί να αγνοεί την απόφαση, με τον Σαφαρόφ να απολαμβάνει δημόσια τιμές.
Για τους Αρμένιους, η μνήμη του Μαργκαριάν παραμένει βαθιά επώδυνη και συμβολίζει τον συνεχιζόμενο αντι-αρμενικό ρατσισμό στην πολιτική του Αζερμπαϊτζάν. Το πανό των οπαδών στην Ερεβάν ήταν ταυτόχρονα μήνυμα ειρήνης και διακριτική κατηγορία, τιμώντας τη μνήμη του θύματος και υπενθυμίζοντας στην παγκόσμια κοινότητα την ατιμώρητη αδικία — ένα μήνυμα ότι στην Αρμενία ακόμα και πρώην εχθροί μπορούν να κοιμούνται ήσυχοι, κάτι που ο Γκουργκέν Μαργκαριάν δεν είχε ποτέ την ευκαιρία να ζήσει.
