Γιώργος Τσαγκόζης
Όταν πήγαινα στο γυμνάσιο στις αρχές του 1990, ξέρετε τις εποχές που δεν υπήρχε ίντερνετ, υπήρχε ο αστικός μύθος ότι ο μπασκετμπολίστας του NBA, Αρβίντας Μαρτσουλιόνις θα έπρεπε να παίζει στην εθνική Ελλάδος καθότι Έλλην και ότι ο Κιέντις, ο φρόντμαν των Red Hot Chilly Peppers είναι και αυτός Έλληνας…
Και οι δύο όμως δεν είχαν καμιά σχέση με την Ελλάδα, ο Μαρτσουλιόνις είναι Λιθουανός και ο Κιέντις έχει λιθουανική καταγωγή, γιατί όμως τελειώνουν τα επώνυμα τους σε σίγμα όπως τα δικά μας;
Η ελληνική και η λιθουανική γλώσσα συνδέονται γλωσσολογικά καθώς αποτελούν δύο από τους πιο σημαντικούς ζωντανούς φορείς της ινδοευρωπαϊκής γλωσσικής οικογένειας. Η σχέση τους ενδιαφέρει ιδιαίτερα τη γλωσσολογία, καθώς προσφέρει κρίσιμα στοιχεία για την ανασύνθεση της πρωτοϊνδοευρωπαϊκής, της υποθετικής κοινής γλώσσας από την οποία προήλθαν οι περισσότερες ευρωπαϊκές και αρκετές ασιατικές γλώσσες.
Η ελληνική γλώσσα έχει το πλεονέκτημα της εξαιρετικά πρώιμης γραπτής μαρτυρίας. Ήδη από τη μυκηναϊκή περίοδο, με τις πινακίδες της Γραμμικής Β΄, διαθέτουμε καταγεγραμμένες μορφές της, γεγονός που επιτρέπει στους ερευνητές να παρακολουθούν την εξέλιξή της επί περισσότερα από τρεις χιλιετίες. Αντίθετα, η λιθουανική εμφανίζεται γραπτώς πολύ αργότερα, ωστόσο θεωρείται μία από τις πιο «συντηρητικές» ζωντανές γλώσσες της Ευρώπης, καθώς διατήρησε γραμματικά και φωνολογικά στοιχεία που σε άλλες γλώσσες χάθηκαν.
Η ιδιαίτερη αξία της λιθουανικής έγκειται στο ότι διασώζει δομές που θυμίζουν έντονα την πρωτοϊνδοευρωπαϊκή: πλούσιο σύστημα πτώσεων, αρχαϊκές καταλήξεις και τονισμό που παραπέμπει σε πολύ παλαιότερα στάδια της γλωσσικής εξέλιξης. Αυτά τα χαρακτηριστικά επιτρέπουν άμεσες συγκρίσεις με την αρχαία ελληνική, η οποία επίσης διατηρεί σύνθετη μορφολογία και αρχαϊκές δομές, ιδίως στις παλαιότερες φάσεις της.
@wanderingbaltic Greek’s Linguistic cousin…Lithuanian?🇬🇷🇱🇹 #baltics #languages #lietuva #greek #vilnius ♬ original sound – Tadas Račkauskas
Οι ομοιότητες μεταξύ ελληνικής και λιθουανικής δεν εντοπίζονται τόσο στο λεξιλόγιο της καθημερινής χρήσης, όσο στη δομή της γλώσσας. Κοινές ρίζες λέξεων, παρόμοιοι σχηματισμοί ρημάτων και αναλογίες στις πτώσεις των ουσιαστικών δείχνουν ότι οι δύο γλώσσες ξεκινούν από την ίδια αφετηρία, παρότι ακολούθησαν διαφορετικούς δρόμους. Η ελληνική εξελίχθηκε μέσα από συνεχή γραπτή παράδοση, έντονες πολιτισμικές ανταλλαγές και ιστορικές τομές, ενώ η λιθουανική, παραμένοντας για αιώνες κυρίως προφορική, διατήρησε περισσότερα αρχαϊκά στοιχεία.
