Γιώργος Τσαγκόζης
Η σταδιακή μείωση του παγκόσμιου πληθυσμού από τα περίπου 8 δισεκατομμύρια ανθρώπους σήμερα στα 4 δισεκατομμύρια μέχρι το έτος 2200 θα μπορούσε να αποτελέσει βασική προϋπόθεση για ένα πιο βιώσιμο μέλλον, σύμφωνα με νέα διεθνή επιστημονική μελέτη. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η επιβράδυνση και η σταδιακή αντιστροφή της πληθυσμιακής αύξησης, σε συνδυασμό με τη μείωση της υπερκατανάλωσης, θα περιόριζε σημαντικά τις πιέσεις που ασκεί ο άνθρωπος στον πλανήτη.
Η μελέτη επισημαίνει ότι τον τελευταίο αιώνα η εκρηκτική αύξηση του ανθρώπινου πληθυσμού συνοδεύτηκε από δραματική επιδείνωση πολλών περιβαλλοντικών δεικτών, όπως η απώλεια βιοποικιλότητας, η αύξηση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, η υπερκατανάλωση φυσικών πόρων, η παραγωγή πλαστικών, η εξόρυξη ορυκτών και η χρήση φυτοφαρμάκων. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, όσο αυξάνεται ο πληθυσμός, τόσο μεγαλώνει συνολικά και το ανθρώπινο αποτύπωμα στο περιβάλλον.
Οι ερευνητές δεν προτείνουν εξαναγκαστικά μέτρα για τη μείωση του πληθυσμού. Αντίθετα, τονίζουν ότι αυτό μπορεί να επιτευχθεί φυσικά μέσα από την ενίσχυση της πρόσβασης στις υπηρεσίες οικογενειακού προγραμματισμού, την αναπαραγωγική υγεία και κυρίως τη βελτίωση της εκπαίδευσης των κοριτσιών και των γυναικών. Όπως αναφέρουν, όπου οι γυναίκες έχουν περισσότερες εκπαιδευτικές και επαγγελματικές ευκαιρίες και μπορούν να αποφασίζουν ελεύθερα για το πότε και πόσα παιδιά θα αποκτήσουν, τα ποσοστά γεννήσεων μειώνονται σταδιακά.
Η τάση αυτή είναι ήδη εμφανής σε πολλές περιοχές του κόσμου. Περισσότερες από τις μισές χώρες έχουν σήμερα δείκτη γονιμότητας κάτω από το επίπεδο αναπλήρωσης του πληθυσμού, δηλαδή λιγότερα από περίπου 2,1 παιδιά ανά γυναίκα. Παρόλα αυτά, ο παγκόσμιος πληθυσμός εξακολουθεί να αυξάνεται λόγω της δημογραφικής δυναμικής των προηγούμενων γενεών.
Οι συγγραφείς της μελέτης αναγνωρίζουν ότι η αλλαγή των καταναλωτικών προτύπων παραμένει εξίσου σημαντική. Επισημαίνουν όμως ότι ακόμη και οι πιο αποδοτικές τεχνολογίες ή οι μειώσεις στην κατανάλωση συχνά εξουδετερώνονται από τη συνεχή αύξηση του αριθμού των ανθρώπων. Για τον λόγο αυτό υποστηρίζουν ότι η βιωσιμότητα απαιτεί δράση και στους δύο άξονες: μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα ανά άτομο και σταδιακή σταθεροποίηση, με μακροπρόθεσμη μείωση, του παγκόσμιου πληθυσμού.
Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της έρευνας, μια σταδιακή υποχώρηση του πληθυσμού στα περίπου 4 δισεκατομμύρια μέχρι το 2200 θα μπορούσε να διευκολύνει την αποκατάσταση φυσικών οικοσυστημάτων, να περιορίσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, να μειώσει τις συγκρούσεις για φυσικούς πόρους και να συμβάλει στη μείωση της παγκόσμιας φτώχειας, εφόσον συνοδευτεί από πολιτικές βιώσιμης κατανάλωσης και κοινωνικής ανάπτυξης.
