Δημήτρης Καβατζικλής
Η προκολομβιανή ιστορία του Ελ Σαλβαδόρ έχει μελετηθεί λιγότερο σε σύγκριση με τους γείτονές του στην Κεντρική Αμερική. Αυτό έχει οδηγήσει ορισμένους να πιστεύουν ότι οι πολιτισμοί που εγκαταστάθηκαν εκεί ήταν απομονωμένοι από την υπόλοιπη περιοχή. Ωστόσο, η ανακάλυψη πέντε κεραμικών μαριονετών μπορεί να ρίξει φως στις σχέσεις τους με άλλες ομάδες, καθώς και στις τελετουργίες, τις παραδόσεις και τις χειροτεχνίες τους, αναφέρει το mymodernmet.
Οι αρχαιολόγοι Δρ. Jan Szymański και Gabriela Prejs από το Πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας δημοσίευσαν πρόσφατα μια μελέτη στο περιοδικό Antiquity, παρουσιάζοντας τα ευρήματα. Το ζευγάρι, που ερευνά την περιοχή από το 2018, ανακάλυψε ένα «σύνολο» πέντε μαριονετών πάνω στη μεγαλύτερη πυραμιδοειδή κατασκευή του αρχαιολογικού χώρου του San Isidro.
«Γνωρίζουμε πολύ λίγα για την ταυτότητα και τις εθνογλωσσικές καταβολές των δημιουργών των αρχαίων οικισμών πριν από την άφιξη των Ευρωπαίων στις αρχές του 16ου αιώνα», εξηγεί ο Δρ. Szymański.
Γνωστές ως ειδώλια Bolinas, αυτές οι μαριονέτες χρονολογούνται μεταξύ του 410 και 380 π.Χ.. Η ανακάλυψή τους μπορεί να αποτελέσει σύνδεσμο με αρχαίους γειτονικούς πολιτισμούς, καθώς παρόμοια αντικείμενα έχουν βρεθεί σε άλλους αρχαιολογικούς χώρους της κεντρικής Αμερικής, όπως ο οικισμός Tak’alik Ab’aj στη Γουατεμάλα.
Οι δύο μικρότερες μαριονέτες έχουν ύψος περίπου 10 και 18 εκατοστά αντίστοιχα, ενώ οι άλλες τρεις είναι περίπου 30 εκατοστά. Ένα από τα πιο εντυπωσιακά χαρακτηριστικά τους είναι ότι οι μεγαλύτερες έχουν αποσπώμενα κεφάλια με προεξοχή και υποδοχή που επιτρέπουν την περιστροφή τους. Επιπλέον, διαθέτουν μικρές οπές στον λαιμό και το κρανίο, μέσω των οποίων μπορεί να περάσει ένα νήμα ώστε να δεθεί στην κορυφή του κεφαλιού. Αυτός ο τύπος ειδωλίου έχει βρεθεί τόσο στο δυτικό Ελ Σαλβαδόρ όσο και στη νότια Γουατεμάλα.
«Ένα από τα πιο εντυπωσιακά χαρακτηριστικά των μαριονετών είναι οι δραματικές εκφράσεις των προσώπων τους, που αλλάζουν ανάλογα με τη γωνία από την οποία τις κοιτάμε», λέει ο Δρ. Szymański. «Αν τις δούμε από ψηλά, φαίνονται σχεδόν χαμογελαστές, από το ύψος των ματιών μοιάζουν θυμωμένες, ενώ όταν τις κοιτάμε από κάτω, φαίνονται φοβισμένες. Πρόκειται για έναν συνειδητό σχεδιασμό, πιθανώς για να ενισχύει το φάσμα των τελετουργικών παραστάσεων στις οποίες χρησιμοποιούνταν».
Οι ερευνητές πιστεύουν ότι η τοποθέτηση των μαριονετών στην πυραμίδα υποδηλώνει πως αποτελούσαν μέρος μιας τελετουργίας, ίσως δημόσιου χαρακτήρα. Η διάταξή τους δημιουργεί μια σκηνή, της οποίας το ακριβές νόημα έχει χαθεί στο πέρασμα του χρόνου. Παρόλα αυτά, τα στοιχεία που προσφέρει αυτή η ανακάλυψη είναι πολύτιμα για την κατανόηση της αρχαίας ιστορίας του Ελ Σαλβαδόρ, η οποία έχει παραμείνει αινιγματική λόγω της υψηλής πληθυσμιακής πυκνότητας και των ηφαιστειακών εκρήξεων που επηρέασαν την περιοχή.
«Αυτή η ανακάλυψη αντικρούει την κυρίαρχη αντίληψη ότι το Ελ Σαλβαδόρ ήταν πολιτιστικά καθυστερημένο ή απομονωμένο στην αρχαιότητα», δηλώνει ο Δρ. Szymański. «Αποκαλύπτει την ύπαρξη μεγάλων και ζωντανών κοινοτήτων, ικανών να ανταλλάσσουν ιδέες με άλλες απομακρυσμένες περιοχές».
