Δημήτρης Καβατζικλής
Όσοι περιηγούνταν στον Παγκόσμιο Ιστό στα πρώτα του χρόνια θα θυμούνται τις μικρές κινούμενες φιγούρες εργατών με φτυάρια και κομπρεσέρ, που συνόδευαν τις ανακοινώσεις ότι διάφορες ιστοσελίδες ήταν «υπό κατασκευή». Όσο χαριτωμένες κι αν ήταν τότε, σήμερα μοιάζουν απίστευτα πρωτόγονες μπροστά σε αυτά που βλέπουμε στο διαδίκτυο, όπου ταινίες μεγάλου μήκους υψηλής ανάλυσης προβάλλονται στιγμιαία. Ωστόσο, τεχνολογικά, τα οφείλουμε όλα σε μια συσκευή: το φαινακιστοσκόπιο, γράφει το openculture.
Εφευρέθηκε στα τέλη του 1832 από τον Βέλγο φυσικό Joseph Plateau και τον Αυστριακό καθηγητή γεωμετρίας Simon Stampfer, το φαινακιστοσκόπιο ήταν μια απλή συσκευή σε σχήμα τροχού που, για πρώτη φορά στην ιστορία της τεχνολογίας, μπορούσε να δημιουργήσει την ψευδαίσθηση μιας ομαλά κινούμενης εικόνας όταν περιστρεφόταν και το κοιτούσε κανείς μέσα από έναν καθρέφτη: εξ ου και η ετυμολογία του ονόματος από το ελληνικό “φενάκη” (εξαπάτηση) και “οψ” (μάτι).
Όταν καθιερώθηκε ως εμπορικό παιχνίδι, κυκλοφόρησε και με άλλα ονόματα, όπως “Phantasmascope” και “Fantascope”, τα οποία υπόσχονταν στους αγοραστές μια ματιά σε ιππείς, χορεύτριες που στριφογύριζαν, αριστοκράτες που υποκλίνονταν, βατράχια που πηδούσαν, ιπτάμενα φαντάσματα και ακόμη και πρωτο-ψυχεδελικά αφηρημένα σχέδια.
Τελικά, το φενακιστοσκόπιο «αντικαταστάθηκε από το ζωοπραξισκόπιο του Eadweard Muybridge και στη συνέχεια από τον κινηματογράφο». Ο Muybridge έκανε πρωτοποριακή δουλειά στη φωτογράφηση της κίνησης τη δεκαετία του 1870, η οποία σήμερα θεωρείται πρόδρομος του σινεμά. Το να κατανοήσει κανείς το έργο του είναι σημαντικό για την κατανόηση των ταινιών όπως τις ξέρουμε σήμερα.