Άρης Δημοκίδης
«Δυσκολεύομαι να μιλήσω για τη σύγχρονη Ρωσία», μας λέει η σκηνοθέτης Κωνσταντίνα Πάλλη, που ήρθε σε επαφή με τη Svetlana Petriychuk μέσα στη φυλακή και έλαβε τα δικαιώματα μετάφρασης και ανεβάσματος του “Φίνιστ” στην Ελλάδα (έκανε ήδη πρεμιέρα στο Ηράκλειο της Κρήτης». «Όταν νιώθεις απελπισμένη, οι λέξεις σχηματίζονται σε προτάσεις πιο δύσκολα. Μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούσα εαυτόν στην Τέχνη, εξίσου Ρωσίδα όσο και Ελληνίδα. Αυτή η χώρα μου χάρισε, πολλά χρόνια πριν, γνώση και όραμα, σπουδές και καλλιτεχνική ταυτότητα. Θα την ευγνωμονώ για πάντα, αν και πλέον όλα αυτά είναι μια ανάμνηση, γιατί η χώρα που αγάπησα και γνώρισα, δεν υπάρχει πια. Στραγγαλίστηκε από το πουτινικό καθεστώς, διαλύθηκε από τη διαφθορά, φυλακίστηκε και προπηλακίστηκε, εκδιώχθηκε στο εξωτερικό όπου και προσπαθεί να βγάλει καινούριες ρίζες.
Η καθηγήτρια μου στο GITIS, θεατρολόγος Natalia Sergeevna Pivovarova, έγραψε πρόσφατα πως η Ρωσία διεξάγει αυτή τη στιγμή δύο πολέμους: έναν εναντίον της Ουκρανίας κι έναν δεύτερο ενάντια στον λαό της. Θα προσθέσω πως τα πρώτα θύματα σ’ αυτή την αναμέτρηση είναι η ρώσικη διανόηση, η ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα και το φεμινιστικό κίνημα. Ο καλλιτεχνικός ανθός αυτής της χώρας διώκεται, φυλακίζεται, φιμώνεται και στην καλύτερη περίπτωση, αυτοεξορίζεται.»
Το ιστορικό
«Στις 5 Μαΐου 2023 συλλαμβάνονται με την κατηγορία της “δικαιολόγησης της τρομοκρατίας” δύο γυναίκες: Είναι η σκηνοθέτρια Zhenya Berkovich και η θεατρική συγγραφέας Svetlana Petriychuk», συνεχίζει η κ. Παλλή.
«Το “έγκλημα” τους αφορά τη θεατρική παράσταση “Φίνιστ, ο Σταυραετός ” που ανέβασαν τρία χρόνια πριν. Το έργο που έγραψε η Svetlana Petriychuk έχει χαρακτήρα doc play και είναι μια συρραφή από τις απολογίες ρωσίδων γυναικών που παντρεύτηκαν μαχητές του Isis, χωρίς καν να τους έχουν δει ποτέ, κι έφυγαν στη Συρία κατά τη διάρκεια του πολέμου για να τους συναντήσουν. Σχεδόν δύο χιλιάδες γυναίκες ακολούθησαν αυτή τη μοίρα μόνο στη Ρωσία. Όσες επέστρεψαν, ήρθαν αντιμέτωπες με τον αντιτρομοκρατικό νόμο και φυλακίστηκαν. Το βαθιά φεμινιστικό και ανθρώπινο έργο μιλά για τη γυναικεία μοναξιά, για την ανάγκη του ανθρώπου να αγαπηθεί και να ελπίσει, για τη σύνθλιψη της γυναικείας ταυτότητας μέσα σε ένα απόλυτα πατριαρχικό καθεστώς, όπως αυτό της Ρωσίας και του φονταμενταλιστικού Ισλάμ. Η Svetlana Petriychuk εξελίσσει το θέατρο – ντοκιμαντέρ και το διανθίζει με σκηνές από το φολκλόρ ρώσικο παραμύθι “Φίνιστ, ο Σταυραετός”, εξ ου και ο τίτλος του έργου. Η παράσταση σκηνοθετήθηκε από τη Zhenya Berkovich, μια από τις πλέον ανερχόμενες σκηνοθέτριες της Ρωσίας και έγινε το απόλυτο sold out, παρ’ όλο που ήταν παραγωγή της ανεξάρτητης κολλεκτίβας “SOSO Daughters” και δεν είχε καμιά κρατική στήριξη. Η παράσταση “Φίνιστ, ο Σταυραετός” ήταν υποψήφια και κέρδισε δυο βραβεία στον διαγωνισμό “Χρυσή Μάσκα”, που είναι το ανώτατο κρατικό θεατρικό φεστιβάλ στη Ρωσία, το 2021.»
Το αντιπολεμικό ποίημα της Berkovich:
«Η Zhenya Berkovich είχε μια έντονη καλλιτεχνική, ακτιβιστική και φιλανθρωπική δραστηριότητα: Σκηνοθετεί για το θέατρο, γράφει ποίηση, συμμετέχει σε φεμινιστικές διοργανώσεις, ηγείται ενός θεατρικού camp που απευθύνεται σε παιδιά κι εφήβους που ζουν σε κρατικές δομές, κάνει θέατρο για κωφούς. Είναι και η ίδια μητέρα δύο έφηβων κοριτσιών τα οποία έχει υιοθετήσει από ίδρυμα. Όλα αυτά όμως θα αλλάξουν τον Φλεβάρη του 2022.
Στις 24 Φλεβάρη, την ίδια μέρα που ξεκινά ο πόλεμος στην Ουκρανία, η Zhenya διαμαρτυρόμενη για την κατάσταση, διαδηλώνει σε ατομική πικετοφορία. Συλλαμβάνεται, πρωτοκολλείται η σύλληψή της και αφήνεται ελεύθερη. Ξεκινά να γράφει και να ανεβάζει στα social media αντιπολεμικά ποιήματα. Ένα από αυτά που μιλά για τους προγόνους που πολέμησαν στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο γίνεται viral και αναπαράγεται ευρέως από τους Ρώσους αντιφρονούντες. Το τηλεοπτικό κανάλι TVRain το οπτικοποιεί και ο εξόριστος ηθοποιός Anatoly Beliy το ερμηνεύει.
Από αυτή τη στιγμή, η σύλληψή της είναι θέμα χρόνου. Όλοι οι φίλοι και το περιβάλλον της επιμένουν να φύγει από τη Ρωσία. Αυτή αρνείται. Έχει δύο παιδιά και πολλές παραστάσεις να ανεβάσει. Εξακολουθεί να δουλεύει ασταμάτητα, συνεχίζει να γράφει και να δημοσιεύει αντιπολεμικά ποιήματα. Αυτή της η στάση θα της κοστίσει την ελευθερία λίγους μήνες αργότερα.»
Η εξέλιξη
«Η Zhenya και η Svetlana θα συλληφθούν αρχές Μαΐου με την κατηγορία ότι δικαιολογούν και υποθάλπουν την τρομοκρατία. Το άρθρο του ρωσικού ποινικού κώδικα επισύρει ποινές φυλάκισης έως επτά έτη. Οι δύο γυναίκες θα κριθούν προφυλακιστέες. Στο κατηγορητήριο, ο εισαγγελέας θα ζητήσει την κράτησή τους και με την κατηγορία πως οι δύο γυναίκες με τη στάση τους προσβάλλουν “την ανδροκεντρική ρωσική κοινωνία και τις πατρογονικές παραδόσεις της χώρας”. Δεν είναι τυχαίο πως πρόσφατα πέρασε νομοσχέδιο από τη ρωσική Δούμα που ποινικοποιεί τον φεμινισμό και τον ακτιβισμό. Επίσης, οφείλει να τονιστεί, πως αν και υπήρξαν αρκετές κεκαλυμμένες διώξεις στον χώρο του θεάτρου τα τελευταία είκοσι χρόνια, η συγκεκριμένη δίωξη είναι η πρώτη που έχει αμιγώς θεατρικό χαρακτήρα, μιας και οι δύο δημιουργοί διώκονται για την ιδεολογική τοποθέτηση της παράστασής τους και για τις απόψεις που εκφράζουν οι ηρωίδες του έργου, χωρίς κατ’ ανάγκην να τις ασπάζονται. Κάτι τέτοιο έχει να συμβεί στη Ρωσία από την εποχή του Σταλινισμού (βλ. υπόθεση Μέγιερχολντ).
Το Σύνταγμα της Ρωσίας, θεωρητικά, υπερασπίζεται τα ίσα δικαιώματα ανδρών και γυναικών, όμως στην πράξη τα πράγματα διαφέρουν. Το 2017, περνά νομοσχέδιο από τη ρωσική Δούμα (Βουλή) το οποίο ουσιαστικά αποποινικοποιεί την οικογενειακή βία και επιβάλλει μηδενικές ποινές σε περίπτωση κακοποίησης χωρίς σοβαρή βλάβη στην υγεία του θύματος (όπου σπασμένα πλευρά και σαγόνια θεωρούνται ελαφριά βλάβη). Συγκριτικά, τα δύο προφυλακισμένα κορίτσια κινδυνεύουν να εκτίσουν μεγαλύτερη ποινή απ’ ό,τι ένας γυναικοκτόνος (Αν και το πιθανότερο είναι πως ο γυναικοκτόνος δεν θα κάτσει ούτε μια μέρα στη φυλακή, αν δηλώσει την πρόθεση του να πολεμήσει στον πόλεμο της Ουκρανίας!)»
Σήμερα
«Σχεδόν ένα χρόνο μετά οι δύο γυναίκες εξακολουθούν να κρατούνται. Μόλις πρόσφατα έγινε γνωστή η τελική μορφή του κατηγορητηρίου: Τις κατηγορούν όχι απλά για δικαιολόγηση της τρομοκρατίας, αλλά ότι και οι ίδιες είναι μέλη εξτρεμιστικής ισλαμικής ομάδας. Φυσικά, χωρίς να προσκομίζουν κανένα αποδεικτικό στοιχείο. Είναι γνωστή η Ρωσία για την συγκεκριμένη τακτική, εξάλλου! [Update: Η ρωσική αντιτρομοκρατική έβαλε τις δύο κοπέλες στην λίστα των τρομοκρατών. Αυτό ίσως επιφέρει πολύ μεγαλύτερες ποινές.]
Η Θεατρική Ομάδα “Queen Bees” στην οποία είμαι σκηνοθέτρια, ήρθε σε επαφή με τη Svetlana Petriychuk μέσα στη φυλακή και έλαβε τα δικαιώματα μετάφρασης και ανεβάσματος του “Φίνιστ” στην Ελλάδα. Για όλες εμάς, η τιμή και η ευθύνη είναι τεράστια κι ελπίζουμε όχι δυσβάσταχτη. Το να συνομιλείς με ένα θεατρικό έργο που γράφτηκε πριν από ελάχιστα χρόνια, είναι μεγάλη πρόκληση ούτως ή άλλως. Το να ξέρεις πως οι συντελεστές της παράστασης διώκονται σύμφωνα με το ίδιο άρθρο του νόμου που αναφέρεται συνεχώς στο έργο, κάνει την πρόκληση ακόμα μεγαλύτερη. Ο “Φίνιστ, ο Σταυραετός” έχει μεταφραστεί σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες και συνεχίζονται να γίνονται αναγνώσεις του ανά τον κόσμο. Η παράσταση των Queen Bees είναι η δεύτερη ολοκληρωμένη παρουσίαση του μετά την παράσταση της Zhenya Berkovich και των SOSO Daughters. Η πρεμιέρα της παράστασης έγινε στο Ηράκλειο Κρήτης, την Κυριακή 14 Απριλίου και θα ακολουθήσει σειρά παραστάσεων τόσο στην πόλη μας, όσο και αλλού.»
Teaser παράστασης:
*ΦΙΝΙΣΤ, Ο ΣΤΑΥΡΑΕΤΟΣ της Svetlana Petriychuk
Μετάφραση – σκηνοθεσία: Κωνσταντίνα Πάλλη
Παίζουν: Μαρία Λιαδάκη, Δώρα Μπενάκη, Ελευθερία Σινατσάκη, Αλκυόνη Φλουρή.
Παραγωγή teaser: Nickolay Dorozhkin
Θα ήθελα να τελειώσω με τα λόγια που απήυθυνε στη Zhenya Berkovich, ο διάσημος Ρώσος σκηνοθέτης και δάσκαλος της, Kyrill Serebrennikov:
“…κάποια στιγμή, Ζένια, θα τελειώσει αυτό το μπουρδέλο, αυτοί θα ψοφήσουν και θαξεχαστούν, αλλά εσύ θα υπάρχεις. Γιατί είσαι ΑΓΑΠΗ…”
Σχετικά άρθρα στον τύπο
“In this drama, I’m here to the final scene.” Theatre director Berkovich and playwright Petriychuk speak at a court hearing on their detention
Zamoskvoretsky District Court in Moscow extended the detention of theatre director Zhenya Berkovich and playwright Svetlana Petriychuk. They were taken into custody in Moscow in Ma…
The art of resistance A Russian theater director on trial for her work addressed the judge in verse. Hear her fellow artists’ haunting rendition of her speech. – Meduza
On January 9, a Moscow court extended the arrest of theater director Zhenya Berkovich and playwright Svetlana Petriychuk until March 10. The two artists have been in pre-trial detention since May 2023, when they were charged with “justifying terrorism” in Berkovich’s production of Petriychuk’s play Finist the Bright Falcon.
A Theater Director’s Letter from Prison
While Zhenya Berkovich’s trial keeps getting postponed, her two adopted daughters wait for her at home.
