Βάνα Κράβαρη
Εμφανίζεται στο γραφείο με ό,τι έχει μείνει στη μούρη της από το χθεσινοβραδινό makeup, καπνίζει τσιγάρα για πρωινό και νιώθει εκείνη τη θηλυκή ορμή να τα γαμήσει όλα. Ακόμα και τον φίλο της κολλητής της. Κάπως έτσι θα περιέγραφα εγώ τέλος πάντων μια τύπισσα που δηλώνει πως αφήνεται στη «Fleabag Era» της, απορροφώντας μες στην ψευδαίσθηση, τη σειρά της Phoebe Waller-Bridge, όπως κάνουν πολλές users του TikTok. Στα γενικά, μια γυναίκα στη «Fleabag Era» της κάπως διαχειρίζεται τον πόνο και το τραύμα σαν να είναι έργο τέχνης, κάπως νιώθει πως τα πάντα μέσα της είναι ανεξέλεγκτα, αλλά το απολαμβάνει. Πιθανότατα τα προσποιείται όλα αυτά, σε μια έκφραση νεο-δηθενιάς. Ακόμα και το κομμάτι της απόλαυσης. Ποια είναι τέλος πάντων μια τύπισσα στη «Fleabag Era» της; Ένα χάος. Μια απειλή και για τον εαυτό της και για τους άλλους. Ένα red flag που σηκώνει μόνο του τον εαυτό του και τον ανεμίζει με την επίφαση μιας αυτάρεσκης γοητείας. Λογικά προτιμά να πεθάνει από το να παραδεχτεί ότι νιώθει κάτι. Επίσης, λογικά εφηύρε τον εαυτό της από εκείνο το mega viral κείμενο του BuzzFeed News (ναι, RIP), The Smartest Women I Know Are All Dissociating.
Σε περίπτωση που δεν το έχετε καταλάβει, τύπισσες που υποτίθεται ότι διανύουν τη Fleabag Era τους είναι παντού στο TikTok. Μερικές περπατούν στην Ερμού αυτή τη στιγμή, ψάχνοντας ένα μαύρο jumpsuit, βιντεοσκοπώντας εν τω μεταξύ όλη τους τη μέρα, μήπως φανεί κάτι χρήσιμο για content και αποτελούν ένα νέο κομμάτι του φεμινισμού. Βέβαια, ακόμα δεν είμαστε καν σίγουροι αν είναι πραγματικές και κυρίως ειλικρινείς με τους εαυτούς τους.
Ο (ας τον πούμε) «dissociative φεμινισμός» επινοήθηκε από την Emmeline Clein το 2019 σε αυτό το κείμενο του Buzzfeed News, σε σχέση με μια αυξανόμενη φωνή στην ποπ κουλτούρα. Έναν αποστασιοποιημένο τρόπο έκφρασης, κυρίως από γυναίκες, όταν αφηγούνται τις τραγικές εμπειρίες της ζωής τους. Να φέρουμε ως παράδειγμα τη Rue του Euphoria; Ή τις ηρωίδες της Sally Rooney; Περιγραφόμενη ως ένα κράμα «του υπεραισιόδοξου #girlboss φεμινισμού της δεκαετίας του ‘80», η αποστασιοποιημένη φεμινίστρια της Clein είναι στεγνή και αδρανής. Περιγράφει λεπτομερώς «απροκάλυπτα τρομακτικά γεγονότα για μοναδικά γυναικείους αγώνες» σε πρόχειρα αστεία, των οποίων η «ατάκα» είναι πάντα η ίδια.
TikTok – Make Your Day
No Description
«Ο μηδενισμός, η παθητικότητα και η καταστροφή που ενυπάρχουν στη Fleabag Era και στον dissociative φεμινισμό είναι επιζήμια για ολόκληρο το φεμινιστικό κίνημα», γράφει η Sophia Peyser σε ένα πρόσφατο άρθρο με τίτλο The “Fleabag” Era of Dissociative Feminism Must End. Η όλη αντεπίθεση φεμινιστριών και στοχαστριών ξεκίνησε μετά την εξάπλωση αυτής τάσης στο TikTok. Φαίνεται πως όλες αυτές οι γυναίκες που δημοσιεύουν πως «φορούν μαγιό αντί για εσώρουχο» και πως «αποζητούν εκδίκηση για διασκέδαση» έκαναν θεωρητικούς του φεμινισμού να συνειδητοποιήσουν κάπως απότομα πως κάτι πήγε πολύ στραβά. Πως όλο αυτό το μαρκετάρισμα μιας εγωπαθούς αυτοκαστροφής είναι σύμπτωμα ενός μεγαλύτερου προβλήματος. Πως αντί να αγωνίζονται οι γυναίκες για την πρόοδο σαν κομμάτι του κινήματος, μαραζώνουν σε μια εξατομικευμένη κακουχία.
«Για μένα, η ‘αποστασιοποιημένη φεμινίστρια’ είναι το αρχέτυπο του cool girl», ακούγεται να λέει η Ione Gamble, αρχισυντάκτρια του Polyester, σε πρόσφατο επεισόδιο podcast. «Είναι λίγο messy χωρίς να προσπαθεί, δεν δίνει δεκάρα για τίποτα, πολύ απογοητευμένη από τον κόσμο και απαθής για το μέλλον της. Αλλά επίσης, από την άλλη πλευρά, έχει μεγάλη επίγνωση των συναισθημάτων της. Δεν νομίζω ότι θα βλέπαμε αυτά τα TikToks αν δεν υπήρχε κάποια αυτογνωσία».
Ναι, προφανώς πρόκειται για ένα σημάδι ρήξης. Τα τελευταία χρόνια, ο τόνος του φεμινισμού με την πολιτισμική έννοια διχάζεται μεταξύ της σοβαρότητας και της πικρής ειρωνείας. Δεν είναι τυχαίο που αυτή η όλη αποστασιοποίηση έχει γιγαντωθεί τη στιγμή που διάφορες σελέμπριτις περνούν την Effy Stonem φάση τους (ας πούμε, η Cara Delevigne).
Η προηγούμενη δεκαετία καθορίστηκε στον ίδιο βαθμό από την girlboss στάση και αισθητική, από υπεραισιόδοξα κορίτσια με μεγάλα όνειρα και στόχο το success story. Όλες εκείνες τις γυναίκες που παράτησαν την 9-6 δουλειά που υποτίθεται μισούσαν (ή απολύθηκαν εν μέσω κρίσης) για να φτιάξουν το δικό τους brand ρούχων ή το δικό τους κατάστημα ή site. Ακόμα και η απαισιόδοξη πλευρά του νομίσματος χτιζόταν πάνω σε αυτή την τάση, με memes σύγκρισης με όσα είχε προλάβει να καταφέρει η πασοκική γενιά (αυτή των γονιών τους) σε νεαρή ηλικία. Ακόμα και το ίδιο το άρθρο της Clein ήταν προϊόν αυτού του είδους της ανάρτησης, με αφορμή ένα viral tweet που έλεγε «αυτό που αγαπώ στους φίλους μου είναι ότι πριν από 70 χρόνια θα είχαν κάνει λοβοτομή σε όλους μας». Αποστασιοποιημένος νιχιλισμός που προσπαθούσε να γίνει cool. Και το κατάφερνε. Γιατί όταν οι εποχές είναι σκατά, το ζητούμενο είναι να μπορούμε να γελάσουμε με τα χάλια μας. Και για να γελάσουμε θα πρέπει πρώτα να έχουμε πάρει τις αποστάσεις μας από αυτά και από το πώς και πόσο μας αφορούν.
Η Gamble εξετάζει τη σχέση μεταξύ πολιτικού και πολιτισμικού φεμινισμού στο επερχόμενο βιβλίο της, Poor Little Sick Girls. Σχετικά με τον dissociative φεμινισμό σημειώνει ότι «τα κορίτσια είναι πιο ενημερωμένα. Έχουν μεγαλώσει στο διαδίκτυο με έναν τρόπο που καμία από εμάς δεν έχει μεγαλώσει, οπότε έχουν συνηθίσει κάθε τηλεοπτική εκπομπή που βλέπουν να επικρίνεται και όλα όσα ακούν να έχουν φεμινιστικές προεκτάσεις». Κάπως έτσι «είναι λογικό αντί να λένε ‘τα μισώ όλα αυτά’, να βρίσκουν έναν τρόπο να δουν τον εαυτό τους σε αυτά».
Αν και ο όρος «dissociative φεμινισμός» είναι σχετικά νέος, η έννοια υπάρχει εδώ και πολύ περισσότερο καιρό και μερικές φορές αναφέρεται στον ακαδημαϊκό χώρο ως «μηδενιστική θηλυκότητα» ή «γυναικεία ανυπαρξία». Σε ένα βιβλίο με τίτλο Modern Feminism and the Culture of Boredom, η Allison Pease εξετάζει το Voyage Out της Woolf μέσα από τον φακό της πλήξης ως πολιτικός σχόλιο. «Σε ένα επίπεδο, η Woolf διαμαρτύρεται […] για τη δυσκολία των γυναικών να βρουν νόημα στον ανδροκρατούμενο κόσμο και παρουσιάζει την πλήξη περίπου με τον τρόπο που ο Μάρτιν Χάιντεγκερ περιέγραψε τη βαθιά πλήξη στις διαλέξεις του 1929-1930 για τις Θεμελιώδεις έννοιες της μεταφυσικής, ως μια απροσδιόριστη διάθεση που αναιρεί κάθε ενδιαφέρον και δυνατότητα και στην οποία ο χρόνος γίνεται μια κενή, ‘χασμουρητή’ έκταση».
Το ίδιο, λίγο-πολύ, ισχύει και για την τάση της Fleabag Era. Από τη μια πλευρά, έχει λίγη πλάκα να ενδίδουμε λίγο στον κοινωνιοπαθή Joker μέσα μας για να τη βγάλουμε. Να απαλύνουμε τη μοίρα που μάς περνά μέσα από πανδημίες, κλιματική καταστροφή, ατελείωτες πολιτικές αναταραχές, πολέμους από την Ουκρανία ως την Παλαιστίνη, τραγικά ραντεβού και βαρετούς γκόμενους. Από την άλλη πλευρά, δεν υπάρχει και κάπου να πας από εκεί και μετά. «Μετά τον φεμινισμό του Tumblr, κάποια πράγματα ήταν ξεκάθαρα. Οι άνθρωποι που έκαναν τέχνη στο διαδίκτυο έγιναν καλλιτέχνες, ή οι άνθρωποι που έκαναν ακτιβισμό στο διαδίκτυο έγιναν ακτιβιστές ή γίνονταν influencers και άρχισαν να επωφελούνται», προειδοποιεί η Gamble. Τώρα; Μετά την εξάπλωση του dissociative φεμινισμού, τι;
Ποιο είναι το επόμενο βήμα, λοιπόν; Ρεαλιστικά, κανένα. Υπάρχει ένα κενό, το οποίο όμως όλες αυτές οι TikTokers που εξαργυρώνουν το vibe τους σε κουλ «καταστροφές» και τσάμπα «mea culpa», το ξέρουν. Έχουν την επίγνωσή του. Η Gamble πάντως προτείνει να αναζητήσουμε κάπου αλλού το μελλοντικό κύμα του φεμινισμού και να δούμε τη Fleabag Era ως αυτό που είναι: μια performative αυτο-ιδιοκτησία. Όχι τη Fleabag – γυναίκα, αλλά τη Fleabag – παράσταση, που δίνουμε σε μια αγωνιώδη αναζήτηση ταυτότητας.
_____
Με πληροφορίες από Dazed, metro.co.uk