Γιατί αρνούμαστε να διαβάσουμε τη νέα βιογραφία του Anthony Bourdain

Από την Ντόγια Καρολίνη

H νέα βιογραφία του θρυλικού σεφ, με τίτλο “Down and Out in Paradise: The Life of Anthony Bourdain” επιχειρεί να ρίξει φως στις τελευταίες δραματικές ώρες και μέρες που οδήγησαν στην αυτοκτονία του.

Δικαιούμαστε πρόσβαση στην κλειδαρότρυπα;

Ερωτεύτηκα τον Anthony Bourdain αρχικά μέσα από τα βιβλία του. Είχε να συμβεί από την εφηβεία, όταν θα ανακάλυπτα τον Herman Hesse – μείον τον όποιο ρομαντισμό. Οι τραγανές του λέξεις, ο βαθιά ανώριμος κωλοπαιδαρισμός του και οι μες στη σκόνη περιπέτειες στις οποίες πάντα έμπλεκε νομοτελειακά, μου θύμιζαν τον Hunter S. Thompson (με ανέλπιστες δόσεις Μark Twain). Εμπεριείχε λαγνεία, γαργαλούσε όλες τις αισθήσεις, με εξόργιζε, ενώ ταυτόχρονα τον ανέβαζα πάνω σε βάθρο (ο ίδιος ήταν μάλλον βάραθρο, ένα απόκρημνο χάσμα γης).

Όταν βγήκαν τα πρώτα του δύο βιβλία, “Kitchen Confidential: Adventures in the Culinary Underbelly” (2000) και “A Cook’s Tour: Global Adventures in Extreme Cuisines” (2001) ήμουν ακόμη στη σχολή. Και ήταν ένα νέο συναρπαστικό σύμπαν.

Ακολούθησαν τα “The Nasty Bits” (2006) και “No Reservations: Around the World on an Empty Stomach” (2007). Και το “Medium Raw: A Bloody Valentine to the World of Food and the People Who Cook” (2010). Ενώ το 2012 συνυπέγραφε το υπέροχο graphic novel “Get Jiro!” μαζί με τον Joel Rose (art του Langdon Foss) και το “Appetites” με το δεξί του χέρι, Laurie Woolever.

Tην εκπομπή “A Cook’s Tour” που έσκασε μύτη στο Food Network ενδιάμεσα (2002-2003), δεν την είδα ποτέ. Θυμάμαι όμως τον ίδιο να περιγράφει το concept της ως “I travel around the world, eat a lot of shit, and basically do whatever the fuck I want”.

Δεν έχασα ωστόσο ούτε δευτερόλεπτο από το “No Reservations” στο Travel Channel (2005-2012) που άλλαξε τον τρόπο που εγώ έβλεπα τα ταξίδια και το φαγητό. Το ίδιο συνέβη με τα είκοσι επεισόδια του “The Layover” (2011) και πάλι στο Travel Channel και αργότερα με το  “Parts Unknown” στο CNN (2013-2018). Ξαφνικά οι λέξεις ζωντάνευαν, έκοβαν σαν μαχαίρι Kramer, υπήρχε πλέον ένα πρόσωπο με γραμμένη πάνω του μια ιδιαίτερη ευφυία και πολυπλοκότητα, γκρίζα μαλλιά και ρυτίδες, που κάπνιζε συνέχεια και άκουγε Ramones και Stooges. Αντιπαθούσε τις αδικαιολόγητα πολύπλοκες κουζίνες – όσο λιγότεροι περισπασμοί τόσο το καλύτερο για κάποιον που έπινε τον κόσμο, εγκλωβισμένος οικειοθελώς σε μια δια βίου περιπέτεια.

Έβριζε σαν λιμενεργάτης, όταν δεν καταβρόχθιζε με περιέργεια τα πάντα με μια ακόρεστη όρεξη για υπερβολή ή όταν δεν απήγγειλε ποίηση. Άνοιγε μονοπάτια μέσα στο πουθενά, αφήνοντας που και που πίσω του καμένη γη.

Είμαι εγγονή μεταναστών από καλή οικογένεια της Σμύρνης που μεγάλωσε με ένα συγκεκριμένο πρωτόκολλο pedigree στη Θεσσαλονίκη. Βουτηγμένη στις γεύσεις και τις μυρωδιές από πιτσιρίκα, γοητευμένη πάντα από περιπετειώδεις Indiana Jones-esque φιγούρες, μαγνητισμένη από το εξωτικό, όσο και από το ευγενές και συγγενές (από το οποίο πάλευα να ξεφύγω, μόνο για να καταλάβω πως η ζωή είναι κύκλος και πάντα επιστρέφεις εκεί από όπου ξεκίνησες – και το θέλεις). Ένα υβρίδιο, το δεοξυριβονουκλεϊκό οξύ του οποίου, το αναγκάζει ψυχαναγκαστικά να επιλέγει υφάσματα δια της αφής (κασμίρι και χοντρό λινό), ενώ ονειρεύεται να λιώσει τις σόλες και να γεμίσει με λάσπες τα φτηνά, δερμάτινα αρβυλάκια του, δοκιμάζοντας bun cha σε ένα ημιγκρεμισμένο ταχυφαγείο του Ανόι. Αλλά κρύβει κάτω από το λερωμένο πουκάμισο ένα γρατζουνισμένο jet-black Panerai Radiomir, ένα blue-dialled Rolex Oyster Perpetual Date ή ένα Patek Philippe Calatrava Isochronism.

Ο πολύπλοκος και μπερδεμένος Bourdain ήταν η τέλεια καψούρα.

Έπρεπε να το είχα δει να έρχεται. Τον τρόπο που επέλεξε να φύγει. Για έναν συλλέκτη υψηλής ωρολογοποιίας με απεριόριστο πόθο για ζωή, έναν άνθρωπο του “εκεί που δείχνουν οι δείκτες τώρα”, η καψούρα ήταν μονόδρομος. Η δική του καψούρα – με μια γυναίκα που του έμοιαζε και ήξερε πως πιθανότατα δεν θα την έχει πραγματικά ποτέ – με τον ίδιο τρόπο που κανείς δεν θα είχε, όχι πραγματικά, τον ίδιο ποτέ.

Δεν έχω το παραμικρό ενδιαφέρον για το πως ήταν η real – rocknrolla σχέση του με την Asia Argento. Γιατί δεν μου ανήκει. Δεν έχω την παραμικρή απορία για την αιτία που αποφάσισε να τερματίσει τη ζωή του σε εκείνο το δωμάτιο ξενοδοχείου στην Αλσατία το 2018. Γιατί δεν μου ανήκει η απάντηση. Μου αρκεί που το τέλος του ταιριάζει διαολεμένα πολύ στην αρχή και τη μέση που εκείνος πάτησε και σέρβιρε.

Ίσως επειδή το μέσα μου να μην άντεχε να δει αυτόν τον άνθρωπο να γερνάει, να γίνεται αδύναμος, να παραγκωνίζεται από την όποια επόμενη μεταμοντέρνα μισαλλοδοξία, να μεταφράζεται από ατάλαντους, όπως συμβαίνει στους κοινούς θνητούς.

Αλλά κάνει μοναξιά εδώ που είμαι.

Γιατί το 2021, μετά από τρία χρόνια σιωπής, ενάντια στο αδηφάγο σμήνος, εκατομμύρια παρακολούθησαν το ντοκιμαντέρ “Roadrunner: A Film About Anthony Bourdain” του Morgan Neville και άλλοι τόσοι έσπευσαν να αγοράσουν το βιβλίο “Bourdain: The Definitive Oral Biography” της Laurie Woolever. Και τα δύο, ωστόσο, με τις ευλογίες του στενού κύκλου και της οικογένειας του. Και τα δύο ανταποκρινόμενα σε μια ευαισθησία που απέρριπτε τη συνθετική, γυαλιστερή απεικόνιση του φαγητού και της ζωής – τόσο συνηθισμένη στα μέσα ενημέρωσης.

Οπότε ήταν απλώς θέμα χρόνου (πόση ειρωνία για έναν τύπο σαν εκείνον) να επανέλθει το σμήνος. Με τη λύσσα της κλειδαρότρυπας, να ψάχνει απεγνωσμένα για σκελετούς στη δερμάτινη βαλίτσα και απαντήσεις στο κάθε γιατί. Κάποιος να θελήσει να συναρμολογήσει τις τελευταίες ώρες, τα τελευταία λεπτά και δευτερόλεπτα σε ένα μυθιστορηματικό κατακάθι. Πικρό και πνιγηρό, όσο και άχρηστο, όπως ό,τι απομένει από τον καφέ στο φλιτζάνι, αν το αφήσεις για μέρες πάνω στο γραφείο. Ο βασιλιάς πέθανε, ας απογυμνώσουμε το κουφάρι. Let’s disco.

Ο χορός ξεκίνησε όταν προ μηνός βγήκε στα ράφια των βιβλιοπωλείων το “Down and Out in Paradise: The Life of Anthony Bourdain”. Ένα βιβλίο γεμάτο intimate λεπτομέρειες, συμπεριλαμβανομένων ακατέργαστων, αγωνιωδών μηνυμάτων και emails που αντάλλασε τόσο με την Argento, όσο και με την Ottavia Busia-Bourdain, σύζυγό του για 11 χρόνια, έως το διαζύγιό τους το 2016, και έμπιστη φίλη ως το τέλος της ζωής του. Τα οποία πάρθηκαν από το κινητό και το λάπτοπ του.

Ο δημοσιογράφος Charles Leerhsen παρακολουθεί τη μεταμόρφωση του Bourdain από έναν σκυθρωπό έφηβο σε ένα φτωχικό προάστιο του New Jersey σε έναν σεφ επικών διαπλανητικών διαστάσεων που σούταρε ηρωίνη και έναν μοναδικά ταλαντούχο συγγραφέα και διερμηνέα του κόσμου μέσα από τα ταξίδια του. Και, τελικά, απεικονίζει έναν άνδρα που στο τέλος της ζωής του είναι απομονωμένος, πιστός στις ενέσεις στεροειδών, που πίνει σε σημείο black out και επισκέπτεται ιερόδουλες, ενώ έχει εξαφανιστεί από τη ζωή της 11χρονης κόρης του.

Το κάνει χωρίς τις ευλογίες του στενού περιβάλλοντος του εκλιπόντος, δεχόμενος πυρά από τον ίδιο τον αδερφό και τους στενούς φίλους εκείνου. Αφήνοντας να εννοηθεί, πως ήρθε σε άμεση επαφή με τις δυο γυναίκες της ζωής του. “Πάντα είναι ο Ιούδας που υπογράφει τη βιογραφία”, αναφέρει ο δημοσιογράφος πως του εκμυστηρεύτηκε η Argento, παραθέτοντας Oscar Wilde.

Μου αρκεί η επίσημη κριτική των New York Times και της Kim Severson.

Αρνούμαι πεισματικά να το αγγίξω. Αρνούμαι πεισματικά να το διαβάσω. Αρνούμαι πεισματικά ακόμα και να το παραγγείλω. Θέλω. Αλλά αρνούμαι.

Από μια ρομαντική πεποίθηση (φταίει ο Hesse) πως ο Bourdain ήταν ο άντρας πίσω από τις λέξεις και τις μπουκιές που επέλεξε να φτύσει ή να καταπιεί. Πίσω από κάθε χιλιόμετρο που μόνος περπάτησε, πίσω από κάθε εικόνα που ο ίδιος επέτρεψε.

Από μια μοναχική παράγραφο ενός σκονισμένου κώδικα ηθικής που λέει πως σε κανέναν άοπλο κυνηγό της ζωής δεν αξίζει το θλιβερό τέλος ως μελανιασμένο θήραμα.

Από μια ευχή, κάθε μήνυμα να ανήκει σε αυτόν που το έγραψε, και να είναι δανεικό αγαθό του παραλήπτη – αλλά να καίγεται αυτόματα τη στιγμή που ο δημιουργός του σταματά να αναπνέει, λόγω ορφάνιας.

Αναρωτιέμαι αν η εθελούσια έξοδος από τη ζωή, μεταμορφώνει κάποιον σε ένα λάθος μεταφρασμένο θραύσμα του ανθρώπου που κάποτε υπήρξε, ώστε να διπλώνεται εύκολα στην τσέπη κάθε σαρκοφάγου μπάσταρδου – συμπυκνωμένα όλα όσα εκείνος σιχαινόταν για κάθε μέρα των 61 χρόνων της δικής του ζωής.

Αναρωτιέμαι πόσοι εκεί έξω θα πληρώσουν ακριβά για το κατακάθι του καφέ στο φλιτζάνι που έμεινε στο γραφείο εκείνου του σκοτεινού δωματίου.

Αναρωτιέμαι αν κερδίζει τελικά το σμήνος.

“I’m a monster of self-regard,” έγραφε ο Bourdain στην εισαγωγή του βιβλίου του “Appetites”. Ο πιο cool τύπος που έκανε την πιο cool δουλειά του σύμπαντος, δεν τελειώνει με την έξοδο.

Κάποια στιγμή θα το μάθει και το σμήνος. Η μαγεία είναι στην εξερεύνηση. Όχι στις απαντήσεις.