Δημήτρης Καβατζικλής
Ένας συνδυασμός δημοσιογραφικής περιέργειας και προχωρημένης ηλικίας με ωθεί να διαβάζω τακτικά νεκρολογίες. Ελέγχω τις ηλικίες και τα αίτια θανάτου για να πάρω όσο το δυνατόν περισσότερες πληροφορίες. Όλο και πιο συχνά παρατηρώ ότι οι άνθρωποι πεθαίνουν από «επιπλοκές» κάποιας ασθένειας, παρά από την ίδια την ασθένεια, γράφει η Jane E. Brody στους New York Times.
Για παράδειγμα, μια νεκρολογία που δημοσιεύτηκε στις 9 Ιανουαρίου στους New York Times για τον Dwayne Hickman, απέδωσε τον θάνατό του, στα 87 του, σε «επιπλοκές της νόσου του Πάρκινσον». Και μια άλλη, που δημοσιεύτηκε δύο ημέρες νωρίτερα για τη Lani Guinier, έλεγε ότι υπέκυψε, στα 71 της, σε «επιπλοκές της νόσου του Αλτσχάιμερ».
Τι σημαίνει αυτό, αναρωτήθηκα; Πώς καταγράφεται η αιτία θανάτου στα πιστοποιητικά θανάτου; Και πώς αυτό επηρεάζει τα στατιστικά;
Εξέτασα τις επιπλοκές της νόσου του Πάρκινσον και του Αλτσχάιμερ. Για παράδειγμα, κάποιος με Πάρκινσον μπορεί να σκοντάψει και να πεθάνει, αλλά στην προκειμένη περίπτωση αναγράφεται ως αιτία θανάτου η νόσος του Πάρκινσον. Ομοίως, τα άτομα με Αλτσχάιμερ έχουν συχνά δυσκολία στην κατάποση και μπορεί να πνιγούν κατά λάθος ή να αναπτύξουν πνευμονία. Tέτοιες δευτερογενείς λοιμώξεις αναφέρονται ως η αιτία θανάτου στα δύο τρίτα αυτών των ασθενών.
«Το αποτέλεσμα είναι παραπλανητικές πληροφορίες», λέει η Δρ. James Gill, ιατροδικαστής στην πολιτεία του Κονέκτικατ. «Ενώ η πνευμονία μπορεί να είναι η αιτία θανάτου, το Αλτσχάιμερ είναι ο βασικός λόγος που ο ασθενής εμφάνισε πνευμονία, είναι η υποκείμενη αιτία και γι’ αυτό πρέπει να καταγραφεί ως η αιτία θανάτου», λέει.
Μια μελέτη του 2014 έδειξε ότι το πραγματικό ποσοστό θνησιμότητας από Αλτσχάιμερ το 2010 ήταν περίπου έξι φορές υψηλότερο από τον αριθμό των θανάτων που αναφέρθηκαν στο CDC. Ομοίως, αν κάποιος με Covid-19 εμφανίσει πνευμονία και πεθάνει, το πιστοποιητικό θανάτου του γράφει πνευμονία ως αιτία θανάτου, αλλά στην πραγματικότητα η αιτία ήταν ο κορωνοϊός.
«Για να αποτρέψουμε τους θανάτους, πρέπει να γνωρίζουμε τι τους προκαλεί, γεγονός που επηρεάζει την ιατρική πρακτική και τη χορήγηση υποτροφιών. Αν αποκρύπτονται πολλοί θάνατοι από άνοια, η ασθένεια δεν λαμβάνει επαρκή χρηματοδότηση», λέει η Δρ. Gill.
Και προσθέτει: «Τα ακριβή πιστοποιητικά θανάτου σώζουν ζωές. Μας δίνουν τη δυνατότητα να εντοπίζουμε νέες ασθένειες και να λαμβάνουμε τα κατάλληλα μέτρα». Αν κάποιος ζει ή εργάζεται σε ένα κτίριο με κακή εξαέρωση, για παράδειγμα, μπορεί να εκτεθεί σε τοξικά επίπεδα μονοξειδίου του άνθρακα που θα μπορούσαν τελικά να προκαλέσουν καρδιακή και αναπνευστική ανεπάρκεια. Η αιτία θανάτου μπορεί να καταγραφεί ως καρδιακή ανακοπή, αλλά στην πραγματικότητα ήταν αποτέλεσμα δηλητηρίασης από μονοξείδιο του άνθρακα.
Σε ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Today’s Geriatric Medicine, η Δρ. Emily Carter γράφει ότι τα στοιχεία που περιέχουν τα πιστοποιητικά θανάτου μπορεί να επηρεάσουν τις οικογένειες όσον αφορά τον διακανονισμό περιουσιών, τις αποζημιώσεις από ασφάλιση ζωής κ.α. Εκτιμούν ότι το 33 – 40% των πιστοποιητικών θανάτου που συμπληρώνονται σε ακαδημαϊκά ιδρύματα όπως το δικό τους στις Ηνωμένες Πολιτείες περιέχουν σφάλματα.
Μια ανάλυση των πιστοποιητικών θανάτου διαπίστωσε ότι η καρδιακή ή αναπνευστική ανακοπή καταχωρήθηκε λανθασμένα ως η άμεση αιτία θανάτου σε 11 από τα 50 έγγραφα που εξέτασαν. Υπάρχουν πολλοί λόγοι για το υψηλό ποσοστό ανακριβών ή ελλιπών πιστοποιητικών θανάτου, ξεκινώντας από την πενιχρή προσοχή που δίνεται στο θέμα στις ιατρικές σχολές και τους φρενήρεις ρυθμούς σε πολλά νοσοκομεία.
Το C.D.C. έχει υπολογίσει ότι το 20 με 30% των πιστοποιητικών θανάτου, αν και όχι απαραίτητα ανακριβή, «έχουν προβλήματα πληρότητας», προσθέτοντας ότι ο φόρτος εργασίας, οι ανεπαρκείς πληροφορίες σχετικά με έναν θάνατο και η ανεπαρκής εκπαίδευση έχουν ως αποτέλεσμα ελλείψεις και ανακρίβειες στα πιστοποιητικά θανάτου.
Επιπλέον, πολλοί θάνατοι πιστοποιούνται από ιατροδικαστές, οι οποίοι διορίζονται στις θέσεις τους και μπορεί να έχουν πτυχίο στην ιατροδικαστική, αλλά συνήθως δεν είναι γιατροί. Μπορεί π.χ. να υπόκεινται σε πιέσεις από την οικογένεια να μην αναφέρουν την υπερβολική δόση οπιοειδών ως αιτία θανάτου. Ακόμη και όταν τα πιστοποιητικά θανάτου συμπληρώνονται από ιατροδικαστές, οι οποίοι είναι συνήθως γιατροί, μπορεί να μην έχουν εκπαιδευτεί στην ιατροδικαστική παθολογία και να μη γνωρίζουν την πραγματική αιτία θανάτου.
Αν ο θάνατος ήταν αποτέλεσμα ασθένειας, το πιστοποιητικό θανάτου συμπληρώνεται συνήθως από τον υπεύθυνο ιατρό. Ωστόσο, ένας ιατροδικαστής θα πρέπει να πιστοποιήσει όλες τις άλλες αιτίες, συμπεριλαμβανομένων θανάτων που σχετίζονται με τραυματισμό από ατύχημα και θανάτων που σχετίζονται με ιστορικό κακοποίησης που θα μπορούσε να θεωρηθεί ανθρωποκτονία.
Δυστυχώς, παρά τα όσα βλέπουμε σε ταινίες και στην τηλεόραση, οι αυτοψίες σήμερα γίνονται όλο και λιγότερο συχνά, αφού οι οικογένειες πρέπει να πληρώσουν από την τσέπη τους. Μπορούν οι οικογένειες να επωφεληθούν από τη γνώση της πραγματικής αιτίας του θανάτου ενός συγγενή ή ενός συγκατοίκου. Θα υπάρξει αποζημίωση από την ασφάλεια ζωής; Υπάρχει κάποιο πρόβλημα στο σπίτι που χρειάζεται διόρθωση; Υπάρχει κάποια κληρονομική ασθένεια που μπορεί να προκαλέσει περαιτέρω θύματα; Θα μπορούσε να ήταν ιατρικό λάθος; Αν ένα πιστοποιητικό θανάτου περιέχει σφάλματα, τότε καλό είναι να διορθωθεί όσο το δυνατόν γρηγορότερο.