Δημήτρης Καβατζικλής
Έχεις ποτέ αναρωτηθεί γιατί μπορούμε να ιππεύσουμε άλογα, αλλά όχι ζέβρες; Ή γιατί δεν εκτρέφουμε αρκούδες; Η εξήγηση δεν είναι τόσο απλή, αλλά είναι ξεκάθαρη. Από την αρχαιότητα, οι άνθρωποι διάλεξαν προσεκτικά ποια ζώα άξιζε να εξημερώσουν: άλογα και μουλάρια για μεταφορά, αγελάδες, πρόβατα και κατσίκες για γάλα και κρέας, σκύλους και γάτες για συντροφιά. Όμως, γιατί αυτά και όχι άλλα; Ο YouTuber CGP Grey το έθεσε με τον πιο απλό τρόπο: για να εξημερωθεί ένα ζώο, πρέπει να πληροί τέσσερα κριτήρια: να είναι φιλικό, εύκολο στο τάισμα, γόνιμο και κοινωνικό, λέει το upworthy.
Ας δούμε τι σημαίνει αυτό στην πράξη:
1. Φιλικό
Ένα ζώο που σε βλέπει σαν απειλή ή σαν γεύμα δεν είναι καλός υποψήφιος για εξημέρωση. Έτσι, τα μεγάλα σαρκοφάγα αποκλείονται αυτόματα, όπως και τα υπερβολικά νευρικά φυτοφάγα.
2. Εύκολο στο τάισμα
Η εξημέρωση δεν έχει νόημα αν το ζώο είναι ακριβό στη διατροφή. Γι’ αυτό και τα φυτοφάγα ή τα «μη-εκλεκτικά» παμφάγα, όπως οι κότες, κέρδισαν την προτίμησή μας.
3. Γόνιμο
Για να αξίζει τον κόπο, το ζώο πρέπει να αναπαράγεται σχετικά γρήγορα και συχνά. Οι ελέφαντες, για παράδειγμα, μπορεί να δαμάζονται, αλλά δεν εξημερώνονται: έχουν μακρύ χρόνο κύησης και μεγαλώνουν αργά. Κρίσιμη διαφορά.
4. Κοινωνικό
Εδώ βρίσκεται το πρόβλημα με τις ζέβρες. Τα άλογα ζουν σε ιεραρχικά κοπάδια, αν ελέγξεις το κυρίαρχο άλογο, τα υπόλοιπα ακολουθούν. Οι ζέβρες όμως είναι ατίθασες, ανεξάρτητες και τσακώνονται ακόμα και μεταξύ τους. Με λίγα λόγια, δεν μπαίνουν σε «τάξη» ούτε με το καλό ούτε με το ζόρι.
Αν το σκεφτεί κανείς, όλα τα ζώα που βλέπουμε σήμερα σε φάρμες έχουν μια κοινωνική δομή που οι άνθρωποι κατάφεραν να «εκμεταλλευτούν». Γι’ αυτό οι αγελάδες και οι κότες μάς βλέπουν σαν τον «αρχηγό της αυλής».
Προϊστορικά, για να μπει ένα ζώο στη λίστα έπρεπε να πληροί και τα τέσσερα κριτήρια. Σήμερα, με την τεχνολογία που διαθέτουμε, θα μπορούσαμε να προσπαθήσουμε να εξημερώσουμε κι άλλα είδη, αν και δεν το κάνουμε. Κάποιοι επιστήμονες π.χ πειραματίστηκαν με αλεπούδες. Εκτρέφοντας μόνο τις πιο φιλικές, κατάφεραν μέσα σε λίγες γενιές να δημιουργήσουν κατοικίδιες αλεπούδες. Χαριτωμένες, έξυπνες, παιχνιδιάρικες, αλλά μάλλον ακατάλληλες για αυλή. Θεωρητικά, θα μπορούσαμε να εξημερώσουμε πολύ περισσότερα ζώα, στην πράξη όμως, οι άνθρωποι έκαναν τις επιλογές τους πριν από χιλιάδες χρόνια.
