Γιατί οι γυναίκες Millennials «τρέμουν» τη μητρότητα;

Ψάχνοντας ένα ωραίο μέρος για να φάμε στην Ύδρα, τρεις γυναίκες κοντά στα 30 φύγαμε με γρήγορα βήματα από εστιατόριο του οποίου η κουζίνα μάς είχε σπάσει τη μύτη. Ενοχληθήκαμε ταυτόχρονα από το έντονο κλάμα ενός μωρού σε ένα τραπέζι. Η μητέρα είχε σηκωθεί με τη μπουκιά στο στόμα, είχε πάρει το παιδί στην αγκαλιά της και είχε απομακρυνθεί. Για να ηρεμήσει το παιδί της; Για να μην ενοχλήσει τους νυσταλέους θαμώνες που έλιωναν πάνω από το καλαμαράκι με καμένες μύτες από τον ήλιο; Θα σας γελάσω. Πριν λίγες εβδομάδας, μια φίλη – φρέσκια μαμά, κουνώντας ακούραστα μπρος, πίσω, μπρος πίσω το καροτσάκι με τον διαβολικά γοητευτικό γιο της, που κλείνει τους έξι πρώτους μήνες της ζωής του, σχεδόν μας ευχαρίστησε που τη βγάλαμε για ένα ποτό. «Το είχα ανάγκη», είπε, πριν φύγει άρον άρον έχοντας καταφέρει να υπολογίσει πόσο χρόνο είχε στη διάθεσή της πριν να αρχίσει ο μικρούλης να κλαίει, ώστε να περάσει ένα σχετικά αναίμακτο δεκάλεπτο στο μετρό, επιστρέφοντας στο σπίτι της. Η φίλη αυτή, μετά από μια στρεσογόνα αξιολόγηση της γονιμότητάς της από τον γυναικολόγο της που συνοψίζεται σε ένα «αν θες να γίνεις μαμά πρέπει να βιαστείς» και μια κοστοβόρα -και κουραστική- κατάψυξη ωαρίων που «αχρείαστη να ‘ναι», όπως της είπαν, τελικά έμεινε έγκυος. Πριν προλάβει να ακούσει το “it’s a boy” και να βγει από το μαιευτήριο, έχασε τη δουλειά της και όσο προσπαθούσε να συνηθίσει την όλη τελετουργία του θηλασμού και να καταλάβει πώς λειτουργεί το γαμημένο θήλαστρο, με ό,τι χέρι έμενε ελεύθερο, φρέσκαρε το βιογραφικό της γιατί «τα μωρά είναι μόνο έξοδα και σε λίγο δεν θα έχω μια». Αυτές οι τρεις γυναίκες κοντά στα 30, λοιπόν, που δεν «άντεχαν» ένα μωρό να πλαντάζει στο διπλανό τραπέζι, μήπως είναι πνευματικά έφηβες; Μήπως σε άρνηση ενηλικίωσης και εκπλήρωσης κάποιας ανώτερης από τις ίδιες βιολογικής αποστολής; Είναι κάποιο ύπουλο σύμπτωμα παλιμπαιδισμού το να παριστάνεις ότι αγνοείς το βιολογικό ρολόι που σου θυμίζει κάθε μήνα πως δεν θα είσαι για πάντα γόνιμη; Πώς δεν έχεις όσο χρόνο νομίζεις για να αποφασίσεις αν θες να γίνεις μάνα; Πρόκειται για τρεις κακομαθημένες χιονονιφάδες που πριν λίγα χρόνια θα τις έλεγαν «υστερικές ανύπαντρες»; Ή είναι βάσιμοι οι λόγοι που οι γυναίκες Millennials -let’s face it- τρέμουν τη μητρότητα;

Σαστισμένες μπροστά στο concept μητρότητα

Πάντα θαύμαζα τις γυναίκες που ήταν κάθετες πως ο ρόλος της μαμάς δεν είναι εκείνες. Παράλληλα, δυσπιστούσα. Όσο πιο νέα ήταν τα χείλη που εξέπεμπαν τη βεβαιότητα, τόσο πιο βέβαιη θεωρούσα την ανατροπή στις προτεραιότητες της ζωής τους. Άφηνα τον χρόνο να δείξει. Παράλληλα τις θαύμαζα. Είναι θαρραλέο να απορρίπτεις όλα τα κλισέ και να απαντάς με ένα οργανικό «πάτε καλά;» σε όλα όσα θεωρούνται δεδομένα για το φύλο σου, για τη ζωή, τους στόχους και τις προτεραιότητές σου. Αυτό το θράσος, ακόμα και αν οφείλεται στην άγνοια ή στο βολικό περιθώριο που σου δίνουν χαριστικά για λίγο ακόμα οι ορμόνες σου.

Με έναν μαγικό τρόπο, η σιγουριά με την οποία δεν θες παιδιά στα 20 και στα 25, μπολιάζεται από αμφιβολία στα 30. Τα 30 με το rulebook των προηγούμενων γενιών, που ακόμα και αν ήθελε μια γυναίκα να εγκαταλείψει τη λιτανεία του 8ώρου, να απορρίψει καριέρες και φιλοδοξίες, να είναι αυτό που η Gen Z ονομάζει “trad wife” και θαυμάζει υποσυνείδητα σαν να είναι το πιο από άλλο κόσμο μοντέλο ζωής, μπορούσε. Τα λεφτά έφταναν, οι γυναίκες που θα προτιμούσαν μια προαγωγή από ένα ακόμα παιδί ήταν μειοψηφία, «ανύπαντρες», οριακά δακτυλοδεικτούμενες. Όλες εκείνες οι επιλογές και τα «και αν έκανα τελικά κάτι άλλο» δεν ήταν στο τραπέζι, μιας και οι άνθρωποι ήταν απασχολημένοι με το να εξαργυρώνουν την πασοκίλα καλύτερα από τους άλλους. Μια γυναίκα στα 30 πριν μερικά χρόνια είχε ήδη δυο παιδιά και οι φίλες της δεν την κοιτούσαν με μια υπόνοια περιφρόνησης, σαν να πρόδωσε όλα όσα υπόσχονταν η μια στην άλλη μα κυρίως η κάθε μια στον εαυτό της στα λυκειακά τους λευκώματα. Για τις 30άρες του σήμερα δεν είναι τόσο απλά τα πράγματα. Κάτι φαίνεται να «χάλασε» στο σύστημα αυτών των overqualified προϊόντων της κούφιας ευμάρειας.

«Θα ήθελα να σου πω ότι δεν έχω σκέψεις για τη μητρότητα και να είμαι cool και κατασταλαγμένη για να σου πω πως δεν θέλω να κάνω παιδιά και τελεία. Αλλά δεν είμαι ούτε cool ούτε κατασταλαγμένη», μού λέει η Ντενίσα. (33 ετών, αρχισυντάκτρια σε ένα site πόλης και single). Προς το παρόν, απολαμβάνει να παίζει τον ρόλο της cool θείας για τον Λεωνίδα, τον γιο της φίλης της, που είναι «ο μόνος κυριολεκτικά άνθρωπος που μπορεί να με κάνει ό,τι θέλει».

Για την Ειρήνη (30 ετών, που ασχολείται με το μάρκετινγκ, είναι single και τα τελευταία χρόνια μένει στο εξωτερικό) ο εαυτός της έρχεται πρώτος. Άλλωστε είναι γνωστό πως μια μάνα που «στερείται» μεγαλώνει παιδιά με την ενοχή πως «κάτι στερούν». Τα πιο απλά μαθηματικά. «Η μητρότητα είναι ένα θέμα που με έχει απασχολήσει πολύ. Ωστόσο πάντα καταλήγει να είναι ένα πλάνο τόσο μακρινό, που μπαίνει σε όσα αφήνω για να σκεφτώ όταν μεγαλώσω. Ξέρω όσο αστείο ακούγεται. Πάντως δεν είναι στα βασικά μου σχέδια για αυτή την περίοδο, τουλάχιστον για τα επόμενα δυο-τρία χρόνια. Χωρίς αυτό βέβαια να σημαίνει ότι έχω πάρει την απόφαση πως δεν θα κάνω παιδί», τονίζει. «Θέλω πρώτα να δημιουργήσω έναν εαυτό και μια ζωή, που ο παιδί να είναι κάτι που θα νιώθω ως σωστό και ταιριαστό στη φάση μου. Δεν είναι ότι με φοβίζει ακριβώς το concept, αλλά έχοντας μεγαλώσει ως το δεύτερο παιδί σε μια οικογένεια, έχω εκλάβει το parenthood ως μια μεγάλη πρόκληση. Αυτό είναι κάτι τόσο βαθύ μέσα μου, που ίσως πρέπει να δουλέψω πριν γίνω μητέρα».

Για τη Δέσποινα (33 ετών, marketing και είναι σε μακροχρόνια σχέση), η μητρότητα είναι ένα commercial jargon. «Γενικώς, ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζεται η μητρότητα είναι σαν να λέμε πως το παιδί είναι project της γυναίκας. Κάποτε ήταν κάτι πολύ πιο υπαρκτό στο μυαλό μου. Σκέψου πως στα 25 μου έλεγα πως μέχρι τα 30 θα έχω κάνει το πρώτο μου παιδί. Τώρα το όλο πλάνο έχει μεταφερθεί για μερικά χρόνια μετά», υπογραμμίζει.

Η Μπιάνκα (32ετών, γραφίστρια, σε σχέση) δεν θέλει να γίνει μαμά. Ή βασικά δεν έχει ιδέα αν μπορεί να θέλει. «Η σκέψη της μητρότητας και του τι σημαίνει αυτό κοινωνικά και προσωπικά έχει έρθει στο μυαλό μου αρκετές φορές, λόγω της ψυχανάλυσης που κάνω, με διαφορετικούς τρόπους και για διαφορετικούς λόγους, όμως πάντα συνοδεύεται από μεγάλο στρες».

Σε αυτό το πολύ ρευστό timeline έχει μεταφερθεί η μητρότητα και η δημιουργία οικογένειας για πολλές γυναίκες που ξέρω. Γυναίκες που έχουν φτάσει την ηλικία που μετατρέπει το «άντε πότε θα γίνεις μανούλα; Μεγαλώνεις» σε κάτι σαν χρέος για συγγενείς και αγαπημένα πρόσωπα άλλων γενιών που «στην ηλικία μας είχαν δυο παιδιά και ένα σπίτι να φροντίσουν».

Το ροζ και επιβεβλημένα ευχάριστο περίβλημα της εγκυμοσύνης δεν είναι πια ευπώλητο

Με μπόλικες ώρες συνεδρίας, έναν πλανήτη που βράζει, μια ανθρωπότητα που κάνει άλματα τεχνολογικής προόδου, ανήμπορη όμως να δει την ανθρωπιστική παρακμή που εξελίσσεται κάτω από τη μύτη της, θα πίστευε κανείς πως οι γυναίκες Millennials τρέμουν τη μητρότητα, κατηγορώντας για αναξιότητα αυτόν τον «κόσμο». Ναι, κανείς δεν μιλάει για το ενιάμηνο της εγκυμοσύνης, σαν να είναι και αυτό ένας ουσιαστικός λόγος απόρριψης του «θείου αυτού δώρου». Για να μη μιλήσω και για την τοκοφοβία, που για πολλούς είναι άγνωστος όρος και η απάντηση των μαιευτήρων σε αυτή είναι ένα μπλαζέ «έλα μωρέ, θα κάνεις καισαρική», ξεχνώντας να δώσουν και την υποσημείωση με τα ψιλά γράμματα στο τέλος του επιβεβλημένα ροζ βιβλίου της κατά τα άλλα «πιο ευτυχισμένης περιόδου της ζωής σου»: ε γ χ ε ί ρ ι σ η.

Κόντρα σε όλο το ροζ πέπλο που θολώνει τεχνηέντως όλα τα δύσκολα κομμάτια της εγκυμοσύνης, πολλές γυναίκες -και από ό,τι φαίνεται κυρίως Millennials- δεν αγοράζουν τη γλυκιά ψευδαίσθηση της φουσκωμένης, της γλυκιάς λιγούρας και της προγεστερόνης που μάς βάζει με τις ευλογίες της φύσης σε ένα natural high. «Με φρικάρει τελείως όλη αυτή η σωματική αλλαγή, η μετακίνηση των οργάνων, η συνύπαρξη στο σώμα δύο ανθρώπων και η γέννα που μοιάζει με σκηνή από κάποια ταινία Alien», τονίζει η Μπιάνκα. Παράλληλα, η Δέσποινα λέει πως ίσως δεν ανέβαλε καν τη μητρότητα τόσο σθεναρά αν η βιολογική συνθήκη ήταν άλλη. «Αν, υποθετικά μιλώντας, μπορούσε να μείνει έγκυος ένας άντρας, δεν θα το ανέβαλα. Δεν μπορώ να θυσιάσω τώρα κάποιες δραστηριότητες που με γεμίζουν σε αυτή τη φάση. Τα ποτά μου, τα ξενύχτια μου, τη βαριά και καθημερινή σωματική άσκηση», υπογραμμίζει.

«Σε αυτό τον κόσμο να φέρω ένα παιδί;» ή και όχι

Στα καλά νέα, η εγκυμοσύνη δεν είναι καν απαραίτητο στάδιο για τη μητρότητα, αλλά οι λόγοι αναβολής της μητρότητας δεν μειώνονται ιδιαίτερα. «Οι κοινωνικές συνθήκες, το περιβάλλον, το σύστημα με το οποίο λειτουργεί ο πλανήτης, η κοινωνία που μόνιμα υπενθυμίζει τον στερεοτυπικό ρόλο μας να γεννάμε, η θέση της γυναίκας και η ανισότητα ανάμεσα στους ανθρώπους, δεν το κάνουν μια εύκολη επιλογή», αναφέρει η Μπιάνκα, ενώ για την Ειρήνη οι κοινωνικές συνθήκες και όσα συμβαίνουν γύρω μας ίσως και να είναι ανασταλτικοί παράγοντες. «Μπορεί υποσυνείδητα», λέει. «Αλλά είμαι της άποψης πως όταν θες κάτι απλώς το κάνεις και ειδικά σε τέτοια ζητήματα. Δηλαδή, ΟΚ, γυναίκες γεννούσαν μετά από πολέμους, κατάλαβες».

Μπορεί μερικοί να πιστεύουν πως οι Millennials, που σέρνουν πρώτοι και καλύτεροι, αμήχανοι και σαστισμένοι, το άρμα του woke και του ακτιβισμού στις κοινωνικές ανηφόρες (συνήθως ψηφιακές βέβαια και εικονικά κουραστικές) αναβάλλουν τη μητρότητα με δικαιολογία αυτό το «σε τι κόσμο να φέρω ένα παιδί;». Δεν είναι ακριβώς έτσι. «Το να φέρεις ένα παιδί στον κόσμο είναι και μια τεράστια ευθύνη και εγώ είμαι γνωστή ευθυνόφοβη. Το να εξαρτάται ένας άνθρωπος από εμένα για μια ζωή μου φαίνεται τρομακτικό. Επίσης, για να είμαστε ειλικρινείς, το μεγάλωμα των παιδιών είναι πολύ ακριβό σπορ και σε αυτή τη φάση της ζωής μου, ακόμα κι αν ήμουν σε μια σταθερή και υγιή σχέση, δεν θα ήθελα να δίνω τα λεφτά μου σε πάνες και μπιμπερό. Προτιμώ να τα σπαταλάω σε ρούχα, ποτά και ταξίδια», παραδέχεται η Ντενίσα. «Δεν θα σου πω ποτέ “δεν κάνω παιδιά γιατί φοβάμαι την κλιματική κρίση”. Οι λόγοι είναι πιο εγωιστικοί. Δεν θέλω να με μοιράζομαι με κανέναν αυτή τη στιγμή. Θα σκεφτόμουν αλλιώς αν έπαιρνα περισσότερα λεφτά; Μπορεί, αλλά αυτό θα το μάθουμε μόνο αν όντως αρχίσω να βγάζω πολλά περισσότερα λεφτά και αυτό μοιάζει με σενάριο επιστημονικής φαντασίας».

«Η Ελλάδα είναι ένα εύκολο μέρος για να κάνεις παιδιά, αλλά πολύ δύσκολο να τα μεγαλώσεις»

Με τους ρόλους που καλείται μια γυναίκα να παίξει και να δίνει καθημερινό ρεσιτάλ να έχουν αυξηθεί (επαγγελματίας, σεξουαλικό όν, σύντροφος, φροντιστής ηλικιωμένων ανθρώπων στην οικογένεια, και βασικά φροντίστρια του ίδιου της του εαυτού), το μπαλάκι φτάνει αναπόφευκτα στο τερέν της κρατικής διαχείρισης του ζητήματος της μητρότητας. Την τελευταία φορά που τσέκαρα, η ερώτηση «σκοπεύεις να γίνεις μητέρα στο άμεσο μέλλον;» δεν έχει βγει από τη λίστα με όλα εκείνα τα ερωτήματα που καλείται μια επαγγελματίας να απαντήσει στο μισάωρο υποκριτικό ψευτο-corporate τσίρκο που ονομάζουμε «συνέντευξη για δουλειά». Μετά την άδεια μητρότητας, μια γυναίκα καλείται να είναι on alert σε δυο full-time δουλειές, ενώ η άδεια πατρότητας μεταφράζεται σε κάτι σαν 14ημερη χάρη. Είναι η Ελλάδα της υπογεννητικότητας, όπως παρουσιάζεται τρομολαγνικά από όσους «ανησυχούν» που οι σημερινές 30άρες δεν βιάζονται να βάλουν μήτρες τους σε δράση ή από όσους ψάχνουν κάποιο défaut στο δικαίωμα των ομόφυλων ζευγαριών να κάνουν οικογένειες, ένα ιδανικό μέρος για να γίνει μια γυναίκα μητέρα;

«Η Ελλάδα είναι ένα εύκολο μέρος για να κάνεις παιδιά, αλλά πολύ δύσκολο να τα μεγαλώσεις», μου λέει η Ειρήνη, όταν τη ρωτάω αν οραματίζεται την Ελλάδα ως βάση για την οικογένεια που ίσως κάνει κάποια στιγμή. «Δεν ξέρω αν θα ήθελα να μεγαλώσει το παιδί μου στην Ελλάδα. Ειδικά αν είναι queer. Ακόμα και η άδεια μητρότητας εκεί είναι έξι μήνες το πολύ, ενώ στη Γερμανία που ζω τώρα είναι ένας χρόνος. Επίσης τι γίνεται στην Ελλάδα με την άδεια πατρότητας; Και αν γίνεται όντως κάτι είναι διαδεδομένο; Φοβούνται οι μπαμπάδες πως θα χάσουν τη δουλειά τους ή θα σταματήσουν να είναι alpha males ξέρω ‘γω, αν την πάρουν;», αναρωτιέται. Την απάντηση τη δίνει χωρίς να το ξέρει η Ντενίσα. «Στις περισσότερες περιπτώσεις υπάρχει ένα υποστηρικτικό πλαίσιο με παππούδες, θείους, συγγενείς, πάντα πρόθυμους να βοηθήσουν στο μεγάλωμα και ικανοποιητική άδεια μητρότητας. Από κει κι έπειτα όμως, η γυναίκα μετά τη γέννα καλείται να κάνει όσα έκανε και πριν και να μεγαλώνει παράλληλα και ένα παιδί σαν να μην άλλαξε τίποτα και αυτό μπορεί να είναι εξουθενωτικό».

Στις μέρες μας υπάρχουν οικογένειες που έχουν αντιστρέψει τα κλισέ, χωρίς κλαψουρίσματα, με συνοπτικές διαδικασίες. Μπαμπάδες μένουν στο σπίτι για να φροντίσουν τα παιδιά και μητέρες συνεχίζουν τις δουλειές τους, φέρνοντας τα χρήματα στο σπίτι. Βέβαια, αν βάλουμε σε παύση το αισιόδοξο μα για τους περισσότερους «παράδοξο» εφέ του πράγματος, οι γονείς φαίνεται να έρχονται αντιμέτωποι με μια επιλογή: ποιος θα σταματήσει τη ζωή που ήξερε. Το βάρος, όπως είναι λογικό, πέφτει σε εκείνον με το μικρότερο gain.

«Οι φίλοι μου που έχουν γίνει γονείς μου μεταφέρουν ότι πρέπει ο γονιός να σκεφτεί τα πάντα. Στην Ελλάδα, οι γονείς γίνονται ταξιτζήδες των παιδιών καθώς πολλά βασικά πράγματα πραγματοποιούνται εκτός ωραρίου παιδικού σταθμού και σχολείου. Στην Ολλανδία, όπου έχουμε ζήσει αρκετά χρόνια με τον σύντροφό μου, τα αγγλικά, αθλητισμός και η μελέτη που κάνουμε εμείς εδώ στο σπίτι ή αργότερα στο φροντιστήριο γίνονται εντός ωραρίου σχολείου», λέει η Δέσποινα. «Αν βάλω και τον παράγοντα ότι πιθανότατα σε ένα ζευγάρι η γυναίκα είναι πιο μικρή ηλικιακά και άρα σε πιο junior ρόλο στη δουλειά της, λογικά θα έχει χαμηλότερο μισθό από τον άντρα. Όποτε σε μια συζήτηση του ποιος θα μείνει σπίτι με το παιδί, η εύκολη απάντηση συχνά είναι η γυναίκα».