Δημήτρης Καβατζικλής
Πριν από 95 εκατομμύρια χρόνια, ένα ασυνήθιστο καβούρι κολυμπούσε με χάρη στα τροπικά νερά της σημερινής Κολομβίας. Το είδος Callichimaera perplexa έμοιαζε λίγο με αράχνη, με επίπεδα πόδια σαν κουπιά, φιδωτό σώμα και πολλά μάτια, αναφέρουν οι New York Times.
Σε μια μελέτη που δημοσιεύθηκε τον περασμένο μήνα στο περιοδικό iScience, μια ομάδα παλαιοντολόγων απέδειξε ότι τα πολλά μάτια έδιναν στην Callichimaera εξαιρετικά ευκρινή όραση.
Το είδος ανακαλύφθηκε το 2005 από τον Javier Luque, έναν παλαιοντολόγο από την Κολομβία και πλέον ερευνητή στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ. Τότε, ως προπτυχιακός φοιτητής, εξερευνούσε τα πλούσια σε απολιθώματα πετρώματα της περιοχής Boyacá της Κολομβίας, όταν έπεσε πάνω σε μια επιφάνεια γεμάτη απολιθωμένα αρθρόποδα.
Ο Δρ. Luque και οι συνεργάτες του συνέλεξαν πάνω από εκατό δείγματα, πολλά από αυτά εξαιρετικά καλά διατηρημένα. Επτά από τα δείγματα είχαν τεράστια μάτια. Τα ζωντανά καβούρια έχουν συνήθως μικροσκοπικά, σύνθετα μάτια.
Τα καβούρια περνούν από πολλά στάδια ανάπτυξης, ξεκινώντας τη ζωή τους ως μικροσκοπικά πλάσματα που μοιάζουν με γαρίδες προτού έρθουν στην τελική τους μορφή. Στο τελευταίο στάδιο της προνύμφης, τα νεαρά καβούρια είναι αρπακτικά που κολυμπούν ελεύθερα και έχουν σχετικά μεγάλα μάτια. Όταν ο Δρ. Luque και οι συνάδελφοί του ανέλυσαν το απολίθωμα σκέφτηκαν ότι μπορεί να αντιπροσωπεύει ένα καβούρι στο τελευταίο στάδιο της προνύμφης του, αν και ασυνήθιστα μεγάλο.
Για να καταλάβουν πώς η Callichimaera χρησιμοποιούσε τα μάτια της, η Δρ. Jenkins και ο Δρ. Luque συνέκριναν το είδος με 14 ζωντανά είδη από όλο το οικογενειακό δέντρο των καβουριών. Έμειναν έκπληκτοι όταν διαπίστωσαν ότι – σε αντίθεση με άλλα είδη καβουριών – η Callichimaera διατήρησε τα μεγάλα μάτια της μέχρι την ενηλικίωση.
Οι υπολογισμοί τους έδειξαν ότι τα σύνθετα μάτια της Callichimaera μεγάλωσαν γρηγορότερα από αυτά των σύγχρονων καβουριών. Στο τελικό τους μέγεθος, τα μάτια τους καταλάμβαναν περίπου το 16% του σώματός τους.
Τα ζώα με σύνθετα μάτια έχουν μια ουσιαστικά εικονοστοιχισμένη άποψη του κόσμου, με κάθε τμήμα του ματιού να παρέχει ένα ξεχωριστό εικονοστοιχείο. Όσο υψηλότερος είναι ο αριθμός pixel, τόσο πιο ευκρινής είναι η όραση. Η ανάλυση των ματιών της Callichimaera υποδηλώνει ότι είχε ασυνήθιστα ευκρινή όραση για καβούρι.
Το Callichimaera είναι επίσης το νεότερο γνωστό απολιθωμένο αρθρόποδο με μάτια και διατηρημένο νευρικό ιστό. Τα περισσότερα αρθρόποδα με απολιθωμένο εγκέφαλο προέρχονται από τοποθεσίες ηλικίας μισού δισεκατομμυρίου ετών, όπου είναι σπάνιο να δούμε καλά το οπτικό σύστημα ενός ζώου. «Συνήθως, μπορείς να βρεις στοιχεία του εγκεφάλου, αλλά τα μάτια λείπουν. Αλλά η Callichimaera τα έχει και τα δύο. Αυτό το εύρημα ανοίγει νέους δρόμους για να μελετήσουμε τα απολιθώματα με νέα ματιά», κατέληξε ο Δρ. Luque.