Δημήτρης Καβατζικλής
Το 1973, η Hilary Bradt και ο τότε σύζυγός της George ήταν δύο νεαροί ταξιδιώτες που κυνηγούσαν μια φήμη που είχαν ακούσει κοντά στα σύνορα του Ισημερινού και του Περού: ότι κάπου, βαθιά στις περουβιανές Άνδεις, υπήρχε ένα κρυφό μονοπάτι που ξεκινούσε από την αρχαία πρωτεύουσα των Ίνκας, το Κούσκο και οδηγούσε στο Μάτσου Πίτσου. Μετά από αμέτρητες μέρες πεζοπορίας, το ζευγάρι βρέθηκε σε ένα ποταμόπλοιο στον Αμαζόνιο όπου έγραψαν μια λεπτομερή περιγραφή της διαδρομής. Αυτές οι χειρόγραφες σημειώσεις έγιναν η πρώτη δημοσιευμένη περιγραφή του ταξιδιού στα αγγλικά και η έναρξη της εταιρείας Bradt Guides, της μεγαλύτερης ανεξάρτητης εταιρείας οδηγών στον κόσμο, η οποία φέτος γιορτάζει την 50η επέτειό της.
Μετά το χωρισμό τους, η Hilary συνέχισε χωρίς τον George δημοσιεύοντας οδηγούς για προορισμούς για τους οποίους δεν υπήρχε υλικό, όπως η Ουγκάντα, η Γιουγκοσλαβία, η Βόρεια Κορέα, η Ερυθραία και η Μαδαγασκάρη. Το έργο της αναγνωρίστηκε από τη βασίλισσα Ελισάβετ που την τίμησε ως Μέλος του Τάγματος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας το 2008 για τη δέσμευσή της στον τουρισμό και τη φιλανθρωπία.
Πρόσφατα, η 82χρονη μίλησε στο BBC το και πώς άλλαξαν τα ταξίδια τον τελευταίο μισό αιώνα, ειδικά για γυναίκες.
-Τι οδήγησε εσάς και τον George να ξεκινήσετε το Bradt Guides το 1974;
Γράψαμε τον πρώτο μας οδηγό το 1973 στη Βολιβία σε έναν παραπόταμο του Αμαζονίου. Ονομαζόταν Backpacking Along Ancient Ways in Peru and Bolivia και το τυπώσαμε στη Βοστώνη το 1974. Πουλήθηκε στην Αμερική και τη Βρετανία, ενώ εμείς ακόμα ταξιδεύαμε στη Νότια Αμερική. Όταν πήγαμε πίσω στη Βρετανία, είχαμε 680 λίρες στον τραπεζικό μας λογαριασμό. Ένας γνωστός βρετανός εκδότης είπε ότι θα εκδώσει τον οδηγό του Περού, αλλά δεν χρειαζόταν να πάμε εκεί. Είπαμε, ότι αν γίνεται αυτό, θα το κάνουμε μόνοι μας.
-Τι σας ενέπνευσε να γράψετε αυτόν τον οδηγό;
Ο στόχος μου ήταν να δημοσιεύω οδηγούς που πιστεύαμε ότι χρειάζονταν οι ταξιδιώτες. Συναντούσαμε συχνά άλλους γκρίνγκο (μη Ισπανόφωνους ή Λατίνους ταξιδιώτες στη Λατινική Αμερική) και μας ρωτούσαν πού ήμασταν. Μας άρεσε πολύ η πεζοπορία και βρίσκαμε αυτά τα νέα μονοπάτια, συμπεριλαμβανομένου του μονοπατιού των Ίνκας, και ο κόσμος ήθελε να μάθει γι’ αυτά.
-Για ποιους οδηγούς είστε περισσότερο περήφανη;
Η πιο σημαντική ήταν η Ρουάντα, επειδή η συγγραφέας της πρώτης έκδοσης είχε έναν φίλο που είχε πεθάνει στη γενοκτονία. Πήγε να βρει την οικογένειά της και απλά ερωτεύτηκε τη χώρα. Έγραψε τον οδηγό το 1998, μόλις τέσσερα χρόνια μετά τη γενοκτονία. Η χώρα ήταν τρομοκρατημένη με αυτό που είχε συμβεί και οι άνθρωποι που διοικούσαν τη χώρα δεν πίστευαν ότι οι τουρίστες θα επέστρεφαν. Όμως, η Janice Booth, η συγγραφέας, κίνησε το ενδιαφέρον των tour operators. Ακούγεται αλαζονικό, αλλά βοήθησε πραγματικά να σταθεί η χώρα στα πόδια της. Ο πρόεδρος της Ρουάντα ζήτησε να τη συναντήσει. Ήταν υπέροχα.
-Τι ήταν αυτό που σας ανάγκασε να αναζητήσετε αυτούς τους άγνωστους προορισμούς, όταν ξέρατε ότι υπήρχαν πολλοί περισσότεροι τουρίστες που πήγαιναν σε μέρη όπως η Ιταλία, η Ισπανία και η Γαλλία;
Σκέφτηκα, ποιο είναι το νόημα να κάνω έναν ακόμη οδηγό για τη Γαλλία ή την Ιταλία ή την Ταϊλάνδη όταν υπήρχαν ήδη; Και στην πραγματικότητα, όταν είσαι μικρός εκδότης, είναι δύσκολο να ανταγωνιστείς τα μεγάλα ονόματα. Ήταν εν μέρει η κοινή λογική, ξέρεις, αν παρουσιάσεις μια νέα χώρα, οι άνθρωποι πρέπει να αγοράσουν τον οδηγό αν θέλουν να πάνε εκεί. Ενώ, αν κάνεις τα γνωστά, πρέπει να το ντύσεις και να έχεις έγχρωμες φωτογραφίες και λάμψη και όλα αυτά που δεν ήθελα να κάνω.
-Ήσασταν πρωτοπόροι στο να προσελκύσετε ταξιδιώτες σε νέους προορισμούς. Πώς νιώθετε για τη διάδοση μερών που παλαιότερα ήταν γνωστά μόνο στους ντόπιους;
Είναι μια καλή ερώτηση, και μια ερώτηση που μου κάνουν αρκετά συχνά. Μετά από 50 χρόνια, είμαι περήφανη για το μονοπάτι των Ίνκας και μερικά από τα άλλα μονοπάτια που βάλαμε στον χάρτη. Έχω γίνει αρκετά επιφυλακτική, ως εκδότης και ως συγγραφέας, με τη δημοσιοποίηση χώρων με ευάλωτο πληθυσμό ιθαγενών, επειδή καταστρέφονται τόσο εύκολα.
Ταξίδεψα στο Περού για 15 συνολικά χρόνια και είδα τη διαφορά που κάνει ο απρόσεκτος τουρισμός. Όμως, πιστεύω ότι η άγρια ζωή επωφελείται από τον τουρισμό. Η αγαπημένη μου χώρα, η Μαδαγασκάρη, για την οποία έχω γράψει πολλά, επωφελείται από τους τουρίστες που έρχονται να δουν τους λεμούριους και άλλα άγρια ζώα. Επειδή οι τουρίστες θέλουν να πάνε εκεί, έχουν δημιουργηθεί εθνικά πάρκα και ειδικά καταφύγια και προστατευόμενες περιοχές.
-Κάνατε ωτοστόπ σε όλη τη Μέση Ανατολή για τρεις μήνες στα 20 σας και δεν σταματήσατε ποτέ από τότε. Γιατί σας αρέσουν τόσο πολύ το ωτοστόπ;
Ήταν αυτή η που εμπειρία πυροδότησε την αγάπη για την περιπέτεια. Εξακολουθώ να κάνω ωτοστόπ. Έκανα ωτοστόπ πέρυσι, στα 82 μου. Είναι ο πιο υπέροχος τρόπος να γνωρίσεις ανθρώπους. Το ωτοστόπ στην Αμερική ήταν μια από τις καλύτερες εμπειρίες, επειδή οι άνθρωποι είναι τόσο ευγενικοί και ενδιαφέροντες και γενναιόδωροι – και, ναι, μπορεί να συμβούν άσχημα πράγματα, αλλά δεν μου έχουν συμβεί ποτέ. Η εμπειρία της Μέσης Ανατολής μας δίδαξε πώς να αντιμετωπίζουμε κακούς ανθρώπους, αλλά ήταν μια εξαιρετική εμπειρία ζωής που με δίδαξε πώς να αντιμετωπίζω κάθε είδους απροσδόκητες καταστάσεις.
– Έχουν αλλάξει τα ταξίδια τα τελευταία 50 χρόνια;
Πάρα πολύ. Το διαδίκτυο είναι το πιο προφανές. Πριν από περίπου τέσσερα ή πέντε χρόνια, σε όλο τον εκδοτικό Τύπο μιλούσαν για το «τέλος του οδηγού». Όλοι παίρνουν τις πληροφορίες τους από το διαδίκτυο, οπότε ποιος χρειάζεται οδηγούς; Οι ταξιδιωτικοί οδηγοί ήταν πραγματικά ευάλωτοι. Ποτέ δεν είχαμε πραγματικά αυτό το πρόβλημα, επειδή εστιάζουμε σε μέρη για τα οποία δεν μπορούσες να βρεις πληροφορίες στο διαδίκτυο. Τώρα έχουμε περισσότερους από 200 οδηγούς και πιθανώς τα μισά από αυτά που έχουμε δημοσιεύσει δεν υπάρχουν στο διαδίκτυο, όπως π.χ λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με το ταξίδι στη Βόρεια Κορέα.
Επίσης, φθηνά αεροπορικά εισιτήρια. Όταν πρωτοπήγα στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1964, πήγα με πλοίο γιατί δεν μπορούσες να πετάξεις φτηνά. Και μόλις ήμουν εκεί, δεν είχα την οικονομική δυνατότητα να πάω σπίτι. Άρα, είναι όλα τόσο διαφορετικά. Ούτε στα πιο τρελά σου όνειρα δεν θα σκεφτόσουν να κάνεις διακοπές στην Αρκτική ή την Ανταρκτική τη δεκαετία του ’70 και του ’80. Ήταν αρκετά απρόσιτα. Ο κόσμος έχει γίνει μικρότερος και οι τουρίστες έχουν γίνει πιο φασαριόζοι – που σημαίνει ότι πρέπει να κάνουμε καλύτερα βιβλία γιατί μπορούν να πάρουν τις πληροφορίες τους από αλλού.
-Πώς άλλαξαν τα ταξίδια για τις γυναίκες τα τελευταία 50 χρόνια;
Είναι ενδιαφέρον. Μόλις ολοκληρώσαμε τον διαγωνισμό συγγραφής ταξιδιού, τον οποίο διοργανώνουμε τα τελευταία 25 χρόνια για να βρούμε τον καλύτερο αδημοσίευτο, νέο συγγραφέα, και είναι ένα απίστευτα υψηλό επίπεδο – αλλά σχεδόν όλοι οι άνθρωποι που συμμετέχουν στον διαγωνισμό είναι γυναίκες. Τις κρίνουμε ανώνυμα και δεν μπορώ να σας πω γιατί, αλλά οι γυναίκες σχεδόν πάντα παίρνουν επίσης τις καλύτερες βαθμολογίες.
Το θέμα φέτος ήταν «παίρνω το ρίσκο» και έμεινα έκπληκτη από τα απίστευτα ταξίδια που έκαναν οι γυναίκες. Νομίζω ότι οι γυναίκες πάντα ταξίδευαν περιπετειωδώς. Αλλά είναι ίσως πιο εύκολο τώρα –οι γυναίκες είναι λιγότερο δεμένες με το σπίτι και τα παιδιά– και είναι εξαιρετικά καλοί ταξιδιώτες. Θέλω να πω, οι άντρες είναι εντάξει, αλλά οι γυναίκες το κάνουν πολύ, πολύ καλά. Οι γυναίκες ξέρουν πώς να χρησιμοποιούν την ευαλωτότητά τους και πώς να είναι δυναμικές όταν πρέπει.
-Τι συμβουλή έχετε για τις γυναίκες ταξιδιώτες σήμερα;
Πάρτε το ρίσκο. Η καλύτερη συμβουλή είναι «νιώστε το φόβο και κάντε το ούτως ή άλλως». Όλοι είμαστε νευρικοί πριν ταξιδέψουμε. Μισώ τα αεροδρόμια, ανησυχώ μήπως ξεχάσω κάτι. Δεν ανησυχώ τόσο για τους σωματικούς κινδύνους αλλά για τους κοινωνικούς. Αλλά το κάνεις. Το πάθος σου πρέπει να είναι πιο δυνατό από τον φόβο.
-Μετά από 50 χρόνια, ποιο θεωρείτε το μεγαλύτερο επίτευγμά σας ως εκδότης οδηγών και συγγραφέα;
Απλώς συνεχίζω. Ο George με άφησε απότομα κι έτσι βρέθηκα μόνη μου. Θα μπορούσα να είχα παραιτηθεί. Ήμουν εργοθεραπευτής σε μια προηγούμενη ζωή και, τότε δεν είχαμε πολλά βιβλία, οπότε θα μπορούσα να είχα επιστρέψει σε αυτό. Αλλά το μεγαλύτερο επίτευγμά μου είναι η επιμονή μου. Είμαι τυχερή που έχω πάθος για αυτό που κάνω και μου αρέσει να ρισκάρω, κάτι που είναι πραγματικά σημαντικό.
