Βάνα Κράβαρη
Την τελευταία μέρα του Αυγούστου, η Τζένιφερ Λόπεζ δημοσίευσε δεκαέξι φωτογραφίες στο 50 εκατομμυρίων ακόλουθων προφίλ της στο Instagram. «Ω, ήταν ένα καλοκαίρι», έγραφε στη λεζάντα. Το για πολλούς όλο υπονοούμενο ποστ ήρθε στον απόηχο μιας πάρα πολύ δημόσιας κατάθεσης διαζυγίου, η οποία έβαλε τέλος στην επίσης πολύ δημόσια επανασύνδεσή της με τον Μπεν Άφλεκ. Οι εικόνες πάντως μαρτυρούσαν μια στάση ιδιόρρυθμης ανεμελιάς: υπήρχαν mirror selfies δίπλα σε μια σκηνή με διπλωμένα άπλυτα, μια εικόνα ενός σακιδίου Super Mario -προφανώς του παιδιού της, και η φράση «everything is unfolding in divine order». Σε σύγκριση με τις προηγούμενες αναρτήσεις της J.Lo στο Instagram, οι οποίες έτειναν πάντα προς επαγγελματικές φωτογραφίες και clips από show μόδας, οι εικόνες του συγκεκριμένου photo dump έμοιαζαν εντελώς DIY. Βγαλμένες από το δικό της κινητό με ένα αυθόρμητο, όχι τόσο σοβαρό, vibe. Στο τέλος της μέρας, θα μπορούσε εύκολα να είναι μια ενημέρωση από έναν μη διάσημο φίλο που περνά μια περίοδο κάπως περίεργη στη σχέση του. Γενικώς, οι σελέμπριτις ποστάρουν ακριβώς όπως εσείς και εμείς με αυτό πάντα να σημαίνει πως στο τέλος μετράει μόνο η εικόνα.
Οι αναρτήσεις πλέον προσποιούνται ένα φλύαρο «δεν με νοιάζει και πολύ», προσπαθώντας υπερβολικά για αυτό. Πόσο παράδοξο.
Αυτή η υπερβολή είναι σχεδιασμένη από το ίδιο το Instagram. Στις αρχές του Αυγούστου, η πλατφόρμα διπλασίασε τον μέγιστο αριθμό φωτογραφιών που επιτρέπονται ανά καρουζέλ από δέκα σε είκοσι, φέρνοντας το «χάος» – το ανάθεμα για την αύρα του προσεκτικού curation της παρουσίας των χρηστών στην πλατφόρμα. Ο σημερινός χρήστης του Instagram δεν επιλέγει πλέον μια αντιπροσωπευτική φωτογραφία κάθε φορά, αλλά ένα πλέγμα εικόνων που στόχο έχει να δώσει μια ψευτο-messy αφήγηση. Μόνο που στην πραγματικότητα μέχρι και αυτό το χάος είναι πολύ προσεκτικά επιλεγμένο. Οι αναρτήσεις πλέον προσποιούνται ένα φλύαρο «δεν με νοιάζει και πολύ», προσπαθώντας υπερβολικά για αυτό. Πόσο παράδοξο.
Αυτό το καλοκαίρι κυριολεκτικά μπορούσα να υπολογίσω σε ποια φάση του κύκλου μου είναι από την ξαφνική έκρηξη από photo dumps που μετέτρεπε το feed μου σε πεδίο αναδρομής μηνών ή wraps διακοπών που έφταναν στο τέλος τους. Άδεια Αθήνα, εστιατόρια, μισοτελειωμένα πιάτα, ποτήρια κρασί, παραλίες, κατοικίδια, ψευτοαστείες πινακίδες, κρυμμένα γκραφίτι και inside jokes παρεών έφτιαχναν ένα ατελείωτο κολάζ των κάπου 2.000 ανθρώπων που ακολουθώ. Από την αρχή είμαι στο πλευρό της Gen Z στη στροφή της σε μια πιο ειλικρινή παρουσία στα social media, με θολές εικόνες, άσχημα κλικ, κακά προφίλ, αλλά κάπως νιώθω ότι δεν έχω τον χρόνο να ξεφυλλίσω τις μηνιαίες ανακεφαλαιώσεις όλων όσων ακολουθώ σε ένα scroll μονορούφι. Είναι και τα caption. Προσπαθούν να προλάβουν το eye roll που νομίζουν ότι θέλουν να ξέρουμε ότι θα προκαλέσουν. Αναδρομικά και αναπολογητικά. Αφού θα τις δεις όλες βρε κακόμοιρε. Τα πιο αθώα παίζουν με φράσεις όπως «life lately», «July photodump» (ο μήνας εναλλάσσεται φυσικά) ή ακόμα και σκέτα emojis, μιας και με είκοσι φωτογραφίες, δεν μένει και κάτι να πεις. Τα έχεις πει όλα. Επί χίλια. Το κλισέ.
Όπως συμβαίνει στη μόδα, έτσι και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το κυρίαρχο στυλ ταλαντεύεται μεταξύ αισθητικοποιημένης τελειότητας και αισθητικοποιημένου χάους, μεταξύ μινιμαλισμού και μαξιμαλισμού. Θυμόμαστε όλοι τον «πρόγονο» του photo dump; Τα άλμπουμ φωτογραφιών στο Facebook. Άφιλτρα και απαράδεκτα ειλικρινή, μιας και προορίζονταν για έναν περιορισμένο αριθμό πραγματικών φίλων. Καμία επιμέλεια. Αργότερα, με τη διάδοση του Instagram και τον πολλαπλασιασμό του ποικίλου περιεχομένου που ρέει στα feed μας, τα σόσιαλ μίντια έγιναν περισσότερο ένα σύστημα μετάδοσης που έφτανε τόσο σε αγνώστους όσο και φίλους. Κάπως έτσι γίναμε πιο συνειδητοποιημένοι, πιο χειρουργικοί ως προς το τι αναρτούσαμε.
Η άνθηση των photo dumps έχει τις ρίζες της στην πανδημία. Τότε η δημοσίευση ενός συνόλου εικόνων ταίριαζε στις περιστάσεις: καμία συγκεκριμένη στιγμή δεν ξεχώριζε από την προηγούμενη και την επόμενη και το άκρατο άγχος που σχετιζόταν με την πανδημία δεν μας άφηνε και πολλή ενέργεια για να ανησυχούμε για το τι αναρτούσαμε. Κάθε ένδειξη ζωής εκείνους τους μήνες ήταν κάτι παραπάνω από ευπρόσδεκτη. Μέχρι το 2021, Dua Lipa και Olivia Rodrigo είχαν μετατρέψει τα photo dumps σε thing. Ακολούθησαν οδηγοί για το πώς να κάνεις κάτι να μοιάζει τυχαίο. Συμβουλές για τη σωστή σειρά φωτογραφιών. Το σωστό caption. Το ταιριαστό emoji.
Η αδιαφορία που επιτυγχάνεται με αδιαφορία δεν είναι κάτι καινούργιο, αλλά ο τρόπος με τον οποίο ενθαρρύνεται σήμερα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αντικατοπτρίζει τους αυξανόμενους δομικούς περιορισμούς της ζωής στο ίντερνετ. Οι αλγοριθμικές συστάσεις του Instagram φαίνεται να ευνοούν τα photo dumps. Θα έχετε παρατηρήσει πότε όταν προσπερνάς ένα χωρίς να δεις όλες τις φωτογραφίες, αυτό ξαναεμφανίζεται μπροστά σου στο επόμενο refresh. Το Hootsuite, το εργαλείο διαχείρισης κοινωνικών μέσων, διαπίστωσε ότι «οι αναρτήσεις καρουζέλ έχουν 1,4 φορές μεγαλύτερη εμβέλεια και 3,1 φορές μεγαλύτερη εμπλοκή από τις κανονικές αναρτήσεις».
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν προορίζονται πλέον για τη σύνδεση με φίλους- έχουν σχεδιαστεί σχεδόν εξ ολοκλήρου για να διευκολύνουν την παρακολούθηση εμπορικών σημάτων και τη νομισματοποίηση προσωπικοτήτων.
Θυμάμαι όταν κάποιος με ρωτούσε ποια είναι η σχέση μου με το Instagram μιας και έχω σπαταλήσει άφθονες ώρες σε αυτό, να απαντάω πως είναι κάτι σαν το προσωπικό μου άλμπουμ φωτογραφιών. Σαν ένα κολλάζ σημείων του πλανήτη που έχω βρεθεί, νερών που έχω κολυμπήσει, ανθρώπων που έχω αγκαλιάσει. Προφανώς είναι κατά το ήμισυ ψέμα, αλλά και πάλι, το να προσπαθείς να διατηρήσεις ένα φωτογραφικό ημερολόγιο εν μέσω αυτής της ανεξέλεγκτης εμπορευματοποίησης είναι, σε αυτό το σημείο, σχεδόν μια πράξη αντίστασης. Όλοι εκείνοι οι χρήστες που αναρτούν μια φωτογραφία τη φορά λες και είμαστε στο 2013; Οριακοί επαναστάτες.
Ωστόσο, το photo dump παρέχει ακριβώς αυτό που το Instagram ως πλατφόρμα χρειάζεται περισσότερο: περιεχόμενο με υψηλή συμμετοχή και μεγάλο όγκο. Ακόμα και αν δεν το πολυσυνειδητοποιούμε, ακολουθούμε τους άγραφους και διαρκώς μεταβαλλόμενους κανόνες των πλατφορμών, αντισταθμίζοντας την όλη υπερχείλιση, με λίγο ακόμα περιεχόμενο. Μακροπρόθεσμα η πλατφόρμα κερδίζει και εμείς ακολουθούμε νέα κύματα για να επικοινωνήσουμε με τους φίλους μας. Ή για να γυαλίσουμε τις ντιτζιταλικές μας ταυτότητες.
Το τελευταίο photo dump που ανέβασα είναι ένα σκούρο πορτοκαλί καρουζέλ από φωτογραφίες κεφαλονίτικων ηλιοβασιλεμάτων. Κάπου στα τέλη του Αυγούστου. Έκτοτε με έχει πιάσει μια άρνηση. Όχι επειδή βαρέθηκα, όχι επειδή είχα κάποια ακραία συνειδητοποίηση της ματαιότητας ή του πώς μια αστεία φωτογραφία του σκυλιού μου να κοιμάται με τη γλώσσα του να χαϊδεύει το πάτωμα από τη ζέστη. Απλώς δεν προλαβαίνω ούτε καν τα δικά μου καρουζέλ να κοιτάξω. Είναι που όταν ξέρεις ποια είναι τα όρια της ευφορίας το 2024, στην Αθήνα, τον Σεπτέμβριο, δεν μπορείς να απολαύσεις καν το δικό σου παραμύθι.
___
Με πληροφορίες από New Yorker
