Γιώργος Τσαγκόζης
Τα ξημερώματα της 9ης Ιανουαρίου 2012, η Εθνική Πινακοθήκη στην Αθήνα έγινε τόπος μιας από τις πιο τολμηρές και κινηματογραφικές κλοπές έργων τέχνης στην Ευρώπη. Μέσα σε λίγα μόλις λεπτά, δύο άνδρες (έτσι πίστευαν τότε) κατάφεραν να αφαιρέσουν από τους τοίχους της το «Γυναικείο Κεφάλι» του Πάμπλο Πικάσο — το περίφημο πορτρέτο της Ντόρα Μάαρ — και τον «Ανεμόμυλο Στάμμερ» του Πιετ Μοντριάν. Μαζί τους εξαφανίστηκε και ένα σχέδιο του Ιταλού ζωγράφου Guglielmo Caccia, το οποίο δεν έχει εντοπιστεί μέχρι σήμερα.
Η υπόθεση που θα έμενε γνωστή ως «η κλοπή του αιώνα» ξεκίνησε γύρω στις 4:30 τα ξημερώματα. Οι δράστες (θεωρήθηκε τότε ότι ήταν δύο όπως γράφω και πιο πάνω), αφού παραβίασαν μια μπαλκονόπορτα στην πίσω πλευρά του κτιρίου, μπήκαν ανενόχλητοι στο εσωτερικό και μέσα σε περίπου 7 λεπτά είχαν καταφέρει να αποσπάσουν τους δύο πίνακες από τα κάδρα τους. Οι φύλακες της Πινακοθήκης ενημέρωσαν την αστυνομία όταν πλέον οι δράστες είχαν εξαφανιστεί, ενώ η έρευνα που ακολούθησε έφερε στη δημοσιότητα τη θλιβερή πραγματικότητα: το σύστημα συναγερμού ήταν παρωχημένο και ο φύλακας της βάρδιας μόνος του εκείνο το βράδυ, λόγω περικοπών που επέβαλε η οικονομική κρίση.
Το «Γυναικείο Κεφάλι» του Πικάσο, φιλοτεχνημένο το 1939, δεν είναι ένα απλό έργο τέχνης. Πρόκειται για δώρο του ίδιου του ζωγράφου στον ελληνικό λαό το 1949, ως φόρο τιμής στην αντίσταση κατά της ναζιστικής κατοχής. Στην πίσω όψη του πίνακα ο Πικάσο είχε γράψει με το χέρι του την αφιέρωση «Pour le peuple Grec. Hommage de Picasso». Αντίστοιχα, ο «Ανεμόμυλος Στάμμερ» του Μοντριάν αντιπροσωπεύει την πρώιμη περίοδο του Ολλανδού ζωγράφου και είναι ένα από τα λίγα έργα της σειράς του που φιλοξενούνται εκτός Ολλανδίας.
(EUROKINISSI/ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ)
Οι πρώτες αντιδράσεις μετά την κλοπή ήταν θυελλώδεις. Τα ελληνικά και διεθνή ΜΜΕ μίλησαν για «ντροπή του κράτους» και για «συμβολική λεηλασία» του πολιτισμού εν μέσω κρίσης. Ο υπουργός Πολιτισμού της εποχής, Παύλος Γερουλάνος, υπέβαλε την παραίτησή του (αν και δεν έγινε δεκτή), ενώ ειδική επιτροπή σχηματίστηκε για να ελέγξει τις παραλείψεις στη φύλαξη των μουσείων. Η έρευνα της Ασφάλειας Αττικής απέδωσε λίγα ίχνη, με τους πίνακες να θεωρούνται χαμένοι οριστικά για πάνω από εννέα χρόνια.
(EUROKINISSI/ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ)
Η λύση του μυστηρίου ήρθε το καλοκαίρι του 2021. Μετά από πολύμηνη παρακολούθηση, το Τμήμα Διαρρηκτών της Ασφάλειας Αττικής εντόπισε στην Κερατέα έναν 49χρονο άνδρα, εργάτη οικοδομών, ο οποίος ομολόγησε ότι είχε διαπράξει την κλοπή μόνος του. Σύμφωνα με την ομολογία του, παρακολουθούσε την Πινακοθήκη επί μήνες και έδρασε εν ψυχρώ «από πάθος για την τέχνη». Οι πίνακες βρέθηκαν σε μια ρεματιά στην Κερατέ, τυλιγμένοι σε πλαστικό, σε καλή κατάσταση παρά την πολυετή απουσία τους.
Στη διάρκεια κοινής συνέντευξης Τύπου με τον υπουργό Προστασίας του Πολίτη Μιχάλη Χρυσοχοΐδη η κ. Μενδώνη δήλωσε μεταξύ άλλων, «Γιορτάζουμε τα 200 χρόνια της Επανάστασης του 1821. Ο πίνακας του Πικάσο φέρει ιδιαίτερη βαρύτητα και αξία για τον ελληνικό λαό καθώς ο Πικάσο το αφιέρωσε στον αγώνα του ελληνικού λαού εναντίον του φασιστικού άξονα και φέρει την ιδιόχειρη υπογραφή του ζωγράφου.
Η υπόθεση της Εθνικής Πινακοθήκης αποτέλεσε ορόσημο στην ελληνική αστυνομική ιστορία και υπενθύμιση της αναγκαιότητας για προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς
