Γιώργος Τσαγκόζης
Το Aineta aryballos είναι ένα αρχαίο ελληνικό αγγείο τύπου αλάβαστρου, κατασκευασμένο μεταξύ 625 και 570 π.Χ. Στην Κόρινθο. Με ύψος και διάμετρο μόλις 6,35 εκατοστά, προοριζόταν να περιέχει αρωματικό λάδι ή μύρο. Πιστεύεται ότι ανήκε σε μια εταίρα της υψηλής τάξης ονόματι Αινέτα, η οποία πιθανώς απεικονίζεται στο ανάγλυφο της λαβής. Η παράνομη πώλησή του το 1865 στο Βρετανικό Μουσείο οδήγησε στη δίωξη του πωλητή, του Αθηναίου καθηγητή και εμπόρου έργων τέχνης Αθανασίου Ρουσόπουλου, αποκαλύπτοντας το εύρος της εμπλοκής του στο εμπόριο αρχαιοτήτων.
Το αγγείο φέρει ένα πορτρέτο γυναίκας, που θεωρείται της Αινέτας, συνοδευόμενο από τα ονόματα εννέα ανδρών, πιθανότατα θαυμαστών ή εραστών της. Πιθανώς βρέθηκε σε τάφο, ίσως της ίδιας της Αινέτας, γύρω στο 1852. Το 1877 ο Έφορος Αρχαιοτήτων Παναγιώτης Ευστρατιάδης επέβαλε στον Ρουσόπουλο πρόστιμο, κρίνοντας την πώληση παράνομη. Ο ιστορικός Γιάννης Γαλανάκης τη χαρακτήρισε «ορόσημο στην ιστορία του λαθρεμπορίου ελληνικών αρχαιοτήτων», καθώς αποτέλεσε μια από τις ελάχιστες επιτυχημένες κρατικές παρεμβάσεις ενάντια στην παράνομη διακίνηση αρχαίων αντικειμένων.
Το Aineta aryballos είναι κατασκευασμένο από κιτρινωπό πηλό, με σφαιρικό σώμα και δισκοειδή λαιμό ενωμένο με λαβή. Ο Ρουσόπουλος το περιέγραψε το 1862 ως «τραχύ αλλά σχολαστικά καθαρισμένο» και θεώρησε ότι είχε σχήμα «μήλου». Πίστευε πως ήταν δώρο εραστή σε μια εταίρα ή ταφικό κτέρισμα, ενώ η εξαιρετική διατήρησή του δείχνει πως πιθανότατα ποτέ δεν χρησιμοποιήθηκε.
Η διακόσμηση με ροζέτες γύρω από το στόμιο θεωρήθηκε «πλήρως ελληνική», ενώ το σώμα του αγγείου αποκάλυπτε, κατά τον Ρουσόπουλο, «εξωτικές ασιατικές επιρροές». Η χρονολόγηση του αγγείου έχει αποτελέσει αντικείμενο διαφωνιών, κυμαινόμενη από το 660 έως το 570 π.Χ.
Η επιγραφή «Αἰνέτα ἐμί» («Είμαι η Αινέτα» ή «Ανήκω στην Αινέτα») αποτελεί το αρχαιότερο παράδειγμα “ομιλούσας επιγραφής” στην ελληνική αγγειογραφία. Κάτω από το πορτρέτο αναγράφονται τα ονόματα των ανδρών, με τον Μεννέα να ξεχωρίζει.
Το 1865, ο Ρουσόπουλος πούλησε το αγγείο μέσω του Άγγλου διπλωμάτη Charles Merlin στο Βρετανικό Μουσείο για 1.000 δραχμές, χωρίς κρατική άδεια. Καταδικάστηκε σε ισόποσο πρόστιμο, ενώ η υπόθεση έφερε στο φως τις αδυναμίες του τότε Αρχαιολογικού Νόμου του 1834 και άνοιξε τον δρόμο για τη μετέπειτα προστασία της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς.
