Γιώργος Τσαγκόζης
Το Μνημείο των Φαλσιρμιέγκερ (Fallschirmjäger-Denkmal) είναι ένα γερμανικό πολεμικό μνημείο, αφιερωμένο στους Γερμανούς αλεξιπτωτιστές που σκοτώθηκαν κατά τη δεκαήμερη Μάχη της Κρήτης στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Γνωστό στην Κρήτη ως “Γερμανικό πουλί” ή “Κακό πουλί”, το μνημείο κατασκευάστηκε το 1941 από τις δυνάμεις της κατοχής. Βρίσκεται περίπου τρία χιλιόμετρα δυτικά των Χανίων, στον δρόμο προς τους Άγιους Αποστόλους. Από το 2000, έπειτα από μια έντονη καταιγίδα στις 28 Νοεμβρίου, το γλυπτό του αετού έχει αποκολληθεί από το μνημείο.
Η εισβολή και κατάληψη της Κρήτης τον Μάιο του 1941 σηματοδότησε την πρώτη μεγάλης κλίμακας αεραποβατική επίθεση στην ιστορία. Παρά τη γερμανική νίκη, οι αλεξιπτωτιστές υπέστησαν τόσο σοβαρές απώλειες, που ο Αδόλφος Χίτλερ αποφάσισε να μην επαναλάβει επιχειρήσεις αυτής της μορφής για το υπόλοιπο του πολέμου. Το μνημείο ανεγέρθηκε στο τέλος μιας πέτρινης σκάλας που οδηγεί στην κορυφή ενός μικρού λόφου. Αποτελείτο από ένα ψηλό βάθρο από ογκόλιθους, πάνω στο οποίο στεκόταν ένας τσιμεντένιος αετός σε πτήση, κρατώντας στα νύχια του μια σβάστικα.
Τον Αύγουστο του 1942, ο τότε πρωθυπουργός της κατοχικής κυβέρνησης, Γεώργιος Τσολάκογλου, επισκέφθηκε την Κρήτη και κατέθεσε στεφάνι στο μνημείο, τιμώντας τους πεσόντες εισβολείς.
Το ζήτημα του μνημείου απασχολεί ακόμα και σήμερα τον κρητικό τύπο. Διαβάζουμε για το θέμα στο Χανιώτικο site Zarpanews:
Το «Γερμανικό Πουλί» ή «Κακό πουλί», όπως αποκαλούσαν την τοποθεσία οι κάτοικοι των Χανίων, ένα κακόγουστο έργο, εφάμιλλο της ναζιστικής «αισθητικής», αποτελεί μνημείο της βαρβαρότητας και του σκοταδισμού, με τον οποίο ταυτίστηκε το πέρασμα των Ναζί από την Ελλάδα και την Κρήτη.
Η αρχιτεκτονική του θανάτου αποτυπώθηκε ακόμα στην «τέχνη» της λεηλασίας, της καταλήστευσης και της καταστροφής μεγάλου μέρους του εθνικού, ορυκτού, αρχαιολογικού και καλλιτεχνικού πλούτου της χώρας μας, που πήρε πρωτοφανείς διαστάσεις στα ιστορικά χρονικά.
Πριν αρκετά χρόνια μία ισχυρή καταιγίδα γκρέμισε το «Γερμανικό Πουλί», το οποίο όπως και τόσα άλλα μνημεία της φρίκης που προκάλεσαν τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής, παρέμενε ασυντήρητο και ξεχασμένο.
«Ασυντήρητη» και ξεχασμένη, όμως, έμεινε για δεκαετίες και η ιστορία της αντίστασης απέναντι στο φασισμό.
Τον Αύγουστο του 1942 ο – διορισμένος από τους Ναζί – κατοχικός πρωθυπουργός Τσολάκογλου επισκέφθηκε την Κρήτη. Πρώτη του ενέργεια ήταν να επισκεφθεί το μνημείο που είχαν ανεγείρει οι Γερμανοί στα Χανιά και να καταθέσει στεφάνι στη μνήμη των εισβολέων.
Οι άνθρωποι που πλαισίωσαν στην κατοχή τις κυβερνήσεις των δοσίλογων, οι μαυραγορίτες και οι κουκουλοφόροι που κατέδιδαν αγωνιστές, οι Σουμπερίτες και οι Χίτες, αποτέλεσαν τον σκληρό πυρήνα του κράτους στην μεταπολεμική Ελλάδα.
Όταν σε ολόκληρο τον κόσμο οι συνεργάτες των Ναζί κάθονταν στο σκαμνί και δικάζονταν για τα ατελείωτα εγκλήματα σε βάρος της ανθρωπότητας, στη χώρα μας δικάζονταν οι αγωνιστές της αντίστασης!
Στα Χανιά ιδιαίτερα είναι γνωστό πως συνέβη μία παγκόσμια πρωτοτυπία, καθώς τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής – σε συνεννόηση με την Αγγλία – αποχώρησαν πολύ καιρό μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας και πάντως μετά τη λήξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου! Γνωστό είναι επίσης και το γεγονός ότι η Εθνική Αντίσταση στην Ελλάδα αναγνωρίστηκε από την Πολιτεία μόλις το 1982 (κυβέρνηση Ανδρέα Παπανδρέου), τρεις δεκαετίες έπειτα από το τέλος του πολέμου!
Τα μνημεία που λείπουν…
Δίπλα στο «Γερμανικό Πουλί», ίσως, θα έπρεπε να είχε ανεγερθεί ένα μνημείο αντίστοιχο με αυτό των Καλαβρύτων. Στην μαρμάρινη πλάκα θα έπρεπε να αναγράφονταν τα ονόματα των εκτελεσμένων παιδιών, των γυναικών και των ανδρών-θυμάτων της ναζιστικής βαρβαρότητας. Τα ονόματα των ανθρώπων που δολοφονήθηκαν στους βομβαρδισμούς της γερμανικής αεροπορίας, που μετέτρεψαν σε ερείπια τα Χανιά, το Ρέθυμνο και το Ηράκλειο.
Μια μαρμάρινη πλάκα κι ένα καντήλι, σαν ελάχιστος φόρος τιμής στους εκτελεσμένους κατοίκους από την Κάνδανο, τη Βιάνο και το Κοντομαρί, την Πηγή, την Αδέλη, το Λουτρό, το Παλαιοχώρι, τη Ραμνή.
Μια μαρμάρινη πλάκα χαραγμένη με το αίμα των ανθρώπων…
Στην άλλη χανιώτικη σελίδα, τα “χανιώτικα νέα” διαβάζουμε σε επιστολή που έστειλε αναγνώστης της:
Τα μνημεία τα οποία άφησαν οι Γερμανοί στην Κρήτη ήταν:
α) Το «πουλί» στην περιοχή Απτέρων, λίγο έξω από τα Χανιά, όπως αναφέρεται παραπάνω.
β) Το μνημείο στα Φλώρια Σελίνου στην μνήμη των 16 φονευθέντων στο χωριό στις 23 Μαΐου 1941 από τους ελεύθερους σκοπευτές και
γ) Οι τρεις πινακίδες της Καντάνου .
Νεκροταφεία είχαν δημιουργηθεί σε διάφορα σημεία αλλά πολύ αργότερα καταργήθηκαν και δημιουργήθηκε το μοναδικό στο ύψωμα 107 του Μάλεμε.
Η γενιά μας, εμείς που ζήσαμε τον ορυμαγδό της μάχης, και τις συνέπειες της τετράχρονης κατοχής με τους κινδύνους, τους φόβους, τις αγωνίες και την αβεβαιότητα του αύριο, εμείς ίσως δικαιολογούμαστε να καταστρέψουμε ό,τι άφησε ο εχθρός, εμφορούμενοι από το δικαιολογημένο μίσος αμέσως μετά την αποχώρηση του.
Δεν το πράξαμε όμως. Επικράτησαν σώφρονες και λογικές αντιλήψεις και σεβαστήκαμε όχι ό,τι συμβόλιζαν τα μνημεία, αλλά αυτή ταύτη την ιστορία. Η ιστορία γράφεται και παραμένει όπως δημιουργείται με τα καλά και τα άσχημά της. Δεν σβήνεται. Δεν καταστρέψαμε τα Γερμανικά μνημεία όπως οι παλαιότεροι δεν κατέστρεψαν τα Βενετσιάνικα και τα Τούρκικα μνημεία που διατηρούνται για να θυμίζουν γεγονότα της ιστορίας που διαφορετικά θα είχαν λησμονηθεί.
Έρχονται όμως σήμερα ιστορικοί και «ιστορικοί» που προτείνουν την καταστροφή του μνημείου ύστερα από 75 χρόνια για να μη θυμίζει ημέρες πικρές. Εν τοιαύτη περιπτώσει και με την ίδια λογική ας καταστρέψουμε τα Βενετσιάνικα τείχη, τα νεώρια, τον αιγυπτιακό φάρο, τα τούρκικα τζαμιά και τους μιναρέδες και ό,τι άλλο ξενικό υπάρχει στον τόπο μας. Να μιμηθούμε τους Αθηναίους που υπό τους ήχους των αυλών και των τυμπάνων κατεδάφιζαν τα μακρά τείχη.
Και εμείς με τους ήχους της λύρας και του λαούτου ας κατεδαφίσουμε ό,τι ξενικό. Να μείνουμε γνήσιοι Έλληνες, να απολαμβάνουμε το φραπεδάκι μας, το σουβλάκι μας, το κινητό τηλέφωνο και το τσιγάρο απαλλαγμένοι από τα βάρη του παρελθόντος. Εθνοκάθαρση μνημείων. Λήθη της ιστορίας.
Ας επιστρέψουμε όμως στο Γερμανικό πουλί ενώ ο κουρνιαχτός δεν έχει διαλυθεί από πάνω του.
Από ότι έχω διαβάσει και ξέρω οι απόψεις και προτάσεις είναι:
α) Να παραμείνει στη θέση του αφού διευθετηθεί το θέμα της ιδιοκτησίας.
β) Να παραμείνει στη θέση του και να κατασκευασθεί δίπλα ή πάνω του ένα δικό μας (αντίπαλο δέος).
γ) Να μεταφερθεί αλλού.
δ) Να κατεδαφισθεί και να εξαφανισθεί κάθε ίχνος του.
Νομίζω ότι τα μνημεία πρέπει να διατηρούνται στη θέση που δημιουργήθηκαν. Το μνημείο να μείνει εκεί που είναι έστω και κουτσουρεμένο έστω και μουτζουρωμένο. Εάν όμως λόγοι υπέρτεροι το επιβάλλουν, ας μεταφερθεί στο νεκροταφείο του Μάλεμε. Νομίζω ότι εκεί έπρεπε να είχε στηθεί από την αρχή. Εκεί έγινε και η πρώτη έφοδος εκεί έγιναν οι σκληρές μάχες και από εκεί κατελήφθη η Κρήτη. Εκεί ο συμβολισμός θα είναι πλήρης. Η έφοδος από τον αέρα και από κάτω στο έδαφος οι χιλιάδες τάφοι, το τίμημα της προσπάθειας.
Κάποιοι νεοναζί έχουν προτείνει να ξαναμπεί ο αετός στο μνημείο, μάλιστα ενώσεις βετεράνων Ναζι κάνουν και εκδηλώσεις μνήμης για τους πεσόντες Γερμανους. To 2016 Γερμανοί αντιφασίστες διαμαρτυρήθηκαν για αυτές τις εκδηλώσεις και ζήτησαν να καταστραφεί το μνημεί αλλά ο Πολιτιστικός – Μορφωτικός Σύλλογος Απανταχού Μορφιανών τάχθηκε υπέρ της διατήρησης του μνημείου για “να λειτουργεί ως μνημείο ιστορικής μνήμης της μάχης που έγινε στα Φλώρια εναντίον των Γερμανών ναζιστών κατακτητών στις 23-5-1941 και να σηματοδοτεί και να συμβολίζει «ότι η μεγαλοσύνη των λαών δε μετράται με το στρέμμα, με της καρδιάς το πύρωμα μετράται και το αίμα»” 
Μετά την απελευθέρωση της Κρήτης, η σβάστικα στο μνημείο καλύφθηκε με τσιμέντο, και παρέμεινε σχετικά άθικτο μέχρι τις αρχές του 2000.
Στις 28 Νοεμβρίου 2000, μια καταιγίδα κατέστρεψε μεγάλο μέρος του αετού. Σήμερα, το βάθρο και η επιγραφή του μνημείου είναι εγκαταλελειμμένα και καλυμμένα με γκράφιτι. Στις 5 Δεκεμβρίου 2000, το δημοτικό συμβούλιο της Νέας Κυδωνίας αποφάσισε να ανακαινίσει και να μεταφέρει το μνημείο, αλλά αυτό δεν υλοποιήθηκε ποτέ, κυρίως λόγω του ότι το μνημείο βρίσκεται σε ιδιωτική ιδιοκτησία.
