Άρης Δημοκίδης
-Η μικρή εγκυκλοπαίδεια του θανάτου είναι απ’ τα πιο πρωτότυπα βιβλία που διάβασα τελευταία, και απ’ τα πιο ενδιαφέροντα. Πώς προέκυψε, και πώς θα την περιέγραφες;
Η ιδέα υπήρχε χρόνια στο μυαλό μου και κρατούσα σημειώσεις ήδη από 2012. Το θυμάμαι γιατί ήμουν στο Κατάρ. Άρχισα από τότε δηλαδή να καταγράφω και να καταλογογραφώ. Και έφτασε το καλοκαίρι του 2019 που κατάφερα να το γράψω. Τα επόμενα τρία χρόνια όπως καταλαβαίνεις έψαχνε χαρτί και σπίτι να εκδοθεί.
Το ονομάζω ποιητικά «φυτολόγιο του τέλους». Επί της ουσίας είναι ένα ψευτοεπιστημονικό κείμενο/συλλογή που επιχειρεί να καταγράψει τις διάφορες περιπτώσεις θανάτου βάσει συμπεριφοράς και χαρακτήρα. Ακόμα και ντεφιλέ θα μπορούσες να το πεις. Μια παρέλαση. Μια επίδειξη μόδας. Μια γκαλερί προσωπογραφιών. Πίσω από την ιδέα, βέβαια, υπάρχει μια χρόνια και αναπόδραστη εμμονή με τον θάνατο και ό,τι αυτός συνεπάγεται/αποτελεί/επιφέρει.
“Κάθε φορά που γράφω ένα βιβλίο φοβάμαι λιγότερο να πεθάνω. Θέλω να πω πως, αν καταφέρω να πω τις ιστορίες μου, θα έχω καταφέρει κάτι. Θα έχω ακουμπήσει μια κάποια πληρότητα”.
-Μια φορά, σε μια έκθεση βιβλίου, θυμάμαι πως μου ανέφερες μια εκπληκτική φράση, εξαιρετικά λογοτεχνική και έξυπνη, και μου είπες: «Αυτή τη φράση την είδα στον ύπνο μου και τη σημείωσα με το που ξύπνησα. Είναι όμως υπαρκτή, ή τη θυμήθηκα από κάπου;» Ψάξαμε στο google και καταλήξαμε πως όντως την είχε φτιάξει το υποσυνείδητό σου. Μίλησέ μου για τον τρόπο που λειτουργεί η έμπνευση σε σένα.
Η ιδέα… οι ιδέες είναι ένα πράγμα ζοφερό. Δεν υπακούουν σε ωράριο ή περιορισμούς. Δεν γνωρίζουν τρόπους μήτε κούραση. Μπορούν να σε βρουν ανά πάσα ώρα και στιγμή. Να διακόψουν ένα δείπνο. Το σεξ. Τον ύπνο. Μια κηδεία. Τις πυροδοτεί και το παραμικρό ερέθισμα μιας κατά τ’ άλλα απόλυτα τετριμμένης καθημερινότητας. Ποτέ δεν ξέρεις. Εγώ από νωρίς ήμουν ένας άνθρωπος με ιδέες. Γι’ αυτό και γράφω ετερογενή πράγματα. Παιδικό, θεατρικά, πρόζα. Είναι ένας εγγενής πλέον μηχανισμός. Παράλληλα, οι ιδέες μου έχουν γλωσσικό φορτίο. Γλωσσικό πυρήνα. Περίβλημα και μετά, αν καλλιεργηθούν, κλαδιά/φύλλα/απολήξεις. Δεν είναι ιδέες για φάρμακα ή γκάτζετ π.χ. Περπατάω στον δρόμο και κάποιος μέσα μου μεταφράζει αυτό που μου συμβαίνει σε κείμενο. Δεν μπορώ να το σταματήσω. Και αυτό βέβαια μπορεί να γίνει και κουραστικό.
Αυτή τη φράση πάντως που αναφέρεις αν μου την επιστρέψεις θα σου είμαι πολύ ευγνώμων.
-Μίλησέ μου για το στυλ γραφής που επέλεξες -ή που σου βγήκε υποσυνείδητα- για αυτό το βιβλίο.
Εδώ έπρεπε να βγει το ύφος μιας επιστημονικότητας. Η οποία βέβαια για μένα θα πρέπει να κοροϊδεύει και λίγο τον εαυτό της. Να κατεβάζει το βρακί της και φανερώνει τη γύμνια της. Αυτό με ενδιαφέρει γενικά ως δρόμος ζωής. Να μην περνιέται δηλαδή κανείς για κάτι εξαιρετικά σπουδαίο. Να δείχνει την κερκόπορτά του. Τη φτέρνα του. Τα τρωτά του σημεία. Επίσης, όπως θα είδες, μέσα στο κείμενο βάζω και μικρές νάρκες ή (για να το πούμε και πιο ακίνδυνα) μπανανόφλουδες που σπάνε τη φαινομενικά αυστηρή γλωσσική επιφάνεια και όλο το πράγμα πέφτει σαν τραπουλόχαρτα. Και αυτό μου αρέσει πολύ. Θέλω ο αναγνώστης να ξαφνιάζεται. Με ενδιαφέρει το αναπάντεχο. Η τρέλα. Το ταρακούνημα. Βουλιάζουμε καθημερινά σε μια γλώσσα νεκρή. Απόλυτα προβλέψιμη. Θαβόμαστε από γλωσσικά σχήματα (το 99% ειδησεογραφικής προελεύσεως) που δεν έχουν μέσα ούτε μια στάλα ζωντανό αίμα. Και φτάνουν να μη σημαίνουν και τίποτα εντέλει. «Πύρινη λαίλαπα, Κρατικός μηχανισμός, Τραγικός θάνατος, Μπαράζ επιθέσεων».
-Πόσο άλλαξαν τα συναισθήματά σου για το θάνατο από τότε που καταπιάστηκες με την καταλογογράφησή/επινόηση των διαφόρων ειδών του;
Κάθε φορά που γράφω ένα βιβλίο φοβάμαι λιγότερο να πεθάνω. Θέλω να πω πως, αν καταφέρω να πω τις ιστορίες μου, θα έχω καταφέρει κάτι. Θα έχω ακουμπήσει μια κάποια πληρότητα. Δεν πιστεύω πως είμαστε εδώ απλώς για να απολαμβάνουμε επαναληπτικά το φαινόμενο της ζωής (αν και πιθανότατα αυτό είναι το νόημα ή μη-νόημά της). Το βιβλίο δεν νομίζω να άλλαξε τα συναισθήματά μου. Ο χρόνος νομίζω ότι τα άλλαξε και τα αλλάζει. Μεγαλώνοντας φοβάμαι λιγότερο. Υπάρχουν βέβαια κάποιοι όροι που θέτω. Αλλά δεν θεωρώ πως ο θάνατος είναι κάτι κακό. Επίσης δεν είναι ένας. Είναι πολλοί. Είναι και λύτρωση και ξεκούραση. Είναι λύση ενός δύσκολου συμβολαίου. Είναι πολλά. Γι’ αυτό νομίζω ότι έχει και κάποια χρησιμότητα το βιβλίο. Λέει: «Για κάτσε λίγο να τα βάλουμε κάτω».
-Ποιον απ’ τους θανάτους του βιβλίου θα επέλεγες για τον εαυτό σου; Και ποιον για τους εχθρούς μας;
Χωρίς δεύτερη σκέψη διαλέγω τον Ευγενή. Για τον εχθρό δεν επιλέγω. Θα τον αφήσω να κοιτάζει μέρες την κληρωτίδα και να περιμένει με αγωνία. Ως τηλεθεατής και τηλεορασάκιας σαφώς και συνταράζομαι με τον Άλλης Ευθύνης Β΄. Με θλίβει ο Θάνατος από Πλήξη. Μένω μουγγός μπροστά στον Θάνατο της Αναζητήσεως.
-Τι σου δίδαξε (με την χαλαρή έννοια φυσικά) η ενασχόλησή σου με το θάνατο σ’ αυτό το βιβλίο.
Στο συγγραφικό επίπεδο μου δίδαξε πως θέλει χρόνο για να μπορέσει η ιδέα να βρει τις κατάλληλες λέξεις να γίνει σώμα γλωσσικό/κείμενο/βιβλίο. Πως πρέπει να περιμένεις. Ξέρεις, πολλές φορές οι ιδέες είναι μεγαλύτερες από εμάς. Εμένα μου συμβαίνει αυτό. Υπάρχουν έργα σε σημειώσεις που δεν είμαι ακόμα έτοιμος να γράψω. Είναι μεγαλύτερα από εμένα. Σε επίπεδο εξοικείωσης, ας πούμε, δεν ξέρω αν έχω πολλά οφέλη. Σίγουρα είναι διασκεδαστικό πάνω σε μια λευκή σελίδα/οθόνη να μιλάς για τον μεγαλύτερο «αντίπαλο» της ανθρωπότητας. Να τον φέρνεις τόσο κοντά σου, που να βλέπεις κάθε σημάδι στο δέρμα του. Να τον βάζεις να τρώει τούμπες. Να τον καταγράφεις με μια ψεύτικη ρόμπα εργαστηρίου. Να τον κοιτάς μέσα σε μια γυάλα με φορμόλη και να τον δείχνεις έτσι «παροπλισμένο» στο κατά τ’ άλλα έντρομο ακροατήριο του κόσμου.
-Ξέρω πως ασχολήθηκες με τον εκδοτικό χώρο. Πότε ξεκίνησες να γράφεις; Πριν ή κατά τη διάρκεια;
Αναγνωρίζοντας την μπαναλιτέ της φράσης θα πω πως «έγραφα από μικρός». Θυμάμαι πως οι εκθέσεις μου στο δημοτικό διαβάζονταν πάντα δυνατά από τη δασκάλα ως πρότυπο για τους άλλους. Ευτυχώς δεν επέζησε καμία γιατί δεν θα ’ξερα πού να κρυφτώ.
Στην Αυστραλία έγραφα μικρές ιστορίες φαντασίας με δράκουλες και τον Ιντιάνα Τζόουνς (με τον οποίο ήμουν στάνταρ ερωτευμένος και δεν το ’χα καταλάβει). Μάλιστα εκεί, το σχολείο με έστελνε παρέα με ένα άλλο κορίτσι, την Κάρεν, σε εργαστήρια δημιουργικής γραφής, γιατί είχαν καταλάβει πως κάτι τρέχει.
Μετά ήρθα Ελλάδα. Ένας παχουλός απροσάρμοστος έφηβος χωρίς ελπίδα. «Έγινα» ποιητής. Ήμουν κάτι μεταξύ Λόρκα-Ρεμπώ-Ελύτη. Έκανα ό,τι μπορούσα. Κρατάω το πως με έσωσε η γραφή και όχι την αξία των μελοδραματικών, υπερλυρικών πονημάτων μου. Πάντως πρώτη χρονιά Πανελλήνιες στην έκθεση με θέμα σχετικό με το βιβλίο έγραψα 10. Ευχαριστώ, ΥΠΕΠΘ. Στον εκδοτικό χώρο μπήκα το 2007 ως υπάλληλος χονδρικής. Δεν υπήρχε καμία σκέψη για έκδοση τότε. Δεν υπήρχε κανένα έργο στα σκαριά. Όλα ήρθαν μετά.
-Τι διάβαζες όταν ήσουν μικρός; Τι διαβάζεις τώρα;
Μικρός διάβαζα Ιούλιο Βέρν. Όλα τα μαγικά βιβλία από τις εκδόσεις Στρατίκη. Οδύσσειες, Ιλιάδες. Του μύθους του Αισώπου σε τόμους χάρτινους με τις εικόνες του Ν. Νείρου. Διάβαζα τα «Έξι διαβολάκια του μικρού χωριού». Διάβαζα «Μυστικούς Εφτά». Εννοείται κόμικς. Ακόμα θυμάμαι τι σήμαινε να είχες στα χέρια σου Κλασσικά Εικονογραφημένα. Στην Αυστραλία που τέλειωσα το δημοτικό διάβαζα σαν τρελός Choose your own adventure. Tα οποία δεν νομίζω να έπιασαν ποτέ εδώ. Τότε τα βιβλία ερχόντουσαν στα μεγάλα γεγονότα της ζωής μας. Γενέθλια. Χριστούγεννα. Γιορτή. Καλοκαίρι. Ήταν τα μεγάλα γεγονότα της ζωής μας. Είχα βιβλία μαγικά. Δεν είναι σχήμα λόγου αυτό. Ήταν αντικείμενα μαγικά. Και μόνο που τα άγγιζα ένιωθα σαν να έχω κάνει όλα τα ναρκωτικά του κόσμου. Δεν έχω κάνει, αλλά φαντάζομαι πώς μπορεί να είναι. Μια υπέρτατη και απερίγραπτη ευδαιμονία. Σαν όλα να είναι στον κόσμο οκ. Σαν όλος ο κόσμος να είναι εδώ. Πάνω στο στήθος σου.
Τώρα διαβάζω πολλούς Έλληνες συγγραφείς γιατί είμαστε φίλοι στο φμπ και θέλω όταν τους δω κάποια στιγμή λάιβ να ξέρω τι γράψανε (πήγα να κάνω λίστα αλλά είναι πολλοί). Και διαβάζω και τη συλλογή διηγημάτων της Κράους (που είναι πολύ σπουδαία συγγραφέας) «Τι σημαίνει να είσαι άντρας», που αρχικά νόμιζα ότι ήταν μυθιστόρημα και απογοητεύτηκα λίγο, αλλά μετά αναθεώρησα γιατί κάθε διήγημα είναι ένα μικρό μυθιστόρημα.
*Η μικρή εγκυκλοπαίδεια του θανάτου του Κυριάκου Χαρίτου κυκλοφορεί απ’ τις εκδόσεις Στερέωμα