Μικροπράγματα
Ανάμεσα στα πιο αλλόκοτα κεφάλαια της σύγχρονης ιστορίας της ορθόδοξης εκκλησίας, βρίσκεται το λεγόμενο Αυτοκέφαλο Τουρκικό Ορθόδοξο Πατριαρχείο — μια εκκλησία που γεννήθηκε στην καρδιά της Μικράς Ασίας, μιλάει τουρκικά και παραμένει εδώ και έναν αιώνα σε κόντρα με το Οικουμενικό Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης.
Η ιστορία ξεκινά το 1922, μέσα στις στάχτες της Μικρασιατικής Καταστροφής. Ένας ιερέας από την Καισάρεια, ο Παύλος Καραχισαρίδης (γνωστός ως Παπά Εφτίμ Α΄), ιδρύει με την ανοχή του νέου κεμαλικού κράτους μια «Τουρκική Ορθόδοξη Εκκλησία» που θα λειτουργεί αποκλειστικά στα τουρκικά, για να φτιάξει μια νέα ορθοδοξία «απαλλαγμένη» από κάθε ελληνικό στοιχείο.
Ο Παπά Εφτίμ αυτοανακηρύσσεται Πατριάρχης και εγκαθίσταται στον ναό της Παναγίας Καφατιανής στον Γαλατά, ο οποίος παραμένει μέχρι σήμερα η έδρα της Εκκλησίας. Για το τουρκικό κράτος της εποχής, η ύπαρξη μιας “ντόπιας”, εθνικά τουρκικής εκκλησίας ήταν ιδανική: απέκοπτε το ορθόδοξο στοιχείο από τον ελληνισμό και το υπέτασσε στο νέο, κοσμικό εθνικό αφήγημα.
Από τότε, το Πατριαρχείο πέρασε αποκλειστικά στα χέρια της οικογένειας Ερενερόλ, που το διοικεί για τέσσερις γενιές. Σήμερα, επικεφαλής είναι ο Παπά Εφτίμ Δ΄, ενώ η αδελφή του Σεβγκί Ερενερόλ είχε κατηγορηθεί για συμμετοχή στο εθνικιστικό δίκτυο Ergenekon – υπόθεση που το 2000s συντάραξε την Τουρκία.
Το λεγόμενο πατριαρχείο έχει ελάχιστους πιστούς και τρεις ναούς, ωστόσο εξακολουθεί να εκπροσωπεί την πιο ακραία εκδοχή του θρησκευτικού εθνικισμού στη γειτονική χώρα. Κάποιοι το βλέπουν σαν γραφική λεπτομέρεια του παρελθόντος, άλλοι όμως το αντιμετωπίζουν ως ζωντανό απολίθωμα της τουρκικής πολιτικής απέναντι στο Φανάρι.
Έναν αιώνα μετά, το «πατριαρχείο» του Παπά Εφτίμ παραμένει εκεί, στα στενά του Γαλατά — σχεδόν άδειο, μα πάντα έτοιμο να θυμίσει πως ακόμη και η πίστη μπορεί να γίνει όπλο εθνικής προπαγάνδας.
