Βάνα Κράβαρη
Η λέξη cringe χρησιμοποιείται παραπάνω από συχνά. Τα emoji που κλαίνε από το γέλιο είναι cringe. Το να ποστάρεις στο Instagram είναι cringe. Τα GIFs είναι εντελώς cringe. Κι ας έχουν καθορίσει μερικά από αυτά την ιντερνετική κουλτούρα. Τα ζευγαράκια στα «μέλια» είναι cringe. Ο Ορεινή Μέλισσα είναι cringe. Το να μιλάς συχνά για τα bitcoins είναι cringe. Ο αριθμός των φορών που θα διαβάσεις τη λέξη cringe σε αυτό το κείμενο είναι cringe.
Ουσιαστικά, οτιδήποτε είναι ελαφρώς «υπερβολικό» ή εκτός τόπου και χρόνου ή συναισθηματικό με cheesy τρόπο μπορεί να γίνει cringe. Και όταν λέω cringe, εννοώ αυτή τη δύσκολη να περιγράψεις αίσθηση του να θες να εξαφανιστείς στιγμιαία, είτε εξαιτίας σου είτε εξαιτίας κάποιου άλλου. Κάτι σαν την αμηχανία, αλλά χειρότερα. Ξέρεις, έχω εντοπίσει πως κάποιες φορές το cringe σωματοποιείται με μια έντονη αίσθηση σφιξίματος των μυών του προσώπου. Λες και το σαγόνι σου πιέζει το πρόσωπό σου προς τα πάνω και το στόμα σου προσπαθεί να ενωθεί με το μέτωπό σου.
Τα τελευταία χρόνια το cringe το διαβάζουμε παντού. Το έχουμε ενσωματώσει όχι μόνο στις ονλάιν διαδράσεις μας, αλλά και στα αναλογικά μας πάρε δώσε. Κάποια στιγμή, η δικτατορία του cringe έγινε τόσο έντονη που αναπολογητικά memes περίτρανα δήλωναν πως «το αν είσαι cringe σημαίνει να είσαι ελεύθερος». Το cringe έχει μετατραπεί στην απόλυτη προσβολή με την οποία μπορείς να επιτεθείς ακούραστα σε μια ντιτζιταλική προσωπικότητα, φέροντας πλήγματα βαθιά, μα αόρατα, στην ντιτζιταλική ταυτότητα κάποιου.
Η ανατομία του cringe
Ποιον σκοπό εξυπηρετεί αυτό το συναίσθημα στην πραγματικότητα; Γιατί ορισμένα πράγματα, όπως τα ποσταρίσματα των γονιών μας στο Facebook, η «καλημέρες» της θείας μας σε σχόλια κάτω από δικά μας ποστ μας κάνουν να θέλουμε να εγκαταλείψουμε το ίδιο μας το σώμα; Ο Tom Farsides, λέκτορας Κοινωνικής Ψυχολογίας, λέει ότι η ανατριχίλα μπορεί να χωριστεί σε δυο τύπους: «προσωπική αηδία» και «συλλογική αηδία». Όταν είναι χρήσιμη, η λειτουργία του αισθήματος αηδίας μας προστατεύει από τον κίνδυνο. «Αν αηδιάζουμε με σωστό τρόπο, αποφεύγουμε, απομακρυνόμαστε ή αντιμετωπίζουμε με άλλο τρόπο την πρωτοφανή απειλή», εξηγεί ο Farsides μιλώντας στο The Face. Η απειλή σε αυτή την περίπτωση μπορεί να είναι η κοινωνική αποξένωση ή να κάνουμε κάτι που δεν ταιριάζει με τον χαρακτήρα μας.
Ο Dr Dean Burnett, νευροεπιστήμονας και συγγραφέας του βιβλίου Emotional Ignorance: Lost and found in the science of emotion, συμφωνεί με τον Farsides. Λέει ότι «το να κριντζάρεις είναι ουσιαστικά ένας μηχανισμός που μας αποτρέπει από το να συμπεριφερόμαστε με τρόπους που κινδυνεύουμε να χάσουμε το κύρος μας ή να κερδίσουμε την αρνητική κρίση των άλλων».
Το σώμα μας αντιλαμβάνεται την «αρνητική κριτική» ως απειλή για την επιβίωση, εξηγεί ο Burnett. «Τα πρωτόγονα αντανακλαστικά του εγκεφάλου μας δεν διακρίνουν πραγματικά ανάμεσα σε μια φυσική απειλή (π.χ. Το να ντροπιάζουμε ενδεχομένως τον εαυτό μας μπροστά σε άλλους), οπότε πυροδοτούν παρόμοιες αντιδράσεις», λέει. «Σε αυτή την περίπτωση, η ασυνείδητη επιθυμία να μικρύνουμε τον εαυτό μας για να αποφύγουμε τον εντοπισμό ή την κρίση σημαίνει ότι κριντζάρουμε για να ελαχιστοποιήσουμε την παρουσία μας μέχρι να περάσει ο “κίνδυνος”».
Με λίγα λόγια, όταν βρίσκουμε κάποιον cringe επειδή χρησιμοποιεί πολλά emojis, το σώμα μας ουσιαστικά μας λέει να τον αποφύγουμε. Διαφορετικά, κινδυνεύουμε να αποξενωθούμε κοινωνικά από την αγέλη και επομένως να αντιμετωπίσουμε μεγαλύτερες πιθανότητες θανάτου. Ναι, σίγουρα ακόμα και το πώς ένα emoji μπορεί να σε οδηγήσει σε επικείμενη «θνητότητα» μπορεί να μοιάζει λίγο υπερβολικός, αλλά δώσε στον εαυτό σου ένα break. Είναι ένα κληρονομικό χαρακτηριστικό.
Φυσικά και μπορεί να γίνει δυσλειτουργικό το cringe. «Το cringe είναι δυσλειτουργικό αν μας προκαλεί αντιδράσεις αηδίας σε πράγματα που δεν αποτελούν απειλές», λέει ο Farsides. Στην πραγματικότητα, το υπερβολικό cringe θα μπορούσε να μας οδηγήσει στο να χάνουμε πράγματα σε μερικές περιπτώσεις. «Όταν βιώνεται ως αντίδραση σε κάτι στο παρόν ή στο πιθανό μέλλον, μπορεί να μας οδηγήσει στο να αποκλείσουμε τον εαυτό μας από δυνητικά θετικές (ευχάριστες ή αναπτυξιακές) εμπειρίες».
Αν το να κριντζάρεις δεν είναι πάντα χρήσιμο, τότε ίσως το να είσαι cringe πράγματι σημαίνει το να είσαι ελεύθερος. Ο Burnett λέει ότι υπάρχουν τρόποι να απελευθερωθούμε από τα δεσμά του cringe -όχι αποφεύγοντας ορισμένες συμπεριφορές, αλλά αρνούμενοι να γίνουμε cringed out από τον εαυτό μας, μετριάζοντας έτσι την απειλή της κοινωνικής αποξένωσης. Σκέψου για παράδειγμα την Άντζελα Δημητρίου να αποκαλεί τον εαυτό της τη μεγαλύτερη σταρ που έχει δει ποτέ αυτή η χώρα. Είδωλο! «Το να γελάς με την αδεξιότητά σου, να αγκαλιάζεις την αμηχανία ή να κάνεις να φαίνεται ότι ήθελες να κάνεις ό,τι έκανες, μπορεί να ανατρέψει την κατάσταση και να αποφύγεις το cringe, επειδή παραμένεις υπό έλεγχο -ή τουλάχιστον έτσι φαίνεται, πράγμα που σημαίνει το ίδιο εδώ», λέει ο Burnett, θυμίζοντάς μας εκείνο το παιδικό «ήθελα και έπεσα» που λέγαμε όταν κάποιος γελούσε που είχαμε μόλις φάει τα μούτρα μας και είχαμε μετρήσει τα σκαλιά του σπιού στο νησί με τον πωπό.
Τούτου λεχθέντος, να ξεκαθαρίσουμε πως το mode «είμαι αναπολογητικά cringe, πάει και τελείωσε» δεν προτείνεται ως ιδανικό. Ιδίως όταν είναι μια ωραιότατη δικαιολογία για να γίνει κάποιος ενοχλητικός ή προσβλητικός. Υπάρχει λόγος που όσοι δηλώνουν φανς του Andrew Tate κριντζάρουν το σύμπαν. Ή γιατί οι λευκοί άντρες με braids είναι ίσως ο ορισμός του cringe. Στο τέλος της μέρας, το cringe μπορεί να είναι ένας τρόπος να αποφύγεις άτομα που δεν μοιράζονται το ίδιο αξιακό σύστημα με εσένα.
«Είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως το να κριντζάρεις έχει και τη χρησιμότητά του», προσθέτει ο Burnett. «Είναι μια τακτική υπενθύμιση του τι είναι και τι δεν είναι αποδεκτό ή κατάλληλο, αν θέλουμε να παραμείνουμε αποδεκτά μέλη της κοινωνίας με την οποία ταυτιζόμαστε ή στην οποία ανήκουμε. Οι άνθρωποι που δεν ντρέπονται με τίποτα, που δεν κριντζάρουν καθόλου, συχνά δεν είναι πολύ αρεστοί από τους άλλους. Δεν έχουν εσωτερικούς ελέγχους στη συμπεριφορά ή τη σκέψη τους, οπότε καταλήγουν να διαταράσσουν την ομαδική αρμονία και συνοχή, με αποτέλεσμα να γίνονται λιγότεροι αρεστοί και αποδεκτοί».
Ακόμα και έτσι, αν το να μην κριντζάρεις με τίποτα αρχίζει να ακούγεται σαν ευλογία, την επόμενη φορά που θα πιάσεις τον εαυτό σου να κριντζάρει μόνος, στο κρεβάτι, με κάτι που είπε πριν εκατό χιλιάδες χρόνια σε έναν συνάδελφο, αξίζει να αναρωτηθείς: είναι αυτό χρήσιμο, λογικό ή απαραίτητο; Ή μήπως κριντζάρω για χάρη του cringe και τίποτα παραπάνω;
