Γιώργος Τσαγκόζης
Για περισσότερα από 2.000 χρόνια, η «Πύλη του Πλούτωνα» ή Πλουτώνειο της αρχαίας Ιεράπολης, κοντά στο Παμούκαλε της σημερινής Τουρκίας, θεωρούνταν η είσοδος στον Κάτω Κόσμο. Οι αρχαίοι Έλληνες και αργότερα οι Ρωμαίοι πίστευαν ότι από τη μικρή αυτή σπηλιά έβγαινε η ανάσα του θεού Πλούτωνα (Άδη), σκοτώνοντας όποιο ζωντανό πλάσμα την πλησίαζε.
Οι περιγραφές του αρχαίου γεωγράφου Στράβωνα ήταν εντυπωσιακές. Έγραφε ότι τα πουλιά που πετούσαν κοντά στην είσοδο έπεφταν αμέσως νεκρά, ενώ τα ζώα που οδηγούνταν στο ιερό για θυσία πέθαιναν μέσα σε λίγα λεπτά. Το παράδοξο ήταν ότι οι ιερείς του ναού έμπαιναν στον χώρο και έβγαιναν ζωντανοί, γεγονός που οι πιστοί θεωρούσαν θαύμα και απόδειξη της θεϊκής τους προστασίας.
Το μυστήριο άρχισε να λύνεται μόλις τον 21ο αιώνα. Το 2013, ομάδα αρχαιολόγων με επικεφαλής τον Ιταλό αρχαιολόγο Francesco D’Andria εντόπισε ξανά το χαμένο Πλουτώνειο, επιβεβαιώνοντας ότι τα ερείπια ταίριαζαν απόλυτα με τις περιγραφές των αρχαίων πηγών. Κατά τη διάρκεια των ανασκαφών, οι επιστήμονες είδαν ακόμη και σύγχρονα πουλιά να πεθαίνουν όταν πλησίαζαν το άνοιγμα της σπηλιάς.
Η οριστική εξήγηση ήρθε το 2018, όταν ειδικοί μέτρησαν τις συγκεντρώσεις αερίων στο εσωτερικό της σπηλιάς. Διαπίστωσαν ότι από μια γεωλογική ρωγμή αναδύεται φυσικό διοξείδιο του άνθρακα, το οποίο σε ορισμένα σημεία φτάνει σε συγκεντρώσεις έως και 91%. Επειδή το CO₂ είναι βαρύτερο από τον αέρα, δημιουργεί ένα σχεδόν αόρατο «στρώμα» κοντά στο έδαφος. Ένα ζώο ή ένας άνθρωπος που θα εισπνεύσει μεγάλες ποσότητες μπορεί να χάσει τις αισθήσεις του μέσα σε ελάχιστο χρόνο και να πεθάνει από ασφυξία. Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι οι συγκεντρώσεις αυξάνονται ιδιαίτερα τη νύχτα και τις πρώτες πρωινές ώρες, όταν ο αέρας είναι πιο στάσιμος.
Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι οι αρχαίοι ιερείς γνώριζαν εμπειρικά τη συμπεριφορά του αερίου. Κινούνταν σε υψηλότερα σημεία, κρατούσαν την αναπνοή τους και παρέμεναν στον επικίνδυνο χώρο μόνο για λίγα δευτερόλεπτα, δημιουργώντας έτσι την εντύπωση ότι ήταν άτρωτοι απέναντι στις δυνάμεις του Κάτω Κόσμου. Σήμερα, η πρόσβαση στο εσωτερικό της σπηλιάς παραμένει απαγορευμένη, καθώς το φυσικό αυτό φαινόμενο εξακολουθεί να αποτελεί πραγματικό κίνδυνο για τη ζωή.
Σήμερα, η Σπηλιά του Πλούτωνα παραμένει κλειδωμένη και περιφραγμένη, με την είσοδο να απαγορεύεται αυστηρά για λόγους ασφαλείας. Οι επισκέπτες του αρχαιολογικού χώρου της Ιεράπολης μπορούν να την αντικρίσουν μόνο από απόσταση, καθώς οι θανατηφόρες συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα εξακολουθούν να εκλύονται από το εσωτερικό της. Έτσι, ο τόπος που οι αρχαίοι θεωρούσαν πύλη προς τον Κάτω Κόσμο εξακολουθεί μέχρι σήμερα να παραμένει απρόσιτος, όχι εξαιτίας ενός μύθου, αλλά λόγω ενός πραγματικού φυσικού κινδύνου.
