Γιώργος Τσαγκόζης
Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, οι ιαπωνικές αρχές πήραν μια απόφαση που τότε έμοιαζε λογική: εισήγαγαν μαγκούστες στο νησί Αμάμι Οσίμα, με στόχο να περιορίσουν τον πληθυσμό των εξαιρετικά δηλητηριωδών φιδιών habu, τα οποία αποτελούσαν διαχρονική απειλή για τους κατοίκους.
Το σχέδιο, όμως, εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα του πώς μια ανθρώπινη παρέμβαση μπορεί να διαταράξει ολόκληρο ένα οικοσύστημα.
Το 1979 μεταφέρθηκαν περίπου 30 μικρές ινδικές μαγκούστες από την Οκινάουα στο Αμάμι Οσίμα. Οι επιστήμονες πίστευαν ότι, ως φυσικοί θηρευτές φιδιών, θα μείωναν δραστικά τον αριθμό των habu. Ωστόσο, η πραγματικότητα αποδείχθηκε πολύ διαφορετική. Οι μαγκούστες είναι κυρίως ημερόβια ζώα, ενώ τα φίδια habu δραστηριοποιούνται τη νύχτα. Έτσι, οι δύο πληθυσμοί σπάνια συναντιούνταν.
Αντί να κυνηγούν τα δηλητηριώδη φίδια, οι μαγκούστες στράφηκαν σε πολύ πιο εύκολη λεία: ενδημικά θηλαστικά, πουλιά, αυγά και μικρά ερπετά. Ανάμεσα στα μεγαλύτερα θύματα ήταν ο εξαιρετικά σπάνιος λαγός του Αμάμι (Amami rabbit), είδος που ζει μόνο στα δύο συγκεκριμένα νησιά της Ιαπωνίας και θεωρείται «ζωντανό απολίθωμα». Η εξάπλωση των μαγκουστών συνέβαλε στη συρρίκνωση των πληθυσμών αρκετών αυτόχθονων ειδών και προκάλεσε σοβαρή οικολογική ανησυχία.
Μπροστά στην οικολογική καταστροφή, η Ιαπωνία ξεκίνησε από τη δεκαετία του 1990 μια τεράστια επιχείρηση εξάλειψης των ίδιων των ζώων που είχε εισαγάγει. Για περισσότερα από 25 χρόνια, επιστήμονες και κρατικές υπηρεσίες εγκατέστησαν χιλιάδες παγίδες και παρακολουθούσαν συστηματικά το νησί, απομακρύνοντας δεκάδες χιλιάδες μαγκούστες.
Τον Σεπτέμβριο του 2024, το ιαπωνικό Υπουργείο Περιβάλλοντος ανακοίνωσε επίσημα ότι η μαγκούστα είχε εξαλειφθεί από το Αμάμι Οσίμα. Σύμφωνα με τους ειδικούς, πρόκειται για τη μεγαλύτερη σε έκταση νησιωτική περιοχή παγκοσμίως όπου επιτεύχθηκε πλήρης εξάλειψη ενός εγκατεστημένου πληθυσμού μαγκουστών, έπειτα από μια πολυετή προσπάθεια διατήρησης της βιοποικιλότητας.
Η υπόθεση του Αμάμι Οσίμα διδάσκεται πλέον ως χαρακτηριστικό παράδειγμα των κινδύνων που μπορεί να προκαλέσει η εισαγωγή ξένων ειδών σε ένα ευαίσθητο οικοσύστημα. Αυτό που ξεκίνησε ως λύση για ένα πρόβλημα με τα φίδια κατέληξε να απειλήσει ολόκληρη την τοπική πανίδα, απαιτώντας δεκαετίες και τεράστιους πόρους για να αποκατασταθεί η φυσική ισορροπία.
