Δημήτρης Καβατζικλής
Μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ενώ η Ευρώπη βρισκόταν στα ερείπια, κάτι παρόμοιο συνέβαινε και με τον πνευματικό της κόσμο. Μέσα σε αυτόν τον «διανοητικό κρατήρα» αρκετοί μεγάλοι στοχαστές μίλησαν για το μέλλον. Η φεμινίστρια φιλόσοφος και μυθιστοριογράφος Simone de Beauvoir το είπε ξεκάθαρα: «Έπρεπε να δώσουμε στη μεταπολεμική εποχή την ιδεολογία της». Δύο συνάδελφοι της, ο Jean-Paul Sartre και ο Albert Camus όρισαν τελικά αυτή την ιδεολογία, που σήμερα είναι ευρέως γνωστή ως Υπαρξισμός, γράφει το openculture.
Οι δυο τους συναντήθηκαν για πρώτη φορά στο Παρίσι το 1943 κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής. Ήταν εξοικειωμένοι ο ένας με τη δουλειά του άλλου και μοιράζονταν έναν αμοιβαίο σεβασμό και θαυμασμό. Οι δύο «διανοούμενοι γίγαντες» βρέθηκαν στο στόχαστρο του FBI, και κέρδισαν και οι δύο το Νόμπελ Λογοτεχνίας (αν και ο Sartre δεν αποδέχτηκε το δικό του). Η φήμη τους συνεχίστηκε και στα μεταπολεμικά χρόνια, μετά τη δημοσίευση του «The Rebel».
Δείτε το βίντεο
Η πρώτη τους διαμάχη αφορούσε το «The Rebel», που υποστήριζε έναν ηθικό ατομικισμό και άσκησε κριτική στην ηθική της επαναστατικής βίας. Αντί να εξερευνήσει την αυτοκτονία, όπως είχε κάνει στον «Μύθο του Σίσυφου», στο «The Rebel» ο Camus εξερευνά το πρόβλημα της δολοφονίας, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι — εκτός ακραίων συνθηκών όπως η ναζιστική εισβολή — τα βίαια πολιτικά μέσα δεν δικαιολογούν τους σκοπούς τους.
Το βιβλίο ενόχλησε τον μαρξιστή Sartre, ο οποίος είχε ήδη αναφερθεί υπέρ των γκουλάγκ του Ιωσήφ Στάλιν. Ακολούθησε μια σειρά από καυστικές κριτικές και οργισμένες αντιδράσεις. Ο προσωπικός τόνος αυτών των επιθέσεων πάγωσε τελείως τη σχέση τους. Όταν λίγα χρόνια αργότερα, ξέσπασε ο πόλεμος της Αλγερίας, ο αντιαποικιστής Sartre πήρε το μέρος του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου της Αλγερίας (FLN), δικαιολογώντας τις πράξεις βίας εναντίον αμάχων ως αποτέλεσμα της γαλλική καταπίεσης. Για τον Camus αυτά τα γεγονότα «ήταν πέρα από κάθε δικαιολογία».
Ο Sartre τον αποκάλεσε «απατεώνα», παρόλο που η «κατάσταση ήταν πιο σοβαρή για τον Camus αφού η Αλγερία ήταν η πατρίδα του. Δεν μπορούσε να το δει στο ιδεολογικά παραμορφωμένο ασπρόμαυρο πλαίσιο που το έβλεπε ο Sartre και η συντηρητική γαλλική κυβέρνηση». Όπως παραδέχτηκε τελικά ο Sartre: «ο Camus αντιπροσώπευε το πιο πρόσφατο παράδειγμα μιας σειράς ηθικολόγων των οποίων τα έργα αποτελούν ίσως το πιο πρωτότυπο στοιχείο των γαλλικών γραμμάτων…. επιβεβαίωσε… ενάντια στους Μακιαβελικούς και ενάντια στο είδωλο του ρεαλισμού, την ύπαρξη του ηθικού ζητήματος», με όλη του την περίπλοκη ασάφεια και αβεβαιότητα.