Ευθύμης Κάλφας
Ο Σωτήρης πάσχει από μέτριας μορφής κατάθλιψη με αγχώδεις διαταραχές και επικοινώνησε με τα mikropragmata καθώς ήθελε να βοηθήσει και άλλους αναγνώστες που τυχόν αντιμετωπίζουν μια παρόμοια κατάσταση (μπορείτε να διαβάσετε όλα όσα μας είπε εδώ).
Ένας 25χρονος από την Πάτρα αποφάσισε να μιλήσει ανοιχτά για την κατάθλιψη του
Θέλοντας όμως να εξετάσουμε το συγκεκριμένο θέμα ακόμα πιο βαθιά αποφασίσαμε να έρθουμε σε επικοινωνία με τον Γιάννη Καλαϊτζή, συμβουλευτικό ψυχολόγο στο Ψυχολογικό κέντρο «Οψεις». Να τι μας απάντησε:
– Πώς θα μπορούσαμε να ορίσουμε τη μέτρια μορφή κατάθλιψης με αγχώδεις διαταραχές; Τι βιώνει ένας τέτοιος ασθενής;
Αυτές οι δύο ψυχικές καταστάσεις μπορούν να συνυπάρχουν ή η μία να συμβάλει στην εμφάνιση της άλλης, όμως θα ήταν χρήσιμο να διαχωρίσουμε την κατάθλιψη από τις αγχώδεις διαταραχές. Η κατάθλιψη υπάγεται στις συναισθηματικές διαταραχές και εκδηλώνεται με πολλούς τρόπους. Ενδεικτικά αναφέρω κάποια συμπτώματα, όπως είναι η θλίψη που χαρακτηρίζει το άτομο για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα, η δυσκολία στο να πάρει ευχαρίστηση από οποιαδήποτε συνθήκη, η οποία υπό κανονικές συνθήκες θα του προκαλούσε χαρά, η αίσθηση ευθύνης για την κατάστασή του/της ή για τα δυσάρεστα γεγονότα που συμβαίνουν στο περιβάλλον του/της, ευσυγκινησία, ευερεθιστότητα, αίσθηση μη αξίας, σκέψεις θανάτου και αίσθημα απελπισίας. Σχετικά με τις αγχώδεις διαταραχές, το άτομο βιώνει έντονο άγχος/φόβο/πανικό και αδυνατεί το διαχειριστεί με ένα παραγωγικό τρόπο και φαίνεται να μην μπορεί να ανακουφιστεί από αυτό με ευκολία ή και καθόλου, ενώ υπάρχει και σε αυτή τη περίπτωση αίσθηση χαμηλής αυτοαξίας.
Επιστρέφοντας στο ερώτημα, είναι συχνό φαινόμενο, άτομα που παρουσιάζουν συμπτώματα μιας αγχώδους διαταραχής, να είναι πιο ευάλωτα στην εκδήλωση μιας καταθλιπτικής συμπτωματολογίας ενώ ισχύει και το αντίστροφο. Αυτό βέβαια δεν είναι ο κανόνας καθώς οι δύο αυτές ψυχικές καταστάσεις δεν εκδηλώνονται πάντα μαζί. Παρόλα αυτά, ένας άνθρωπος που υποφέρει από έντονο αίσθημα άγχους και για αρκετό χρονικό διάστημα, θα μπορούσε να περάσει σε μια καταθλιπτική φάση δεδομένου ότι το έντονο άγχος μειώνει την ποιότητα ζωής του. Για παράδειγμα, ένα άτομο που θα έλεγε κανείς ότι ήταν πάντα κάπως αγχώδης αλλά σε μια νέα συνθήκη που του/της προκαλεί περισσότερο άγχος από αυτό που θα μπορούσε με κάποιο τρόπο να διαχειριστεί, μακροπρόθεσμα ενδέχεται να μειώσει τις κοινωνικές του/της συναναστροφές ή ασχολίες οι οποίες θα μπορούσαν να τον/την ανακούφιζαν, επομένως περνάει σιγά σιγά σε μια κατάσταση όπου το άγχος και η ανησυχία αποτελούν την μοναδική του/της ενασχόληση χωρίς να μπορεί να πάρει δύναμη από άλλες πηγές. Η απομόνωση και η αίσθηση ότι δεν μπορεί να πάρει βοήθεια από πουθενά θα μπορούσε δυνητικά να ωθήσει το άτομο σε μια καταθλιπτική φάση.
Το άτομο που χαρακτηρίζεται τόσο από αγχώδη όσο και από καταθλιπτική συμπτωματολογία δεν βιώνει απαραίτητα τα ίδια συναισθήματα με όλους όσους τους υπόλοιπους. Θα μπορούσε κανείς να νιώθει πιο έντονα άγχος, στρες, πανικό ή φόβο, ενώ τα καταθλιπτικά συμπτώματα να μην είναι ξεκάθαρα στην επιφάνεια. Δηλαδή, μπορεί το άτομο να μην νιώθει θλίψη, αλλά να μην έχει ενέργεια για να φέρει εις πέρας τις καθημερινές του υποχρεώσεις, ή μπορεί να είναι ευερέθιστο ή οξύθυμο χωρίς εμφανή λόγο ή αιτία. Βέβαια θα μπορούσε να ισχύει και το αντίστροφο, δηλαδή το αίσθημα θλίψης και μη ικανοποίησης θα μπορούσε να επικαλύπτει το άγχος.
Πιστεύω πως είναι σημαντικό, πέρα από την προσπάθεια αποδοχής της ψυχικής ασθένειας, να γίνει αποδεκτή και η διαφορετικότητα που χαρακτηρίζει τον κάθε άνθρωπο στον τρόπο με τον οποίο εκδηλώνει τις ψυχικές του δυσκολίες. Δεν υπάρχει μια κοινή γραμμή συμπτωμάτων και συναισθημάτων, ακόμα και όταν μιλάμε για την ίδια ακριβώς διάγνωση.
– Πότε πρέπει να απευθυνθεί κανείς σε κάποιον ειδικό; Ποια είναι εκείνη η διαχωριστική γραμμή;
Αυτή είναι μια πολύ σημαντική ερώτηση. Η εμπειρική απάντηση είναι ότι συνήθως το άτομο φτάνει στο γραφείο του ειδικού όταν φτάσει “ο κόμπος στο χτένι”. Η αλήθεια είναι ότι το να φτάσει κανείς να ζητήσει βοήθεια, σημαίνει ότι κατέβαλε όλες τις δυνάμεις που είχε στη διάθεσή του προκειμένου να βρει μια διέξοδο σε αυτή τη δυσκολία που βιώνει. Επομένως, έχει ήδη κάπως καταλάβει ότι δεν μπορεί να βγει από το φαύλο κύκλο της δυσκολίας που ζει καθημερινά. Αυτό εν μέρει είναι βοηθητικό στη θεραπευτική διαδικασία γιατί συνήθως οι άνθρωποι επενδύουν ή εναποθέτουν τις ελπίδες τους σε αυτήν. Η άλλη πτυχή όμως αφορά την ποιότητα ζωής που έχει συρρικνωθεί μέσα σε όλο αυτό το διάστημα που το άτομο εξαντλούσε κάθε απόθεμα ψυχικής ενέργειας που είχε προσπαθώντας να αντιμετωπίσει μια τόσο περίπλοκη κατάσταση.
Πολλές φορές, πράγματα που δεν γνωρίζουμε για τον εαυτό μας ή καταστάσεις που μας δυσκόλεψαν και δεν είχαμε το χώρο και το χρόνο να τις επεξεργαστούμε, παραμένουν ως εμπόδια/βαρίδια στον εσωτερικό μας κόσμο και δρουν αθροιστικά σε μελλοντικές δυσκολίες. Δηλαδή, ένας άνθρωπος που μαζεύει δύσκολες εμπειρίες, μπορεί να τις διαχειριστεί με ένα τρόπο παροδικό, ωστόσο σε μια φαινομενικά όχι και τόσο δύσκολη στιγμή, κάπως μπορεί να νιώσει ότι δεν αντέχει άλλο να προσπαθεί. Επομένως, εάν υπάρχει διαχωριστική γραμμή, τότε βρίσκεται στο σημείο που ο καθένας θεωρεί ότι μπορεί ή δεν μπορεί να αντέξει. Σημασία έχει να σκεφτούμε ποιο είναι το κόστος σε όλα αυτά που αντέχουμε χωρίς να ζητάμε βοήθεια.
Sad Charlie Brown GIF – Find & Share on GIPHY
Discover & share this Sad Charlie Brown GIF with everyone you know. GIPHY is how you search, share, discover, and create GIFs.
– Πόσο σημαντική είναι η συμβολή/κατανόηση του οικογενειακού και φιλικού περιβάλλοντος του ασθενούς; Η εμπειρία σας τι λέει; Άτομα με κατάθλιψη τι σχέση έχουν συνήθως με την οικογένεια και τους φίλους τους;
Το οικογενειακό και το φιλικό περιβάλλον μπορεί να συμβάλει με ένα διπλό τρόπο. Πολλές φορές, οι οικογενειακές καταστάσεις μπορούν να είναι η πηγή του άγχους ή της θλίψης. Βέβαια, η οικογένεια θα μπορούσε να είναι και πηγή στήριξης και κατανόησης αντίστοιχα. Παράλληλα όμως, είναι σημαντικό να αναγνωρίσει κανείς τις σύνθετες δυσκολίες που είχε να αντιμετωπίσει η ελληνική οικογένεια τα τελευταία χρόνια. Προφανώς, η πίεση που έχει δεχτεί δεν μπορεί να μην διαχύθηκε με τον ένα ή τον άλλο τρόπο από τους γονείς προς τα παιδιά. Αυτό μπορεί και με ένα ανάλογο τρόπο να επηρέασε και το φιλικό περιβάλλον, να υπάρχουν δηλαδή πολλά ανοικτά μέτωπα, γεγονός που ενδεχομένως να μειώνει την ποσότητα ή την ποιότητα της αλληλοϋποστήριξης μεταξύ των μελών μιας παρέας.
Αυτό που ίσως χαρακτηρίζει τα άτομα με καταθλιπτική συμπτωματολογία είναι η δυσκολία τους να ζητήσουν βοήθεια από μέλη της οικογένειάς τους ή του φιλικού τους περιβάλλοντος. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο ότι νιώθουν ότι δεν θα λάβουν τη βοήθεια που ζητούν ή η βοήθεια που θα τους δοθεί δεν θα είναι με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι όντως βοήθεια. Ένα ερώτημα επίσης είναι το αν πιστεύουν ότι τους αξίζει να βοηθηθούν. Μέσα από τη θεραπευτική διαδικασία, φαίνεται πολλές φορές ότι το άτομο δεν ήταν σε θέση να αναγνωρίσει το πώς η οικογένεια, άθελα της υπήρξε πιεστική ή φαίνεται πως δεν ζητούσε ή δεν γνώριζε πώς να ζητήσει τη βοήθεια.
Σίγουρα, όταν υπάρχει καλή θέληση τόσο από την οικογένεια, όσο και από το φιλικό περιβάλλον, τα πράγματα είναι πιο βατά. Ωστόσο, η κατάθλιψη σε ορισμένες μορφές της, είναι και μια μεγάλη ευθύνη που καλείται το περιβάλλον να διαχειριστεί, χωρίς να έχει τις γνώσεις και τη στάση που χρειάζεται. Έτσι πολλές φορές, η συμβουλή για επίσκεψη σε ένα ειδικό ψυχικής υγείας είναι η πιο σημαντική συνεισφορά ενός μέλους της οικογένειας, ή ενός φίλου.
– Η κατάθλιψη αντιμετωπίζεται και χωρίς φαρμακευτική αγωγή; Συνδυαστικά μαζί με συνεδρίες; Θέλετε να μας εξηγήσετε με όσο το δυνατόν απλά λόγια;
Στις περισσότερες περιπτώσεις, αυτό που προτείνεται είναι ο συνδυασμός φαρμακευτικής αγωγής και ψυχοθεραπείας. Συνδυαστικά φαίνεται να είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος αντιμετώπισης της κατάθλιψης. Στις περισσότερες περιπτώσεις διαγνωσμένης κατάθλιψης, πολλοί άνθρωποι προτιμούν μόνο τη φαρμακευτική αγωγή ή μόνο την ψυχοθεραπεία. Αυτό όμως πρέπει να κρίνεται ανάλογα με τη σοβαρότητα της κατάστασης. Δηλαδή ένας άνθρωπος που έχει επιβαρυνθεί με πολλές δύσκολες εμπειρίες, ενδεχομένως να νιώσει καλύτερα με τη φαρμακευτική αγωγή, ωστόσο χωρίς την ψυχοθεραπεία δεν θα έχει το χώρο να επεξεργαστεί το πώς αυτές οι εμπειρίες τον έφεραν σε αυτό το σημείο. Η ψυχοθεραπευτική διαδικασία στοχεύει στην ανακούφιση μέσα από την επεξεργασία σε ένα ασφαλές πλαίσιο. Επίσης εάν κάποιος αρνηθεί την φαρμακευτική αγωγή και επιλέξει μόνο τη ψυχοθεραπεία, ενδεχομένως να μην μπορεί να βοηθηθεί καθώς εάν τον έχει κυριέψει το αίσθημα απελπισίας και απόγνωσης, τότε ενδεχομένως να μην έχει το σθένος να επεξεργαστεί τις πιθανές αιτίες της κατάστασής του και να καταλήξει να εγκαταλείψει τη θεραπεία ή κάθε είδους επαγγελματικής βοήθειας. Η έξοδος από μια τέτοια ψυχική κατάσταση απαιτεί υπομονή και προσπάθεια, την οποία μπορεί να μην μπορεί να καταβάλει το άτομο ή ο περίγυρός του, γι’ αυτό είναι σημαντικό να απευθύνεται κανείς σε έναν ειδικό ψυχικής υγείας προκειμένου να πάρει μια πρόταση για το πώς θα μπορούσε να βοηθηθεί και να προχωρήσει σε ένα πλαίσιο κατανόησης και φροντίδας. Το ζήτημα είναι εάν υπάρχει η επιθυμία μέσα σε αυτή την ψυχική κατάσταση, για μια θεραπευτική διαδικασία με στόχο την βαθύτερη κατανόηση του εαυτού και έπειτα την ανάκαμψη.