Γιώργος Τσαγκόζης
Στην καρδιά της δεκαετίας του 1960, η Νότια Εύβοια φιλοξένησε ένα εντυπωσιακό –αλλά σχεδόν άγνωστο σήμερα– επεισόδιο της ευρωπαϊκής διαστημικής ιστορίας. Το Νησάκι, μια παραθαλάσσια περιοχή κοντά στην Κάρυστο, επιλέχθηκε το 1966 για την εκτόξευση πυραύλων sounding γαλλικής και αμερικανικής κατασκευής, στο πλαίσιο ερευνητικών προγραμμάτων της Ευρωπαϊκής Οργάνωσης Διαστημικών Ερευνών (ESRO).
Η συγκεκριμένη τοποθεσία επελέγη λόγω της γεωγραφικής της θέσης, η οποία –σύμφωνα με τεχνική έκθεση του ESRO– παρείχε ιδανικές συνθήκες για την παρατήρηση ηλιακών εκλείψεων και την καταγραφή μετρήσεων της ανώτερης ατμόσφαιρας με χρήση ραδιοπαλμογράφων και μικρομετεωρολογικών οργάνων.
Όπως τεκμηριώνεται στο αρχειακό υλικό του British Pathé, η περιοχή έγινε γνωστή στους τεχνικούς και ερευνητές της εποχής ως το «μικρό Ακρωτήριο Κανάβεραλ» της Ελλάδας – ένας υπαινιγμός προς το φημισμένο διαστημικό κέντρο της NASA στη Φλόριντα.
Τον Μάιο του 1966, μεταφέρθηκε στο Νησάκι και εκτοξεύθηκε ένας πύραυλος τύπου Centaure, γαλλικής κατασκευής. Η εκτόξευση εντάχθηκε στο διακρατικό πρόγραμμα sounding rockets που εκπονούσε τότε η Ευρωπαϊκή Οργάνωση Διαστημικών Ερευνών (ESRO), με τη συνεργασία των Ηνωμένων Πολιτειών και του Γαλλικού Κέντρου Διαστημικών Μελετών (CNES).
Οι πύραυλοι τύπου Centaure, όπως αναφέρει το τεχνικό δελτίο του ESRO Archives, μπορούσαν να φτάσουν υψόμετρα άνω των 150 χιλιομέτρων, καθιστώντας τους κατάλληλους για πειράματα μέσης και ανώτερης ατμόσφαιρας, και για μελέτη της ηλιακής ακτινοβολίας σε περιοχές πέρα από την τροπόσφαιρα.
Το πρόγραμμα του 1966 στην Κάρυστο αποτελεί μια από τις πρώτες απόπειρες σύμπραξης επιστημόνων από τη Γαλλία, τη Δυτική Γερμανία, την Ολλανδία, τις ΗΠΑ και την Ελλάδα για την από κοινού χρήση διαστημικής τεχνολογίας στο έδαφος της νοτιοανατολικής Ευρώπης. Σύμφωνα με το ESRO Technical Bulletin (1966), το έργο αυτό αποτέλεσε πιλότο για μελλοντικές συνεργασίες που οδήγησαν αργότερα στη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA).
Αν και σύντομης διάρκειας, η δραστηριότητα στο Νησάκι της Καρύστου καταγράφεται ως μία από τις πρώτες οργανωμένες εκτοξεύσεις sounding rockets από ελληνικό έδαφος, και μια από τις σπάνιες φορές που η χώρα μας βρέθηκε στο επίκεντρο της διαστημικής τεχνολογίας.
Όπως καταγράφεται στα οπτικά ντοκουμέντα του British Pathé, η εκτόξευση του Centaure συνοδεύτηκε από παρουσία επιστημόνων, στρατιωτικών και τεχνικού προσωπικού, και αποτέλεσε ένα τεχνικό επίτευγμα για την εποχή.
Πηγές:
-
British Pathé Archive: https://www.britishpathe.com/
-
ESRO Archives (European Space Research Organization), Technical Bulletin 1966
-
CNES – Archives historiques du Centre National d’Études Spatiales
-
Προφορικές μαρτυρίες τεχνικών και γεωλόγων της εποχής (συλλογή Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού)
