Βάνα Κράβαρη
Τα Δευτερότριτα μέχρι και τις 30 Οκτωβρίου, ο Κωνσταντίνος Φαμής με σημείο απότομης προσγείωσης το ΠΛΥΦΑ, μάς βάζει βίαια στο υπόγειο δωμάτιο, τον μοναδικό ζωτικό χώρο, ενός παράτυπου μετανάστη στη Γερμανία. Για όλη τη διάρκεια ενός 70λεπτου μονολόγου, ο Φαμής μεταμορώνεται σε Σαντ, “που στα αγγλικά σημαίνει λυπημένος”, αλλά και που το ίδιο του το όνομα ή ό,τι έμεινε από αυτό, η επιβεβλημένη ντροπή και η αναγκαιότητα για “αορατότητα” είναι δομικό στοιχείο της απότομης αλλαγής στη ζωή ενός ανθρώπου που εγκατέλειψε την πατρίδα του και προσπαθεί με νύχια και με δόντια να πείσει τον εαυτό του πως άξιζε τον κόπο.
Η παράσταση βομβαρδίζει το κοινό με ωμές αλήθειες, απαραίτητη ειρωνία και έναν θυμό που βράζει καιρό και θα βράζει για πάντα, όσο έχουν μερικοί (όσοι) την ψευδαίσθηση μιας ντεμέκ ανωτερότητα στη σαθρή βάση του χρώματος του δέρματος και της καταγωγής. Ο Σαντ υπομένει, αποδεικνύοντας πως η υπομονή όταν συσσωρεύεται οδηγεί μαθηματικά σε μια έκρηξη. Έκρηξη θυμού απέναντι στον εαυτό, σε ένα ανισόρροπο κοινωνικό μείγμα “δυτικού πολιτισμού” και ρατσισμού που αναιρεί από μόνος του τον πολιτισμό σαν έννοια.
Μιλήσαμε με τον Κωνσταντίνο Φαμή, όσο προετοιμάζεται για τις εμφανίσεις του με τον μονολόγο “Βρωμιά” του Robert Schneider για την παράσταση και τη δυσκολία της, τον ρόλο του και το βάρος του, το παράδοξο timing, αλλά και το ποιοι είναι εκείνοι που πρέπει οπωσδήποτε να πάρουν αυτό το ταχύρυθμο μάθημα για τον ρατσισμό και το αντίδοτό του -την ενσυναίσθηση- άμεσα.
-Ξέρεις, η πρεμιέρα της παράστασης έγινε ακριβώς στην αρχή της κρίσης σε Ισραήλ-Παλαιστίνη. Σε επηρέασε καθόλου το timing στο πώς θα υποδυθείς αυτόν τον άνθρωπο;
Φυσικά. Πολλά απ’ αυτά που αναφέρει ο Σαντ στη «Βρωμιά», τα διαβάσω στις ειδήσεις και είναι κάτι που με στεναχωρεί και με θυμώνει πολύ. Η επικαιρότητα και ό,τι με απασχολεί στην καθημερινότητά μου γενικότερα καθορίζει τις παραστάσεις που συμμετέχω και όλα αυτά τα γεγονότα γίνονται αντικρίσματα ώστε να ενεργοποιούμαι συναισθηματικά και να αποδίδω με τον καλύτερο δυνατό τρόπο όλα όσα λέω μέσα απ´ τους ρόλους.
Από την πρώτη στιγμή που ξεκίνησε τον ταξίδι μου με την «Βρωμιά», ξεκίνησε και μια μεγάλη έρευνα πάνω στο μεταναστευτικό, στην πολιτική κατάσταση και την ιστορία του Ιράκ. Μελέτησα και ασχολήθηκα με το πώς νιώθουν οι άνθρωποι που ζουν σε ξένες χώρες, συζητούσα αρκετά με τον πατέρα μου που είναι Αιγύπτιος και γνωρίζει καλά την κουλτούρα των νότιων χωρών κι επίσης η όλη προετοιμασία είχε πολλή παρατήρηση ανθρώπων στους δρόμους.
-Ποια ήταν η πρώτη σου επαφή με το κείμενο;
Το 2015. Ένας φίλος μου πρότεινε τη Βρωμιά. Μού λέει «αφορά στη ζωή ενός Ιρακινού μετανάστη». Ως πρώτο άκουσμα δε φαντάστηκα ότι θα ήθελα να υποδυθώ έναν τέτοιον ρόλο. Ίσως επειδή πίστευα ότι δε θα μου ταίριαζε. Η επόμενη πληροφορία του ήταν ότι ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης ερμήνευσε πρώτος τον Σαντ στην Ελλάδα. Εκεί άρχισα να το σκέφτομαι. Όταν διάβασα το έργο, δεν έδινα καμία επιλογή στον εαυτό μου να μην ασχοληθεί με αυτόν τον ρόλο. Ήθελα να κάνω τον Σαντ.
-Πες μας λίγα λόγια για τον ρόλο σου και το πώς προετοιμάστηκες για αυτόν.
Ο Σαντ είναι ένας ολόφωτος χαρακτήρας, παρόλη τη δύσκολη ζωή που ζει. Ιρακινός μετανάστης που ταξίδεψε με κόπο μέχρι την αγαπημένη του Γερμανία- για την οποία σπούδασε τη γλώσσα και τους φιλοσόφους της – αφού «δραπέτευσε» απ´την χώρα του την περίοδο του πολέμου στον περσικό κόλπο. Το όνειρο που πίστευε ότι θα ζήσει εκεί όμως γκρεμίζεται. Ζει παράνομος και φοβισμένος στο υπόγειο δωμάτιό του. Περιμένει να βραδιάσει για να βγει έξω, με οποίο κόστος και να πουλήσει τα τριαντάφυλλά του. Όσο περιμένει, μιλάει. Μοιράζεται τους φόβους και τις ανησυχίες του με ένα φανταστικό κοινό που έχει επινοήσει, αφού όπως λέει, σπάνια πιάνει κουβέντα με κάποιον. Ο Σαντ είναι ένας τριαντάχρονος μορφωμένος κι ευαίσθητος άνθρωπος, που στην πιο δημιουργική του ηλικία, θέλει να «ανθίσει». Να μπορεί να κάνει πράξη τα όνειρά του. Να μην του απαγορεύεται το αυτονόητο. Απ´ το να κάθεται στα όμορφα πάρκα της πόλης που ζει, μέχρι να μπαίνει στο μετρό που τόσο του αρέσει. Νιώθει όμως πως δεν έχει το δικαίωμα και είναι εγκλωβισμένος μέσα στην συντηρητική κοινωνία που δεν τον δέχεται. Είναι ανύπαρκτος γι’ αυτούς. Τους βρομίζει τον αέρα που αναπνέουν. Ο Σαντ ζητά μόνο ευγένεια κι όταν κάποιος τού φερθεί ευγενικά, τότε το φως που πλημμυρίζει την ψυχή του, ακτινοβολεί στο πρόσωπο του και του δίνει κουράγιο να συνεχίσει να ελπίζει ότι κάποτε όλα θα είναι αλλιώς.
Από την πρώτη στιγμή που ξεκίνησε τον ταξίδι μου με την «Βρωμιά», ξεκίνησε και μια μεγάλη έρευνα πάνω στο μεταναστευτικό, στην πολιτική κατάσταση και την ιστορία του Ιράκ. Μελέτησα και ασχολήθηκα με το πώς νιώθουν οι άνθρωποι που ζουν σε ξένες χώρες, συζητούσα αρκετά με τον πατέρα μου που είναι Αιγύπτιος και γνωρίζει καλά την κουλτούρα των νότιων χωρών κι επίσης η όλη προετοιμασία είχε πολλή παρατήρηση ανθρώπων στους δρόμους.
-Σε άγχωσε καθόλου το γεγονός πως πρόκειται για μονόλογο; Όλο αυτό το βάρος;
Στην αρχή δεν το σκέφτηκα. Ξεκίνησα τις πρόβες άφοβος. Όσο περνούσε ο καιρός των δοκιμών και ο χαρακτήρας σιγά σιγά σχηματιζόταν, τρόμαξα για λίγο γιατί άρχισα να συνειδητοποιώ την δυσκολία του να είσαι μόνος πάνω στη σκηνή σε ένα τόσο απαιτητικό έργο. Δεν το έβαλα κάτω όμως. Ίσως κάποια εσωτερική δύναμη με ώθησε στο να μην τα παρατήσω και να συνεχίσω.
-Σε ένα σημείο της παράστασης ένιωσα πως για ακόμα μια φορά δεν βλέπουν αυτόν τον μονόλογο άνθρωποι που θα έπρεπε να τον δουν και να ταυτιστούν. Άνθρωποι που ζουν “κρυμμένοι” όπως ο Σαντ στην Ελλάδα. Το σκέφτηκες ποτέ;
Ναι, το έχω σκεφτεί πολλές φορές. Νομίζω όμως πως αυτοί που κυρίως θα χρειαζόταν να δουν την παράσταση, δεν είναι τόσο οι άνθρωποι που περνούν όσα περνά ο Σαντ, όσο εκείνοι που κακοποιούν όσους νιώθουν σαν τον Σαντ. Οι άνθρωποι δηλαδή που δυσκολεύονται να δώσουν χώρο σε ο,τι δεν μοιάζει με τους ίδιους ή σε ο,τι είναι διαφορετικό απ΄ αυτό που έχουν συνηθίσει να βλέπουν γύρω τους. Σε αυτούς θα ήθελα πολύ να πω την ιστορία του Σαντ.
-Βρήκες καθόλου τον εαυτό σου μέσα στις περιγραφές του Σαντ για τους άλλους. Τους “λευκούς” άλλους;
Ναι, τον βρήκα. Και ταυτίστηκα μαζί του. Και όπου δεν έβρισκα τον εαυτό μου, έμπαινα στη θέση του και τον καταλάβαινα απόλυτα ώστε να καταφέρω να τον προσεγγίσω ερμηνευτικά. Εκτός από το κομμάτι του μεταναστευτικού, ο Σνάιντερ έχει γράψει ένα κείμενο βαθιά πολιτικό, φιλοσοφικό και ψυχολογικό. Γι’ αυτόν τον λόγο έχει βραβευτεί. Υπάρχουν πάρα πολλές φράσεις μέσα στο κείμενο που περιγράφουν τις απόψεις μου και την διαφωνία μου απέναντι στον τρόπο που σκεφτόμαστε και ζούμε.
Κι επειδή πάντα στη δουλειά μου θέλω να μιλάω για όσα με απασχολούν, με προβληματίζουν και με συγκινούν, δεν θα μπορούσα, μέσα απ΄τις παραστάσεις, να μην μιλώ για την αδικία του Αντώνη στο λιμάνι με το Blue Star, του Ζακ, των μεταναστών που κάηκαν στον Έβρο, ή για τις γυναικοκτονίες που μαστίζουν την κοινωνία μας
-Θεωρείς πως έστω και ένας θεατής, με κεκαλυμμένο ρατσισμό, που θα δει την παράσταση, θα αλλάξει λίγο στάση; Θα μετακινηθεί;
Αν είναι έστω και λίγο διαθέσιμος και συνδεδεμένος με το συναίσθημα του, αποκλείεται να μείνει αμετακίνητος. Ο Σνάιντερ έχει έναν πολύ έξυπνο τρόπο να περνά τα μηνύματά του μέσα απ΄τον χαρακτήρα του. Δε «σηκώνει το δάχτυλο», ορίζοντας στο κοινό πώς να συμπεριφερθεί. Απλώς παρουσιάζει τα γεγονότα. Την πλευρά ενός ανθρώπου που είναι μη αποδεκτός και φοβάται και ενός Γερμανού που με μεγάλη ευκολία επιτίθεται, είτε λεκτικά είτε σωματικά, σε κάποιον που είναι διαφορετικός. Το κοινό λοιπόν είναι αυτό που αποφασίζει με ποιον συντάσσεται.
-Σε αφορά το να μιλάς, ως καλλιτέχνης, για όλους τους “αόρατους”;
Με αφορά πολύ κυρίως ως άνθρωπος να παίρνω θέση σε οτιδήποτε είναι άδικο, ανήθικο και εγκληματικό. Κι επειδή πάντα στη δουλειά μου θέλω να μιλάω για όσα με απασχολούν, με προβληματίζουν και με συγκινούν, δεν θα μπορούσα, μέσα απ΄τις παραστάσεις, να μην μιλώ για την αδικία του Αντώνη στο λιμάνι με το Blue Star, του Ζακ, των μεταναστών που κάηκαν στον Έβρο, ή για τις γυναικοκτονίες που μαστίζουν την κοινωνία μας.
-Νιώθω ότι κάποια στιγμή στη ζωή σου αποφάσισες να “χωρίσεις” με την τηλεόραση. Πέφτω μέσα;
Δεν πρόκειται για διαζύγιο. Κι αν συνέβη κάτι τέτοιο, που δεν το αντιλαμβάνομαι έτσι, δεν επρόκειτο για ένα διαζύγιο κοινή συναινέσει. Μάλλον συγκυριακό ήταν το ζήτημα. Και τώρα που αρκετές σειρές γίνονται στην τηλεόραση, θέλω και πιστεύω ότι θα επιστρέψω.
-Τι έχεις προγραμματίσει για μετά τον Σαντ;
Εκκρεμούν κάποιες συναυλίες μου με την Μαριάννα Πολυχρονίδη και τον Τάκη Φαραζή.