Με απλά λόγια: τι είναι ένας κυκλώνας;

Πριν από λίγες ώρες η μετεωρολογική υπηρεσία meteo του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών προειδοποίησε για ένα σχετικά ασυνήθιστο φαινόμενο, έναν μεσογειακό κυκλώνα,  που είναι πιθανό να δημιουργηθεί στο Νότιο Ιόνιο την Παρασκευή 28 Σεπτεμβρίου. Τι είναι όμως ο κυκλώνας και ποια η διαφορά του με τον τυφώνα; Παρακάτω εξηγούμε με απλά λόγια.

Ένας πρώτος ορισμός

Ο κυκλώνας είναι ένα σύστημα χαμηλών πιέσεων που σχηματίζεται πάνω από τα νερά των τροπικών ή υποτροπικών περιοχών. Αναπτύσσεται λόγω των ανοδικών κινήσεων της ατμόσφαιρας χωρίς να περιλαμβάνει ψυχρά ή θερμά μέτωπα ενώ η κύρια πηγή ενέργειάς του προέρχεται από την εξάτμιση του νερού των ωκεανών με την κυκλοφορία των ανέμων να είναι αντίθετη της κίνησης των δεικτών του ρολογιού στο βόρειο μόνο ημισφαίριο. Στο Νότιο στροβιλίζονται αντίστροφα.

Hurricane GIF – Find & Share on GIPHY

Discover & share this Hurricane GIF with everyone you know. GIPHY is how you search, share, discover, and create GIFs.

Ποια η διαφορά με τον τυφώνα;

Σχεδόν καμία. Είτε πούμε τυφώνας είτε κυκλώνας εννοούμε σχεδόν το ίδιο φυσικό φαινόμενο με τη μοναδική ίσως διαφορά την ένταση της εκδήλωσης τους. Επίσης διαφέρει και η τοποθεσία όπου συμβαίνει το φυσικό αυτό φαινόμενο. Τοποθεσία που δίνει τα διαφορετικά αυτά ονόματα στο φυσικό φαινόμενο. Οι όροι δηλαδή κυκλώνας (hurricane) και τυφώνας (typhoon) είναι ειδικές ονομασίες για τους ισχυρούς τροπικούς κυκλώνες. Αν η ένταση των ανέμων ξεπερνά τα 119 χλμ/την ώρα σε ταχύτητα. τότε στον Ατλαντικό και στο Βορειοανατολικό Ειρηνικό χρησιμοποιείται στο Βορειοδυτικό Ειρηνικό η λέξη «τυφώνας» και στο Νότιο Ειρηνικό και τον Ινδικό Ωκεανό ονομάζεται «κυκλώνας». Υπάρχουν όμως αρκετές διαφορές ανάμεσα σε έναν τυφώνα και έναν ανεμοστρόβιλο.

Ο μεγαλύτερος ανεμοστρόβιλος που παρατηρήθηκε είχε 4 χιλιόμετρα πλάτος με τους περισσότερους ανεμοστρόβιλους να έχουν πλάτος <0,8 χιλιομέτρων (0,5 χιλιομέτρων). Οι τυφώνες, ωστόσο, είναι συνήθως πολύ μεγαλύτεροι, κυμαίνονται δηλαδή περίπου από 160 χιλιόμετρα έως 1.600 χιλιόμετρα πλάτος. Διαφορές όμως παρατηρούνται και στη διάρκεια ζωής του αφού ενός ανεμοστρόβιλου είναι μικρή, και διαρκεί από μερικά δευτερόλεπτα έως μερικές ώρες. Αντίθετα, ο κύκλος ζωής ενός κυκλώνα μπορεί να διαρκέσει από μερικές ημέρες έως εβδομάδες. Οι ανεμοστρόβιλοι και τα γονικά σύννεφα που τους παράγουν απαιτούν ισχυρή κατακόρυφη διάτμηση του ανέμου και ισχυρές οριζόντιες αλλαγές θερμοκρασίας για να σχηματίσουν και να επιβιώσουν ενώ οι τυφώνες ευδοκιμούν σε περιοχές αδύναμης κατακόρυφης διάτμησης του ανέμου όπου η οριζόντια μεταβολή της ατμοσφαιρικής θερμοκρασίας είναι μικρή. Επίσης, ισχυροί ανεμοστρόβιλοι συμβαίνουν συνήθως πάνω από τη γη, ενώ οι τυφώνες σχεδόν πάντα σχηματίζονται πάνω από τον ωκεανό.

Το μάτι του κυκλώνα

Με την έκφραση «το μάτι του κυκλώνα» εννοούμε ουσιαστικά το κέντρο του κυκλώνα στο οποίο υπάρχει έλλειψη ανέμων. Το μάτι ενός κυκλώνα έχει συνήθως διάμετρο 30 – 65 χιλιομέτρων και γύρω απ’ αυτό υπάρχει ένας δακτύλιος με κεραυνούς, αστραπές και πολύ ισχυρούς ανέμους, τα πιο ακραία καιρικά φαινόμενα δηλαδή που μπορεί να φέρει ένας κυκλώνας. Και ουσιαστικά αυτά είναι όσα προκαλούν τις μεγάλες καταστροφές και όχι το λεγόμενο μάτι. Αξίζει να αναφερθεί ότι όσο πιο ισχυρός είναι ο κυκλώνας, τόσο πιο ξεκάθαρα όρια έχει το σημείο που ονομάζεται «μάτι του κυκλώνα».

Πώς αναπτύσσεται ένας κυκλώνας;

Σύμφωνα με το μετεωρολόγο Θεόδωρο Κολυδά, πρέπει να υπάρχουν 6 συνθήκες για να αναπτυχθεί ένας κυκλώνας. Αρχικά η θερμοκρασία θάλασσας πρέπει να είναι μεγαλύτερη των 26,5 βαθμών Κελσίου και σε βάθος μεγαλύτερο των 50 μέτρων. Στη συνέχεια πρέπει να υπάρξει μεγάλη πτώση της θερμοκρασίας στην ατμόσφαιρα καθ’ ύψος καθώς και αυξημένα ποσά υγρασίας στη μέση τροπόσφαιρα (στα 5 km δηλαδή). Η τέταρτη συνθήκη είναι η απόσταση τουλάχιστον 500 km από τον Ισημερινό καθώς και το να μην υπάρχουν μεγάλες διαφορές της έντασης του ανέμου καθ’ ύψος (wind shear) αλλά και οι διαφορές αυτές να είναι μικρότερες των 20 kts. Τέλος, η πίεση στο μάτι του κυκλώνα πρέπει είναι μικρότερη από 980 mbar.