Ευθύμης Κάλφας
Τις τελευταίες ημέρες υπάρχει ένας αναβρασμός γύρω από την αναθεώρηση του Ελληνικού Συντάγματος από τα κόμματα της βουλής. Το ζήτημα ήρθε ξανά στο προσκήνιο με την επιστολή προς τον πρωθυπουργό, τον πρόεδρο της Βουλής και τους πολιτικούς αρχηγούς σχετικά με την αναγκαιότητα να ξεκινήσει η συνταγματική αναθεώρηση από την παρούσα Βουλή που έστειλε η επικεφαλής του Κινήματος Αλλαγής, Φώφη Γεννηματά, επισημαίνοντας ότι «στην αναγκαιότητα για την αναθεώρηση του Συντάγματος έχουν αναφερθεί όλες οι πολιτικές δυνάμεις του Συνταγματικού τόξου».
Τι εννοούμε όμως με τον όρο συνταγματική αναθεώρηση, ποια διαδικασία πρέπει να ακολουθηθεί και πότε ξανά είχε αλλάξει το σύνταγμα. Πριν αρχίσουμε να εξηγούμε, είναι καλό να αναφέρουμε ότι σε γενικές γραμμές η συνταγματική αναθεώρηση αποτελεί μια από τις πιο κορυφαίες πολιτικές αλλά και νομικές διαδικασίες με τις οποίες αποφασίζεται η δομή πάνω στην οποία θα στηριχθεί το κράτος και θα διαχωρίσει την εξουσία του.
Το σύνταγμα και οι αναθεωρήσεις του
Στις 7 Ιουνίου 1975 ψηφίστηκε το Σύνταγμα του 1975 με το οποίο καθιερώθηκε ως πολίτευμα η προεδρευόμενη κοινοβουλευτική δημοκρατία. Το Σύνταγμα αυτό ισχύει μέχρι και σήμερα, πλην ορισμένων αλλαγών οι οποίες πραγματοποιήθηκαν μετά από τις αναθεωρήσεις του 1986, 2001 και 2008. Το Σύνταγμα αναθεωρήθηκε για πρώτη φορά το 1986 αφαιρώντας από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας συγκεκριμένες αρμοδιότητες. Στις 6 Απριλίου 2001 ψηφίσθηκε μια νέα, πολύ πιο εκτεταμένη αυτή τη φορά, αναθεώρηση του Συντάγματος, τοποθετώντας ουσιαστικά το Ελληνικό Σύνταγμα στα σύγχρονα Ευρωπαϊκά πλαίσια ενός κράτους δικαίου με προοδευτικό χαρακτήρα και με κατεύθυνση προς την Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Τότε ήταν που θεσπίστηκαν οι ανεξάρτητες αρχές, που κατοχυρώθηκε η αρχή της διαφάνειας καθώς και οι κατοχυρώσεις νέων ατομικών δικαιωμάτων. Ταυτόχρονα συμβόλιζε την μετάβαση σε μια περίοδο ανάπτυξης, ακμής (Ολυμπιακοί Αγώνες, είσοδος στην ΟΝΕ, κ.α). Το Σύνταγμα του 1975 αναθεωρήθηκε για τρίτη φορά το 2008 και από το σύνολο των υπό αναθεώρηση διατάξεων, τέσσερις ήταν αυτές που αναθεωρήθηκαν με σημαντικότερη αλλαγή, την κατάργηση του ασυμβίβαστου των βουλευτών και της επαγγελματικής του ιδιότητας.
Ποια διαδικασία ακολουθείται στη συνταγματική αναθεώρηση;
Τα βήματα για την αναθεώρηση του Συντάγματος περιγράφονται στο άρθρο 110 του Συντάγματος. Όπως αυτό ορίζει:
- Oι διατάξεις του Συντάγματος υπόκεινται σε αναθεώρηση, εκτός από εκείνες που καθορίζουν τη βάση και τη μορφή του πολιτεύματος, ως Προεδρευόμενης Kοινοβουλευτικής Δημοκρατίας, καθώς και από τις διατάξεις των άρθρων 2 παράγραφος 1, 4 παράγραφοι 1, 4 και 7, 5 παράγραφοι 1 και 3, 13 παράγραφος 1 και 26.
- H ανάγκη της αναθεώρησης του Συντάγματος διαπιστώνεται με απόφαση της Bουλής, που λαμβάνεται ύστερα από πρόταση πενήντα τουλάχιστον βουλευτών, με πλειοψηφία των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των μελών της σε δύο ψηφοφορίες που απέχουν μεταξύ τους έναν τουλάχιστον μήνα. Mε την απόφαση αυτή καθορίζονται ειδικά οι διατάξεις που πρέπει να αναθεωρηθούν.
- Aφού η αναθεώρηση αποφασιστεί από τη Bουλή, η επόμενη Bουλή, κατά την πρώτη σύνοδό της, αποφασίζει με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των μελών της σχετικά με τις αναθεωρητέες διατάξεις.
- Aν η πρόταση για αναθεώρηση του Συντάγματος έλαβε την πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών, όχι όμως και την πλειοψηφία των τριών πέμπτων, σύμφωνα με την παράγραφο 2, η επόμενη Bουλή κατά την πρώτη σύνοδό της μπορεί να αποφασίσει σχετικά με τις αναθεωρητέες διατάξεις, με την πλειοψηφία των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των μελών της.
- Kάθε ψηφιζόμενη αναθεώρηση διατάξεων του Συντάγματος δημοσιεύεται στην Eφημερίδα της Kυβερνήσεως μέσα σε δέκα ημέρες αφότου επιψηφιστεί από τη Bουλή και τίθεται σε ισχύ με ειδικό ψήφισμά της.
- Τέλος, δεν επιτρέπεται αναθεώρηση του Συντάγματος πριν περάσει πενταετία από την περάτωση της προηγούμενης.
Ποιες διατάξεις στο Σύνταγμα δεν μπορούν να αναθεωρηθούν;
Οι διατάξεις που δεν υπόκεινται σε αναθεώρηση είναι εκείνες που καθορίζουν τη βάση και τη μορφή του πολιτεύματος, ως Προεδρευόμενης Kοινοβουλευτικής Δημοκρατίας, καθώς και οι διατάξεις:
Άρθρο 2: (Πρωταρχικές υποχρεώσεις της πολιτείας)
1. O σεβασμός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελούν την πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας.
Άρθρο 4: (Ισότητα των Ελλήνων)
1. Oι Έλληνες είναι ίσοι ενώπιον του νόμου.
4. Mόνο Έλληνες πολίτες είναι δεκτοί σε όλες τις δημόσιες λειτουργίες, εκτός από τις εξαιρέσεις που εισάγονται με ειδικούς νόμους.
7. Tίτλοι ευγένειας ή διάκρισης ούτε απονέμονται ούτε αναγνωρίζονται σε Έλληνες πολίτες.
Άρθρο 5: (Ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας, προσωπική ελευθερία)
1. Kαθένας έχει δικαίωμα να αναπτύσσει ελεύθερα την προσωπικότητά του και να συμμετέχει στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή της χώρας, εφόσον δεν προσβάλλει τα δικαιώματα των άλλων και δεν παραβιάζει το Σύνταγμα ή τα χρηστά ήθη.
3. H προσωπική ελευθερία είναι απαραβίαστη. Kανένας δεν καταδιώκεται, ούτε συλλαμβάνεται, ούτε φυλακίζεται, ούτε με οποιονδήποτε άλλο τρόπο περιορίζεται, παρά μόνο όταν και όπως ορίζει ο νόμος.
Άρθρο 13: (Θρησκευτική Ελευθερία)
1. Η ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης είναι απαραβίαστη. Η απόλαυση των ατομικών και πολιτικών δικαιωμάτων δεν εξαρτάται από τις θρησκευτικές πεποιθήσεις καθενός.
Άρθρο 26: (Διάκριση των εξουσιών)
1. H νομοθετική λειτουργία ασκείται από τη Bουλή και τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.
2. H εκτελεστική λειτουργία ασκείται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και την κυβέρνηση.
3. H δικαστική λειτουργία ασκείται από τα δικαστήρια• οι αποφάσεις τους εκτελούνται στο όνομα του ελληνικού λαού.