Ευθύμης Κάλφας
Δυο ημέρες προτού μας αποχαιρετήσει το 2017, με ανακοίνωσή από το γραφείο Τύπου του Πρωθυπουργού, η ελληνική κυβέρνηση υπέβαλε αίτησης ακύρωσης κατά της απόφασης με την οποία χορηγήθηκε άσυλο σε έναν από τους οκτώ Τούρκους στρατιωτικούς. Μια κίνηση που ξάφνιασε πολλούς και περισσότερο την γείτονα χώρα.
Αλλά ας τα εξετάσουμε όλα απλά και ψύχραιμα από την αρχή:
1. Η προσγείωση στην Ελλάδα
Στις 16 Ιουλίου του 2016 οκτώ αξιωματικοί του τουρκικού στρατού προσγειώνουν το ελικόπτερο τους στο αεροδρόμιο της Αλεξανδρούπολης. Στο αεροδρόμιο σπεύδει η Ελληνική Αστυνομία. Και τα οκτώ άτομα οδηγούνται στην αστυνομική διεύθυνση Αλεξανδρούπολης και κρατούνται για παράνομη είσοδο στη χώρα. Σύμφωνα με τους ίδιους δε γνώριζαν το παραμικρό για το πραξικόπημα, αλλά εκτελούσαν εντολές ενός συνταγματάρχη για αεροδιακομιδή, καθώς το ελικόπτερό τους χρησιμοποιείται για τέτοιες αποστολές. Ωστόσο κατά τη διάρκεια της νύχτας αντιλήφθηκαν ότι επρόκειτο για απόπειρα κατάληψης της εξουσίας από τον στρατό και αφού δύο από τα ελικόπτερα της μονάδας τους είχαν πληγεί από πυρά αποφάσισαν να επιβιβαστούν στο ελικόπτερο με το οποίο ήρθαν στην Ελλάδα προκειμένου να μην δικαστούν ως πραξικοπηματίες.
2. Γιατί ήρθαν στην Ελλάδα;
Mόλις δέχτηκαν τους πρώτους πυροβολισμούς από αστυνομικούς από το έδαφος, τα αλλά δυο ελικόπτερα που ήταν μαζί τους επέστρεψαν στη βάση ενώ οι ίδιοι πήγανε σε ένα ξέφωτο κοντά στο πεδίο άσκησης. Έβγαλαν τους χάρτες και στην αρχή αποφάσισαν να πάνε στη Ρουμανία για να ζητήσουν πολιτικό άσυλο, όμως διαπιστώσανε ότι δε θα τους έφταναν το καύσιμα. Μετά σκέφτηκαν τη Βουλγαρία, όμως οι καλές σχέσεις της με την Τουρκία τους προβλημάτισαν. Τελικά το αεροδρόμιο της Αλεξανδρούπολης ήταν το πιο κοντινό και εκείνο που έφταναν τα καύσιμα τους.
3. Τι ζήτησαν από τις Ελληνικές αρχές;
Aφενός να επικοινωνήσουν με τις οικογένειές τους, αφετέρου να τους παρασχεθεί δικηγόρος. Είχαν βγάλει ήδη από τις στολές τους τα διακριτικά και παρακάλεσαν να τους δοθούν ρούχα για να φορέσουν. Ο ένας Τούρκος πιλότος, αφού περιέγραψε με κάθε λεπτομέρεια τις κινήσεις του μαζί με τους άλλους επτά συναδέλφους του, τόσο κατά τη διάρκεια του πραξικοπήματος όσο και όταν αποφάσισαν να έρθουν στην Ελλάδα, εξέφρασε φόβους για τη ζωή του σε περίπτωση έκδοσης και τόνισε:
«Ζητώ τη χορήγηση πολιτικού ασύλου στη χώρα σας, γιατί εάν επιστρέψω στην Τουρκία το μόνο βέβαιο είναι ότι θα εκτελεστώ». Πολιτικό άσυλο ζήτησαν και οι υπόλοιποι με αποτέλεσμα πλέον να αναλάβουν οι εισαγγελικές αρχές.
4. Η πρώτη αντίδραση της Τουρκίας και οι καταθέσεις των στρατιωτών
Η Hurriyet, μεταδίδει αμέσως τις δηλώσεις που κάνει ο υπουργός εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου: «Οκτώ προδότες έφυγαν στην Ελλάδα. Να παραδοθούν οι στρατιώτες στη χώρα μας αμέσως».
Λίγες ώρες πριν οδηγηθούν στον εισαγγελέα απαντούν στα ερωτήματα των ελληνικών Αρχών για το πώς εγκατέλειψαν τη Τουρκία και ποιος ήταν ο ρόλος τους στο πραξικόπημα.
«Οι προϊστάμενοι μας στη μονάδα είχαν ενεργό ρόλο στο πραξικόπημα και οι εντολές που μας έδωσαν χθες βράδυ ήταν να πάρουμε τα ελικόπτερα και να τα προσγειώσουμε σ’ ένα ξέφωτο έξω από την Κωνσταντινούπολη και να περιμένουμε εντολές. Αυτό κάναμε. Όμως, κατά τη διάρκεια της νύχτας φοβηθήκαμε για τη ζωή μας καθώς οι ταραχές και οι συμπλοκές ήταν πια σώμα με σώμα. Είδαμε δολοφονίες και αποκεφαλισμούς και τότε καταλάβαμε ότι αν μέναμε στη Τουρκία θα μας σκότωναν. Ανοίξαμε τους χάρτες και διαπιστώσαμε ότι η πιο κοντινή και ασφαλής διαδρομή ήταν για εμάς η Ελλάδα και το πιο κοντινό αεροδρόμιο αυτό της Αλεξανδρούπολης.»
5. Τι έδειξαν τα κινητά τηλέφωνα τους;
Οι ελληνικές αρχές πραγματοποίησαν λεπτομερή έλεγχο στα κινητά τηλέφωνα που είχαν μαζί τους οι 8 Τούρκοι στρατιωτικοί μόλις έφτασαν στην Αλεξανδρούπολη. Όπως διαπίστωσαν, υπήρχαν δεκάδες αναπάντητες κλήσεις και στα 8 κινητά από συγγενείς τους που αγωνιούσαν για το πού βρίσκονται και αν είναι καλά στην υγεία τους. Οι αρχές διαπίστωσαν ότι τις επίμαχες ώρες της απόπειρας του πραξικοπήματος, οι Τούρκοι χειριστές του ελικοπτέρου προσπαθούσαν να επικοινωνήσουν με ένα συγκεκριμένο τηλεφωνικό αριθμό. Όπως αποκάλυψαν στις ελληνικές αρχές, πρόκειται για τον διοικητή της μονάδας τους, συνταγματάρχη στο βαθμό, ο οποίος όμως δεν ανταποκρινόταν στις κλήσεις τους. Στα κινητά τους βρέθηκαν και αποθηκευμένες αναζητήσεις στο διαδίκτυο για το τι συνέβαινε στην Κωνσταντινούπολη τις ώρες του πραξικοπήματος ενώ είχαν δει μέσω Ίντερνετ και την εμφάνιση, μέσω facetime, του Ερντογάν στο CNN Turk.
6. Η αλλαγή στο κατηγορητήριο
Στην αρχή το κατηγορητήριο που βάραινε τους οκτώ Τούρκους στρατιωτικούς αφορούσε σε παράνομη είσοδο στην Ελλάδα και απόπειρα διατάραξης των διεθνών σχέσεων της χώρας. Αμέσως μετά θα κινούνταν η διοικητική διαδικασία απέλασής τους, η οποία όμως δε θα γινόταν άμεσα δεδομένου ότι ήδη είχαν αιτηθεί πολιτικό άσυλο. Η εισαγγελέας πλημμελειοδικών Αλεξανδρούπολης έδειξε από την αρχή τη διαφοροποίηση της με το κατηγορητήριο. Το αποτέλεσμα ήταν να παραμείνει η κατηγορία της παράνομης εισόδου στη χώρα, προστέθηκε όμως η κατηγορία της ηθικής αυτουργίας στην παράνομη πτήση για τους επτά κατηγορουμένους και η εκτέλεση παράνομης πτήσης στον ελληνικό χώρο που βάραινε μόνο τον πιλότο του ελικοπτέρου. Πλέον δεν ίσχυε η κατηγορία απόπειρας διατάραξης των διεθνών σχέσεων της χώρας κάτι που εφόσον παρέμενε θα έδινε το έρεισμα σε πολλούς να θεωρήσουν επιτακτικότερη την ανάγκη έκδοσής τους.
7. Η πρώτη αντίδραση της κυβέρνησης
Ο Πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας τόνισε ότι οι διαδικασίες εξέτασης των αιτήσεων ασύλου θα είναι σύντομες, αλλά θα υπάρξει απόλυτος σεβασμός στα όσα προβλέπουν το διεθνές δίκαιο και οι συνθήκες για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Λίγες ημέρες αργότερα το υπουργείο Εξωτερικών παρέλαβε το τουρκικό αίτημα δικαστικής έκδοσης των οκτώ Τούρκων στρατιωτικών. Η εισαγγελία της Κωνσταντινούπολης ετοίμασε το σχετικό έγγραφο με τις κατηγορίες που βαρύνουν τους στρατιωτικούς. Στο έγγραφο αναφέρεται ότι οι 8 κατηγορούνται για παραβίαση του Συντάγματος, απόπειρα δολοφονίας του Προέδρου, Ταγίπ Ερντογάν και συμμετοχή στο πραξικόπημα.
8. Η απόφαση του Αρείου Πάγου
Στις 26 Ιανουαρίου του 2017 ο Άρειος Πάγος λέει όχι στην έκδοση στην Τουρκία των 8 Τούρκων αξιωματικών. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι αποφάσεις των τριών τμημάτων του Αρείου Πάγου είναι οριστικές. Για τους έξι από τους οκτώ Τούρκους αξιωματικούς οι αποφάσεις των ποινικών τμημάτων του Αρείου Πάγου ήταν ομόφωνες και για τους δύο Τούρκους ήταν κατά πλειοψηφία.
9. Η αντίδραση της Τουρκίας
Λίγη μόλις ώρα αργότερα από την απόφαση του Αρείου Πάγου η Άγκυρα εκδίδει ένταλμα σύλληψης σε βάρος των Τούρκων στρατιωτικών που αρνείται να εκδώσει η Αθήνα ενώ ο πρόεδρος της Τουρκίας λέει ότι σε επικοινωνία που είχε με την ελληνική κυβέρνηση την επόμενη ημέρα του υποσχέθηκαν ότι το ζήτημα «θα λυθεί σε 15-20 ημέρες».
«Η Ελλάδα δεν μας δίνει ακόμα τους οκτώ που βρήκαν καταφύγιο εκεί. Τους τηλεφώνησα μία μέρα μετά την αυτομόληση και μου υποσχέθηκαν ότι θα τους παραδώσουν σε 15 με 20 ημέρες. Όσο καθυστερεί η έκδοσή τους, τόσο θα κλονίζεται η εμπιστοσύνη μας στην Ελλάδα»
10. Η ελληνική κυβέρνηση ζητά να ακυρωθεί η απόφαση για άσυλο
Η 3η Ανεξάρτητη Δευτεροβάθμια Επιτροπή Ασύλου εκδίδει απόφαση με την οποία παρέχεται άσυλο στον Τούρκο στρατιωτικό και συγκυβερνήτη του ελικοπτέρου αλλά η ελληνική κυβέρνηση υποβάλλει αίτηση ακύρωσης κατά της απόφασης αυτής με τη στάση της Αθήνας να γίνεται γνωστή με ανακοίνωσή από το γραφείο Τύπου του πρωθυπουργού.
Στις 2 Ιανουαρίου διαβιβάστηκε στο Διοικητικό Εφετείο Αθηνών από το Αστυνομικό Τμήμα, η αίτηση ακύρωσης κατά της απόφασης της 3ης Ανεξάρτητης Δευτεροβάθμιας Επιτροπής Ασύλου ενώ ο υπουργός Μεταναστευτικής Πολιτικής, Γιάννης Μουζάλας, κατέθεσε αίτηση έκδοσης προσωρινής διαταγής, προκειμένου να «παγώσει» άμεσα η απόφαση χορήγησης ασύλου του Τούρκου συγκυβερνήτη του ελικοπτέρου, που ήδη είναι ελεύθερος, όπως επίσης κατέθεσε και αίτηση αναστολής.
11. Τι φοβάται η Κυβέρνηση;
Το άσυλο, ουσιαστικά, θα δώσει το δικαίωμα στους Τούρκους στρατιωτικούς της ελεύθερης κίνησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση καθώς και το δικαίωμα στην εργασία. Το ζήτημα άρα της Τουρκίας δεν είναι αν θα απελαθούν αφού αυτό το έχει απορρίψει ο Άρειος Πάγος αλλά αν θα πάρουν «ευρωπαϊκά διαβατήρια». Τι φοβάται όμως η κυβέρνηση; Η οργή του Ερντογάν είναι τόσο μεγάλη που η ελληνική διπλωματία προβλέπει ότι ο Τούρκος πρόεδρος θα ξεσπάσει στη συμφωνία που έχει υπογράψει με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τι σημαίνει πρακτικά αυτό; Εκτόξευση προσφυγικών ροών οι οποίες πρόκειται να καταλήξουν στην Ελλάδα.