Με ποια διαδικασία μπορεί ο Ντόναλντ Τραμπ να… πέσει;

Όλα δείχνουν ότι ο κλοιός σφίγγει γύρω από τον Αμερικανό πρόεδρο ειδικά μετά την δημόσια κατάθεση του πρώην δικηγόρου του, Μάικλ Κόεν στο δικαστήριο ότι εξαγόρασε, έπειτα από αίτημα του Ντόναλντ Τραμπ, τη σιωπή δύο γυναικών, οι οποίες φέρεται να ήταν ερωμένες του Τραμπ, με σκοπό να επηρεάσει το αποτέλεσμα των εκλογών για την προεδρία των ΗΠΑ το 2016.

Και όσο ο Ντόναλντ Τραμπ δηλώνει ότι αν ποτέ καθαιρεθεί, οι αγορές θα κατέρρεαν και ο καθένας θα γινόταν φτωχότερος οι μεγαλύτεροι δημοσιογραφικοί οργανισμοί παρουσιάζουν βήμα – βήμα  πώς μπορεί να «πέσει» ο Πρόεδρος των ΗΠΑ. Μια διαδικασία που μοιάζει με την πρόταση μομφής που και το Ελληνικό σύνταγμα διαθέτει, αλλά με αρκετές βασικές διαφορές.

Πρόταση μομφής

Σύμφωνα με το Σύνταγμα των ΗΠΑ, η πρόταση μομφής μπορεί να τεθεί από την πλειοψηφία στη Βουλή των Αντιπροσώπων κατά οποιουδήποτε πολιτικού αξιωματικού της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, όχι μόνο του προέδρου, εάν υπάρχει λόγος να τον υποπτεύονται για προδοσία, δωροδοκία ή άλλα εγκλήματα και πλημμελήματα. Αξίζει να αναφερθεί βέβαια ότι το τι ακριβώς συνιστά σοβαρό έγκλημα, δωροδοκία ή προδοσία δεν προκύπτει  από το Σύνταγμα αλλά είναι κάτι που, στην ουσία, αποφασίζει το Κογκρέσο. Η πρόταση μομφής φυσικά δε σημαίνει αυτόματη και άμεση απομάκρυνση από το αξίωμα αλλά είναι μόνο το πρώτο βήμα προς την απομάκρυνση πολιτικού αξιωματικού. Επίσης, η πρόταση μομφής δεν είναι μια ποινική δίκη, αλλά μια διαδικασία για την απομάκρυνση ενός αξιωματούχου υψηλού επιπέδου.

Ποιος μπορεί να μεμφθεί τον πρόεδρο;

Στην ουσία οποιοδήποτε μέλος της Βουλής. Ο καθένας μπορεί να ξεκινήσει τη διαδικασία, από ένα μέλος της Βουλής ή ένας δικαστής, ακόμα και με μια δημόσια αναφορά. Αναφέρουν τον υπάλληλο στη Βουλή των αντιπροσώπων και εκείνοι με τη σειρά τους ξεκινούν τη διαδικασία μομφής. Στη συνέχεια, απαιτείται απλή πλειοψηφία από το Σώμα για να προχωρήσει η διαδικασία στη Γερουσία, η οποία έχει τη δύναμη να εξετάσει τις καταγγελίες οι οποίες τελικά θα ρίξουν τον πρόεδρο από το αξίωμα.

Τι συμβαίνει όταν η μομφή φτάνει στη γερουσία;

Κατά τη διαδικασία αυτή οι γερουσιαστές λειτουργούν ως ένορκοι. Μια ομάδα μελών της γερουσίας ορίζονται ως «διαχειριστές», παρουσιάζοντας την υπόθεση της ποινικής δίωξης, ενώ ο κατηγορούμενος υπάλληλος έχει το δικαίωμα να προβεί σε υπεράσπιση με τους δικηγόρους τους. Τη διαδικασία αυτή εποπτεύει ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, αλλά σε περίπτωση προεδρικής δίωξης προεδρεύει πάντα ο επικεφαλής της δικαιοσύνης του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Στη συνέχεια, η γερουσία αποφασίζει (έχοντας το ρόλο των ενόρκων) εάν θα καταδικάσει ή θα απαλλάξει τον κατηγορούμενο, με τα δύο τρίτα – 67 δηλαδή γερουσιαστές – να χρειάζονται για να απαλλάξουν τελικά τον κατηγορούμενο από τα καθήκοντα του. Επίσης οι γερουσιαστές μπορούν να αποφασίσουν εάν θα αποκλείσουν τον κατηγορούμενο από την κατοχή μελλοντικών γραφείων ενώ σύμφωνα με το Σύνταγμα, όποιος απομακρυνθεί δεν μπορεί να προσφύγει σε ανώτατο δικαστήριο. Η απόφαση είναι οριστική.

Ποιοι πρόεδροι έχουν περάσει απ’ αυτήν τη διαδικασία;

Για δυο προέδρους των ΗΠΑ έχουν ξεκινήσει διαδικασίες εναντίον τους αλλά κανένας πρόεδρος δεν έχει απομακρυνθεί. O Andrew Johnson ήταν ο 17ος Πρόεδρος των ΗΠΑ (1865-1869) και ήταν αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, την εποχή που δολοφονήθηκε ο Abraham Lincoln. Ως πρόεδρος παραβίασε το νόμο Tenure of Office του επέτρεπε να κάνει αλλαγές στο Κογκρέσο, χωρίς την έγκριση κάποιου. Οι Ρεπουμπλικάνοι έθεσαν θέμα πρότασης μομφής όμως έλαβε 35 αρνητικές ψήφους σε τρία θέματα, ξεφεύγοντας για πολύ λίγο από την πλειοψηφία των δυο τρίτων, σώζοντας ουσιαστικά την προεδρία του.

O Bill Clinton είναι ο δεύτερος πρόεδρος που πέρασε από τη διαδικασία. Το 1998 κατηγορήθηκε για ψευδορκία και παρακώλυση της δικαιοσύνης, σε ζητήματα που αφορούσαν εξωσυζυγικές του σχέσεις φέρνοντας στη δημοσιότητα το σκάνδαλο Monica Lewinsky. Πέντε εβδομάδες μετά την παραπομπή Clinton, ο πρόεδρος αθωώθηκε (55 γερουσιαστές απέρριψαν την κατηγορία και ψευδορκία και οι μισοί γερουσιαστές  την παρακώλυση της δικαιοσύνης).Σ τη συνέχεια, ζήτησε συγγνώμη για τη συμπεριφορά του και συνέχισε ως πρόεδρος μέχρι την ολοκλήρωση της δεύτερης θητείας του το 2001.

Υπάρχει κάποιος άλλος τρόπος με τον οποίο ο πρόεδρος μπορεί να απομακρυνθεί από το αξίωμα;

Ναί. Η 25η τροπολογία αναφέρει ότι ο αντιπρόεδρος και η πλειοψηφία του συνασπισμού ή των ανώτερων αξιωματούχων μπορεί να απομακρύνει τον πρόεδρο εάν δεν μπορεί πλέον να εκτελέσει τις εξουσίες και τα καθήκοντα του γραφείου του. Στη συνέχεια ο αντιπρόεδρος καθίσταται πρόεδρος. Αυτό μπορεί να συμβεί όταν ένας πρόεδρος είναι ανίκανος κατά τη διάρκεια σημαντικής χειρουργικής επέμβασης ή όταν παρουσιάσει κάποιο πρόβλημα υγείας.