Βάνα Κράβαρη
Η Κιβωτός του Κόσμου, μετά από μια πολλαπλή κρίση, τόσο ταυτότητας όσο και οικονομικής διαχείρισης, λειτουργίας και εμπιστοσύνης, έχει περάσει σε νέα προσωρινή διοίκηση, που στόχο έχει να εξορθολογήσει τον τρόπο λειτουργίας του Οργανισμού, αλλά και να συνεχίσει το έργο του, που για μερικούς έχει θολώσει πίσω από τη σκόνη ενός δικαστικού δράματος και ενός πολύ σοβαρού κατηγορητηρίου, και που δεν είναι άλλο από την παιδική προστασία. Η εμπιστοσύνη του κόσμου, στον οποίο βασιζόταν αυτός ο εύρωστος μέχρι πρότινος, οργανισμός, έχει κλονιστεί και η ουσία έχει ξεχαστεί πίσω από το poster boy της Κιβωτού, τον Πατέρα Αντώνιο.
Μιλήσαμε με δυο από τις γυναίκες που έχουν επωμιστεί το βάρος της αναδιάρθρωσης της Κιβωτού του Κόσμου, τη Μαρία Χατζηνικολάκη Γενική Διευθύντρια της Κιβωτού και την Εκάβη Βαλλερά, Διευθύντρια Επικοινωνίας και Ανεύρεσης Πόρων, αλλά και τον Γιώργο Πρωτόπαπα, μέλος του προσωρινού Διοικητικού Συμβουλίου της Κιβωτού και Γενικό Διευθυντή των Παιδικών Χωριών SOS, οι οποίοι αν και βαθιά εξουθενωμένοι αντιλαμβάνονται αυτή την κρίση ως μια σημαντική ευκαιρία ώστε να οριστούν κάποια εχέγγυα για την παιδική προστασία που τόσα χρόνια βασίζεται σε ένα ρευστό concept τυχαιότητας και ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Το βασικό ερώτημα είναι ένα: τι συμβαίνει στην Κιβωτό του Κόσμου σήμερα;
Αλλαγή Φρουράς
Με το 45,5% του προσωπικού της Κιβωτού του Κόσμου να έχει ανανεωθεί, η νέα προσωρινή διοίκηση βαδίζει προς τον στόχο να αλλάξει την κουλτούρα του οργανισμού, κάνοντας στροφή προς την επιστημονική κατεύθυνση με επίκεντρο τα παιδιά.
Στελεχώνοντας τον οργανισμό με περισσότερο επιστημονικό προσωπικό, με κατάρτιση, εφαρμόζοντας σύγχρονες παιδαγωγικές πρακτικές και ζητώντας μια σύνδεση με την κοινωνία, ο οργανισμός ήδη γυρίζει σελίδα. «Αυτή είναι η τάση εκεί έξω, γιατί είναι σημαντικό να βλέπουμε πώς κινείται το κομμάτι της παιδικής προστασίας και εκτός ελληνικών συνόρων», τονίζει η Μαρία Χατζηνικολάκη.
Αυτό σημαίνει πως και ο χαρακτήρας του οργανισμού επαναπροσδιορίζεται, ώστε όλα τα παιδιά που φιλοξενούνται στην Κιβωτό να νιώθουν ότι ακούγονται και συμπεριλαμβάνονται ανεξαρτήτως φυλής, εθνικότητας, θρησκείας και σεξουαλικού προσανατολισμού.
“Για να μην παρεξηγηθώ, ο εκκλησιασμός ως πρακτική, εξακολουθεί να υφίσταται στην Κιβωτό, αλλά πλέον η δήλωση «δεν θέλω» είναι αρκετή για να απαλλαγεί ένα παιδί από μια θρησκευτική τελετή που παλαιότερα αποτελούσε υποχρέωση”, διευκρινίζει. «Δεν μας αφορά η αντιπαράθεση με το παρελθόν, είμαστε εδώ γιατί η πολιτεία απομάκρυνε την προηγούμενη διοίκηση, και μας ζήτησε να διαχειριστούμε την μετάβαση αυτή ως επαγγελματίες με εμπειρία στην παιδική προστασία και στην φροντίδα ευάλωτων παιδιών.»
«Αυτό που είδαμε ερχόμενοι ήταν ότι η Κιβωτός λειτουργούσε με έναν τρόπο περισσότερο ιδιοσυγκρασιακό και λιγότερο επιστημονικό», αναφέρει η Μαρία. «Όταν όμως έχεις να κάνεις με ένα παιδί το οποίο είναι κακοποιημένο ή παραμελημένo και έρχεται με εισαγγελική εντολή σε ένα ίδρυμα, δεν μπορείς να σταθείς απέναντί του μόνο με την καλή σου πρόθεση, χωρίς πλαισίωση και επιστημονική καθοδήγηση».
Κάπως έτσι, και έχοντας το βάρος της διαχείρισης του προσωπικού που συχνά επωμιζόταν αρμοδιότητες χωρίς ισορροπία, αποφάσισαν πως το πρώτο βήμα ώστε να ξεκινήσει η Κιβωτός να λειτουργεί αλλιώς, ήταν η επιστημονική πλαισίωση. «Συστάθηκε Επιστημονική Επιτροπή που λειτουργεί επιτελικά, αλλά και ένα Επιστημονικό Συμβούλιο, με το οποίο τρέχουμε μαζί τα πιο day-to-day θέματα», εξηγεί.
Σήμερα στην Κιβωτό υπάρχουν μέσα σε όλα τα σπίτια κοινωνικοί λειτουργοί αλλά και εξωτερικοί συνεργάτες ψυχολόγοι, ψυχίατροι και ειδικοί θεραπευτές, ώστε να μπορούν τα παιδιά να τους ανοίγονται με μεγαλύτερη εμπιστοσύνη. Υπάρχουν επίσης επόπτες που καθοδηγούν και εποπτεύουν το προσωπικό στο νέο πλαίσιο που θεμελιώνεται μέσα στον οργανισμό, τακτικές εκπαιδεύσεις και επιστημονικές επιτροπές. Αυτά είναι μερικά από τα checkpoints που ορίστηκαν και υιοθετήθηκαν εξ αρχής με όραμα τη δημιουργία μιας νέας κουλτούρας, μιας νέας ενιαίας γλώσσας επικοινωνίας μέσα στον οργανισμό.
Προφανώς υπάρχουν τριβές, απώλειες και προβλήματα, ειδικά όταν παιδιά και προσωπικό είναι σε σοκ και τραυματισμένοι. «Όλα αυτά που επιχειρούμε έχουν μπει ως βάσεις αυτή τη στιγμή, με πάρα πολύ κόπο, γιατί σκέψου πως σε όλα αυτά που συζητάμε, υπάρχουν αντιστάσεις και οι αλλαγές είναι πολλές και σε πολλά επίπεδα.»
Για να γίνει αυτή η «αλλαγή κουλτούρας χρειάζεται βάθος χρόνου», επισημαίνει η Εκάβη, τονίζοντας πως «το στοίχημα είναι μακροπρόθεσμο γιατί αυτές οι αλλαγές χρειάζεται να αφομοιωθούν για να αποδώσουν». «Αυτή τη στιγμή φτιάχνουμε μια νέα συνθήκη, μια νέα σχέση με τα παιδιά και τους συναδέλφους μας, χτίζουμε διαδικασίες. Ήδη κάποια καλά δείγματα έχουν αρχίσει να φαίνονται, αλλά έχουμε πολλά ακόμα χιλιόμετρα να διανύσουμε», συμπληρώνει η Μαρία.
Οικονομική αναδιάρθρωση
«Η Κιβωτός αυτή τη στιγμή ελέγχεται πανταχόθεν», τονίζει η Μαρία. «Ελέγχεται από την οικονομική αστυνομία, ελέγχεται από ελεγκτική εταιρεία ως προς τα οικονομικά και παράλληλα ελέγχεται αυστηρά και από τις περιφέρειες για το παιδαγωγικό της έργο και τις υποδομές της σε όλη την Ελλάδα. Ως προς το οικονομικό σκέλος, μας έχει ζητηθεί από το κράτος να γίνει διαχειριστικός έλεγχος, ο οποίος βρίσκεται σε εξέλιξη. Η Κιβωτός ήταν ένας εύρωστος οργανισμός, στον οποίο υπήρχε μια συνεχής ροή χρημάτων από δωρεές. Για να υπάρχει διαφάνεια και λογοδοσία, αλλάξαμε τα βιβλία Β’ κατηγορίας που είχε ο οργανισμός σε Γ’, στα οποία πρέπει να συμφωνείς μέχρι και στο πενηνταράκι. Επίσης, συνεργαζόμαστε με την PWC για να φτιάξουμε από την αρχή διαδικασίες. Οι διαδικασίες στο λογιστήριο, περιγράφουν όχι μόνο τι θα γίνεται, αλλά και πώς θα γίνεται, για να μπορεί να υπάρχει διαφάνεια και λογοδοσία. Έτσι το οικονομικό κομμάτι μπαίνει σιγά σιγά σε έναν καλό δρόμο».
Η νέα διοίκηση ανέλαβε και τη δύσκολη δουλειά του εξορθολογισμού του εργασιακού και μισθολογικού περιβάλλοντος του Οργανισμού, αφού πρώτα κατάφερε να αντιληφθεί τη μεγάλη εικόνα: επιδόματα κατά το δοκούν, έλλειψη μισθολογικών διαβαθμίσεων ανάλογα με τις αρμοδιότητες και την προϋπηρεσία, υπάλληλοι που εργάζονταν χωρίς να παίρνουν άδειες για χρόνια ή εργάζονταν Σαββατοκύριακα χωρίς να αμείβονται σύμφωνα με τον νόμο, και άλλοι που διέμεναν στην εκάστοτε δομή για συνεχόμενες μέρες και έκλειναν κάτι παραπάνω από το 40ωρο του ωραρίου τους, ενώ έκαναν παράλληλα δεύτερες και τρίτες δουλειές ώστε να ισορροπήσουν τα οικονομικά τους.
«Έχουμε δουλέψει πολύ σκληρά ώστε να εξυγιανθεί η εργασιακή κουλτούρα του οργανισμού. Υπήρχε μια άτυπη συμφωνία μεταξύ της προηγούμενης διοίκησης και του προσωπικού, ειδικά στα πιο απομακρυσμένα μέρη, λόγω απόστασης, μπορούσαν να δουλεύουν δυο μέρες και να μένουν μέσα στη δομή, συμπληρώνοντας τις 40 ώρες που έπρεπε να εργάζονται την εβδομάδα. Οι υπάλληλοι, δηλαδή, δυο μέρες έμεναν μέσα και πληρώνονταν για οχτάωρο πενθήμερο. Αυτό ήταν σε μεγάλη αντίθεση με τον εργασιακό νόμο, και έπρεπε να το αλλάξουμε αλλά οι άνθρωποι αυτοί είχαν ρυθμίσει έτσι τις δουλειές τους και τη ζωή τους, που έκαναν και άλλες δουλειές για να συμπληρώνουν το εισόδημά τους, και ήταν λογικό να αντιμετωπίσουμε αντίσταση στην αρχή» εξηγεί η Μαρία.
«Η μισθολογική αναδιάρθρωση και η επαναφορά στη νομιμότητα ήταν μεγάλη πρόκληση. Για να μπορέσουμε να εξασφαλίσουμε την εισροή νέου προσωπικού, έπρεπε πρώτα να διορθώσουμε το εργασιακό τοπίο. Διαπραγματευτήκαμε με τον κάθε έναν εργαζόμενο ξεχωριστά ώστε να μπει σε ένα εργασιακό πλαίσιο πενθήμερου οχταώρου εξασφαλίζοντας του ταυτόχρονα μισθό συμβατό με την αγορά εργασίας βάσει εμπειρίας και ειδικότητας», συνεχίζει. Σήμερα, ο διάλογος μεταξύ διοίκησης και εργαζομένων είναι διαρκής και ανοιχτός ώστε να μπορέσει να βρεθεί μια χρυσή τομή ανάμεσα στο μέχρι πρότινος modus operandi αλλά και το όραμα για τη βελτίωση της λειτουργίας της Κιβωτού.
Πυλώνας των οικονομικών πόρων του Οργανισμού είναι και η ακίνητη περιουσία, με την Κιβωτό του Κόσμου να διαθέτει από δωρεές πολλά αναξιοποίητα ακίνητα. «Είμαστε στη φάση που ολοκληρώνουμε την καταγραφή των ακινήτων, ώστε να δούμε ποια μπορούν να αξιοποιηθούν για να αποφέρουν ένα έσοδο στον οργανισμό. Αν αυτό είχε γίνει σε βάθος χρόνου σταδιακά, στη λογική της αξιοποίησης, ώστε να υπάρχει μια ανεξάρτητη πηγή εσόδων για τον οργανισμό, θα διασφάλιζε μια σταθερότητα. Σήμερα, κοιτάμε στο βαθμό που είναι εφικτό, να αξιοποιήσουμε ό,τι μπορεί να αξιοποιηθεί. Δεν γίνεται να αξιοποιηθούν όλα γιατί δεν είναι όλα σε καλή κατάσταση», διευκρινίζει η Μαρία.
Η δυσπιστία απέναντι στην παιδική προστασία
Η διαδικασία προφανώς είναι δύσκολη και θα συνεχίσει να είναι. Παράλληλα με τις τριβές και τις αντιστάσεις, ένα άλλο σημαντικό πρόβλημα βάζει εμπόδια στο πλάνο: η δυσπιστία του κόσμου, τόσο απέναντι στην Κιβωτό, όσο και απέναντι στην παιδική προστασία γενικότερα. Η Μαρία περιγράφει πως τον πρώτο καιρό λάμβανε συνεχώς επιστολές ανθρώπων που είχαν κάνει δωρεές στον οργανισμό και ζητούσαν τα χρήματά τους πίσω. «Ο κόσμος έχει κάθε δικαίωμα να νιώθει προδομένος, και είναι λογικό. Οι άνθρωποι αυτοί είχαν δώσει τα χρήματά τους, περιουσία στην Κιβωτό για έναν σκοπό και είναι σημαντικό για εμάς να καταλάβει ο κόσμος ότι δεν νομιμοποιούμαστε να δίνουμε χρήματα πίσω. Ο σκοπός συνεχίζει να υφίσταται, τα παιδιά συνεχίζουν να είναι εδώ, για αυτά γίνεται αυτή η προσπάθεια. Τώρα είναι που χρειάζονται την υποστήριξη μας πιο πολύ από ποτέ», υπογραμμίζει.
Ο Γιώργος Πρωτόπαπας, μέλος του προσωρινού Διοικητικού Συμβουλίου της Κιβωτού του Κόσμου, αναφέρει πως αυτό που έχει συμβεί με την Κιβωτό «έχει επηρεάσει τους συνανθρώπους μας αλλά και τους υπεύθυνους των κρατικών υπηρεσιών που ασχολούνται με τα θέματα της παιδικής προστασίας. Όσον αφορά τους συμπολίτες μας, το πρόσημο είναι αρνητικό γιατί όλοι αισθάνθηκαν μία ματαίωση όσον αφορά την άποψη και την εμπιστοσύνη που είχε δημιουργηθεί στον καθένα για τον συγκεκριμένο οργανισμό, κυρίως λόγω της μεγάλης του προβολής από τα μέσα επικοινωνίας αλλά και από τη συμπόρευση και αποδοχή του τρόπου λειτουργίας του φορέα αυτού από τις αρμόδιες αρχές της πολιτείας μας. Επίσης, δημιούργησε σε μία μερίδα της κοινωνίας μας την αρνητική εντύπωση ότι όλα αυτά έγιναν για το συμφέρον κάποιων τρίτων και κανείς δεν έχει εμβαθύνει στο αν και πώς ο τρόπος λειτουργίας του φορέα ήταν προς όφελος των παιδιών. Το θετικό πρόσημο σε αυτό το ζήτημα είναι ότι οι αρμόδιες εποπτικές αρχές άρχισαν να λειτουργούν με μεγαλύτερη επιμέλεια, με μεγαλύτερη ευθύνη και με σχολαστικότητα. Επίσης, βοήθησε στο να γίνει αποδεκτή από όλους εμάς τους φορείς η νέα νομοθεσία που ψηφίστηκε από την Υφυπουργό Κοινωνικής Πρόνοιας Δόμνα Μιχαηλίδου πέρυσι τον Μάιο και που επιτέλους βάζει κανόνες στον τρόπο λειτουργίας των προνοιακών φορέων, στον αριθμό και την ποιότητα του επιστημονικού προσωπικού, στην αυξημένη φροντίδα για τα παιδιά και στην εφαρμογή των δικαιωμάτων τους για ένα καλύτερο αύριο».
Παράλληλα, εντοπίζει πως το κλίμα δυσπιστίας έχει εξαπλωθεί στο γενικότερο οικοσύστημα της παιδικής προστασίας. Ως Γενικός Διευθυντής του Φιλανθρωπικού Σωματείου Παιδικά Χωριά SOS, διαπιστώνει: “Το πιο δυσάρεστο είναι ότι αυτή η δυσπιστία συνεχίζεται ακόμα και θα συνεχίσει να ισχύει για αρκετό διάστημα. Ο κόσμος αισθάνθηκε προδομένος και ακυρωμένος για την εμπιστοσύνη που είχε τόσο προς τον φορέα όσο και προς τις ελεγκτικές αρχές. Το δυστύχημα είναι ότι αυτή η δυσπιστία και η επιφύλαξη έχει συμπαρασύρει πολλούς φορείς της παιδικής προστασίας και ειδικά όλους εμάς που είμαστε πολύ πιο γνωστοί στο ευρύ κοινό. Εμείς, στα Παιδικά Χωριά SOS, έχουμε εισπράξει άμεσα την επιφύλαξη και δυσπιστία του κόσμου που αποτυπώνονται στις ερωτήσεις που έρχονται από τους δωρητές ή τους εν δυνάμει δωρητές μας αλλά και στην οικονομική υποστήριξή τους. Όλο αυτό το 8μηνο έχει σημειωθεί πολύ σημαντική μείωση των δωρητών μας και μας έχει δημιουργήσει ένα πολύ μεγάλο και σοβαρό οικονομικό πρόβλημα καθώς στηριζόμαστε αποκλειστικά και μόνο στις μικρές και μεγάλες δωρεές που ιδιώτες και εταιρείες μας προσφέρουν”.
«Αυτό που θεωρώ ότι είναι λάθος, όχι για την Κιβωτό, αλλά για την παιδική προστασία γενικώς, είναι να είναι προσωποπαγείς οι οργανισμοί που έχουν να κάνουν με την παιδική προστασία. Δεν μπορεί να είναι προσωποπαγείς, και με βάση την προσωπική σου κοσμοθεωρία να τρέχεις έναν τέτοιο οργανισμό. Το επιστημονικό στοιχείο είναι ουσιαστικό και απαραίτητο. Δεν μπορείς να διαχειριστείς παιδιά που έχουν υποστεί τραύμα, αν δεν έχεις μια επιστημονική προσέγγιση, αν δεν τα πλαισιώσεις ψυχοικοινωνικά. Είναι λάθος. Πας αντίθετα στον σκοπό σου», τονίζει η Μαρία, προτείνοντας την θέσπιση ενός νομικού πλαισίου που να καθορίζει κάποια βασικά προαπαιτούμενα σε ό,τι αφορά την παιδική προστασία. Και για να επιτελεί τον σκοπό της, αλλά και για να ξανακερδίσει την εμπιστοσύνη της κοινωνίας.
Η περίπτωση της Κιβωτού του Κόσμου ως ευκαιρία
Η Εκάβη Βαλλερά βλέπει την περίπτωση της Κιβωτού ως μια ευκαιρία που δεν πρέπει χαθεί. «Η Κιβωτός είναι ένας οργανισμός που ανεξάρτητα με ό,τι έχει συμβεί στο παρελθόν, τη στιγμή που έγινε αυτή η τομή, που έγινε αυτή η αλλαγή, βρέθηκε σε κρίση. Σε κάθε κρίση παρουσιάζονται και κάποιες ευκαιρίες. Οι ευκαιρίες αυτές, που εμείς αντιλαμβανόμαστε, είναι ότι μπορεί πραγματικά και να ξεπεράσει τα κακώς κείμενα, αλλά και να αποτελέσει πρότυπο για το πώς μπορεί να λειτουργεί ένας οργανισμός παιδικής προστασίας στην Ελλάδα», τονίζει. «Είναι ένας αναγνωρίσιμος οργανισμός, με δυνατότητες και προοπτικές, και αυτή η συνθήκη, ειδικά έτσι όπως έχει διαμορφωθεί το περιβάλλον της παιδικής προστασίας σήμερα, είναι μια ευκαιρία που δεν αξίζει να την αφήσουμε να χαθεί. Πρέπει να μας δείξει πώς θα έπρεπε τα πράγματα να λειτουργούν και πώς οφείλουν να λειτουργήσουν προς όφελος των ευάλωτων παιδιών στην Ελλάδα».
Για τον Γιώργο Πρωτόπαπα “η υπόθεση της Κιβωτού του Κόσμου δίνει το έναυσμα και την αφορμή να εφαρμόζονται οι αρχές που υπάρχουν στη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Παιδιού και οι νόμοι που έχουν θεσμοθετηθεί μέσα από την Ευρωπαϊκή και Εθνική νομοθεσία. Επίσης, μας δίνει την ευκαιρία να βελτιώσουμε τη νομοθεσία μας και οι έλεγχοι των αρμόδιων κρατικών και άλλων φορέων της αυτοδιοίκησης που εποπτεύουν όλους εμάς να είναι συχνότεροι και πιο απαιτητικοί”, αναφέρει.
“Επίσης, θα πρέπει όλοι εμείς οι φορείς όχι μόνο να επιλέγουμε το επιστημονικό προσωπικό που απαιτείται από τον νόμο αλλά και να του μετεκπαιδεύουμε, να τους υποστηρίζουμε και τους εποπτεύουμε συνεχώς. Η δουλειά της διαχείρισης των παιδιών δεν είναι εύκολη και πρέπει να στεκόμαστε δίπλα στους συνεργάτες μας και να τους εμψυχώνουμε όσο το δυνατόν περισσότερο μπορούμε. Και, βέβαια, η διοίκηση κάθε φορέα να εμπνέεται από τα υψηλά ιδανικά του έργου που πρέπει να κάνει για κάθε παιδί σε ανάγκη, να μην υπάρχει προσωπικό όφελος και να είμαστε στις θέσεις ευθύνης μας για όσο μπορούμε να προσφέρουμε ένα μέλλον στα παιδιά με ασφάλεια, φροντίδα και ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο”.
