Δημήτρης Καβατζικλής
Ο αριστουργηματικός πίνακας του Ιερώνυμου Μπος, «Ο Κήπος των Επίγειων Απολαύσεων», περιλαμβάνει έναν νεαρό Θεό, τον Αδάμ και την Εύα, υπερμεγέθη φρούτα και μουσικά όργανα, κουκουβάγιες, βασανισμένους αμαρτωλούς, ένα πλάσμα που ονομάζεται «δεντράνθρωπος» με μια ταβέρνα μέσα στο σώμα του, έναν διαβολικό πτηνό που αφοδεύει ενώ καταβροχθίζει έναν άνθρωπο, και «εύθυμες, ανυποψίαστες φιγούρες βυθισμένες σε κάθε λογής σαρκικές απολαύσεις», σημειώνει η ιστορικός τέχνης Beth Harris στο νέο βίντεο του Smarthistory. Στο διάρκειας δεκαπέντε λεπτών βίντεο εκείνη και ο συνάδελφός της, Steven Zucker, προσπαθούν να εξηγήσουν όσο το δυνατόν περισσότερα από αυτό το γεμάτο λεπτομέρειες τρίπτυχο, αναφέρει το openculture.
«Ο Μπος μας δυσκολεύει ακόμη και στο να μιλήσουμε για όσα βλέπουμε. Η φαντασία του ξεφεύγει από κάθε όριο. Έχει επινοήσει τόσα πολλά πράγματα που ούτε καν θα μπορούσαμε να φανταστούμε», λέει η Harris, ενώ ο Zucker αναφέρει μια θεωρία της ιστορίας της τέχνης, σύμφωνα με την οποία το τρίπτυχο αυτό ίσως ήταν η προσπάθεια του Μπος να «ανεβάσει τις εικαστικές τέχνες στο επίπεδο δημιουργικότητας που χαρακτηρίζει τη λογοτεχνία».
Ακόμη και στα τέλη του 15ου και στις αρχές του 16ου αιώνα, οι συγγραφείς είχαν αξιοζήλευτη ελευθερία στην επιλογή και παρουσίαση των θεμάτων τους· αντίθετα, η ζωγραφική, ως άμεσα αναπαραστατική τέχνη, «ήταν πάντοτε στην υπηρεσία της θρησκείας, και ως εκ τούτου εγγενώς πιο συντηρητική».
«Τι θα γινόταν αν ο πειρασμός δεν είχε συμβεί; Τι θα γινόταν αν ο Αδάμ και η Εύα είχαν παραμείνει αθώοι και είχαν εποικίσει τον κόσμο; Είναι άραγε δυνατόν αυτό που βλέπουμε να είναι εκείνη η πραγματικότητα, όπως την φαντάστηκε ο Μπος;»
Μια τέτοια οπτική δεν θα γινόταν εύκολα αποδεκτή στην εποχή του καλλιτέχνη—ούτε, βέβαια, μπορούν οι προθέσεις του και μόνο να μας οδηγήσουν σε μια πλήρη ερμηνεία του έργου του. Όπως γνωρίζει κάθε συγγραφέας, μερικές φορές οι χαρακτήρες σου αποκτούν δική τους βούληση, και είναι αμφίβολο αν ακόμη και ο ίδιος ο Μπος θα μπορούσε να αρνηθεί τις επιθυμίες ενός τόσο αλλόκοτου και πληθωρικού συνονθυλεύματος.
