Γιώργος Τσαγκόζης
Μία φωτογραφία 124 ετών από την Αθήνα έχει γίνει θέμα συζήτησης εδώ και κανένα μήνα στο ελληνικό reddit, με τους redditor να νοσταλγούν μία Αθήνα που δεν έζησαν ποτέ (λογικά ούτε οι παππούδες τους) και να προσπαθούν να καταλάβουν, πως φτάσαμε στην τσιμεντούπολη του τώρα.
Στη φωτό βλέπουμε ένα περίεργο κτίσμα τον θόλο Θων και δίπλα του να περνάει ο από καιρός μπαζωμένος o “πως τον λεν πως τον λεν τον ποταμό” Ιλισός.
Όπως διαβάζουμε στο site https://geomythiki.blogspot.com:
“Από τις πλέον εντυπωσιακές όσο και περίεργες κατασκευές, βρισκόταν για περίπου 20 χρόνια στις όχθες του Ιλισού απέναντι από το Καλλιμάρμαρο Στάδιο. Ήταν μια αρκετά ψηλή, κυκλική, λευκή, κατασκευή η οποία ξεχωρίζει σε αρκετές φωτογραφίες μπροστά από το Στάδιο κατά την διάρκεια των 1ων Ολυμπιακών Αγώνων το 1896 όσο και κατά τη διάρκεια της μεσολυμπιάδας το 1906. Πρόκειται για το περίφημο στην εποχή του, Πανόραμα “ΘΩΝ”, το οποίο αγαπήθηκε αλλά και μισήθηκε από τους Αθηναίους. Αγαπήθηκε για το εσωτερικό του, αλλά μισήθηκε για το εξωτερικό του, μιας και η ασυμφωνία του με το ευρύτερο περιβάλλον ήταν εμφανής, γεγονός που του έδωσε και το προσωνύμιο “Στοιχειό των Αθηνών”. Τελικά το κτίριο κατεδαφίστηκε τον Φεβρουάριο του 1914 με απόφαση ο χώρος να μείνει ανοιχτός για πάρκο και πλατεία.”
Διαβάζουμε στο reddit:
“Γεφυράκι πάνω από το ποτάμι and everything. ΠΟΥ ΠΗΓΑΝ ΌΛΑ ΑΥΤΆ”
“Τα πήρε το ποτάμι. Oh wait…”
“Ξέρετε τί σκέφτεται ο κύριος με το καπέλο; Γιατί να μην μπαζώσουμε αυτό το ενοχλητικό ποτάμι!”
“Ήταν λέει στο βατραχονήσι, απέναντι από το Καλλιμάρμαρο. Εδώ κι εδώ φαίνεται σε φωτογραφίες, ακριβώς έξω από το στάδιο. Αυτή η αεροφωτογραφία είναι λέει του 1917, και στον κύκλο δείχνει μια δεύτερη περιοχή που ονομαζόταν βατραχονήσι. Εδώ μάλλον η ίδια φωτογραφία (1918 λέει εδώ), σε καλύτερη ανάλυση.
Edit: Το “Πανόραμα” κατεδαφίστηκε το 1914 και στη φωτογραφία πρέπει να φαίνεται ως πλατεία/χώρος πρασίνου, μάλλον ήταν στο σημείο που φαίνεται αμυδρά ένα κυκλικό σχήμα λίγο πάνω απο την στρογγυλή πλατεία, ακριβώς απέναντι από την γέφυρα. Κάπου στον δισκοβόλο σήμερα, Βασιλέως Κωνσταντίνου και Ηρώδου του Αττικού υπολογίζω.
Edit 2: Εδώ, εδώ (μετά την κατεδάφιση), κι εδώ, όπως και στην φωτογραφία του OP, φαίνεται μια μάντρα που ξεκινάει πίσω από το Πανόραμα με ένα χαρακτηριστικό σπίτι με μονόριχτη στέγη μπροστά της.
Εκεί ήταν στη συνέχεια το θέατρο σκιών του Μόλλα και μετά έγινε το σινεμά “Στάδιον”.
Σύμφωνα με αυτό το post, που δείχνει την ίδια μάντρα με το ποτάμι σκεπασμένο, χτίστηκαν πολυκατοικίες στην πορεία. Σε αυτήν την τελευταία φωτογραφία, φαίνεται μια πολυκατοικία στο βάθος δεξιά και ένα νεοκλασικό (υπάρχει και στις παλιότερες) που υπάρχουν ακόμα, δίπλα στη Σουηδική πρεσβεία, στην Αραβαντινού και Βασιλέως Κωνσταντίνου. Η πρεσβεία πρέπει να είναι χτισμένη στο οικόπεδο του σινεμά. Άρα το Πανόραμα έπιανε πάνω-κάτω τον χώρο που πιάνουν οι δύο πολυκατοικίες ανάμεσα στην Σουηδική πρεσβεία και στην Ηρώδου Αττικού, κάπου εδώ.
Edit 3: Η μία πολυκατοικία που φαίνεται στη φωτό από το 1950, στην Αραβαντινού, είναι τώρα το γραφείο της Μπακογιάννη και πριν του πατέρα της. To νεοκλασικό στην Αραβαντινού φαίνεται και από την Ησιόδου το 1900, με το Πανόραμα στο βάθος και τον φράχτη του προεδρικού στα δεξιά, όπως είναι και τώρα.
Edit 4: Πάλι φωτογραφία του Φωκά με το Πανόραμα στο φόντο. Το κτίριο αυτό μοιάζει πολύ με το μονόριχτο που φαίνεται επί σειρά ετών μπροστά από το θέατρο σκιών του Μόλλα, ενώ στα δεξιά διακρίνεται νεοκλασικό. Δυστυχώς, δεν μπορώ να βρώ ψηφιοποιημένο ολόκληρο το αρχείο του Φωκά, πρέπει να έχει φωτογραφίσει όλη την περιοχή…
Edit 5: Αφού έγραψα που έγραψα την ιστορία της περιοχής, συνεχίζω την τεκμηρίωση για να υπάρχει. Στον χώρο του σινεμά άνοιξε το ζαχαροπλαστείο του Παπασπύρου, όπως λέει και το προηγούμενο post που βρήκα στο fb. Στην φωτογραφία (άγνωστης χρονολογίας, υποθέτω 1950-60) φαίνεται το ζαχαροπλαστείο, είναι όντως στο σημείο που βρίσκεται σήμερα η Σουηδική πρεσβεία. Στον χώρο του Πανοράματος έχει χτιστεί ήδη η μια πολυκατοικία που υπάρχει ακόμα και σήμερα, ενώ φαίνονται κάποια από τα παλιότερα κτίρια, όπως το σπίτι με τις καμάρες και του Κουντουριώτη. Εδώ δεύτερη φωτογραφία (’54-55) με το ζαχαροπλαστείο, τα παλιότερα σπίτια και τον χώρο της πολυκατοικίας κενό.”
Κάποιοι νοσταλγούν κάτι που δε ζήσαμε…
“Αθήνα με πράσινο και ποτάμι μες τη μέση με χαρακτηριστική γέφυρα για landmark…Τρίκαλα vibes”
“Θα ήταν ωραία να είχαμε ένα ποτάμι. Αλλά κανονικό ποτάμι. Η Αττική δυστυχώς έχει ξεροπόταμους. Αν τα είχαμε ανοιχτά, θα είχαμε περισσότερα προβλήματα.”
Δεν ξέρω κατά πόσο θα μπορούσε να μείνει η πόλη έτσι, με την τεράστια αύξηση του πληθυσμού που συντελέστηκε όλα αυτά τα χρόνια, αλλά σίγουρα η κλιματική αλλαγή, συχνά πυκνά πλέον μας δείχνει, ότι το μπάζωμα των ποταμιών της πόλης, σίγουρα δεν ήταν μία καλή ιδέα μακροπρόθεσμα.
Ο Ιλισός καλύφθηκε δεν μπαζώθηκε! Μεταγενέστερα του άνοιξαν καινούργια κοίτη που εκβάλλει στο Μοσχάτο γιατί έσμιγε με τον Κηφισό και τις βροχερές μέρες το φόρτωμα ήταν μεγάλο.