Δημήτρης Καβατζικλής
Ανάμεσα στα αριστουργήματα που μπορεί να θαυμάσει κανείς στα Μουσεία του Βατικανού είναι και οι μορφές των τιτάνων της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας. Είναι ευρέως γνωστό ότι στο κέντρο της τοιχογραφίας του Ραφαήλ «Η Σχολή των Αθηνών», που δεσπόζει σε έναν από τους τοίχους των δώδεκα δωματίων, γνωστών ως «Stanze di Raffaello» στο Αποστολικό Παλάτι, πρωταγωνιστούν ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης. Στην πραγματικότητα, οι δύο αυτοί άντρες δεν έζησαν την ίδια εποχή, περισσότερο από τρεις δεκαετίες χώριζαν τον θάνατο του πρώτου από τη γέννηση του δεύτερου. Στο καλλιτεχνικό όραμα του Ραφαήλ, όμως, σπουδαίοι άντρες (και ίσως μία σπουδαία γυναίκα) όλων των εποχών συγκεντρώνονται υπό το λάβαρο της γνώσης, από τον Αναξίμανδρο ως τον Αβερρόη, τον Επίκουρο ως τον Ευκλείδη, και τον Παρμενίδη ως τον Πυθαγόρα. γράφει το openculture.
Ακόμη και ανάμεσα σε αυτή την εντυπωσιακή συντροφιά, η μορφή που κάθεται στο κάτω μέρος των σκαλοπατιών τραβάει το βλέμμα. Φαίνεται πως η μορφή απεικονίζει τον Ηράκλειτο, τον προσωκρατικό φιλόσοφο που συνδέεται με ιδέες όπως η αλλαγή και η ενότητα των αντιθέτων. Ωστόσο, φαίνεται πως ο Ραφαήλ τον πρόσθεσε αργότερα, αφού εκείνο το τμήμα της τοιχογραφίας είχε ήδη ολοκληρωθεί. Ένας παρατηρητικός θεατής ίσως προσέξει επίσης ότι ο Ηράκλειτος αποδίδεται με ένα ελαφρώς διαφορετικό, πιο μυώδες στυλ από εκείνο των άλλων φιλοσόφων στο έργο, ένα στυλ που θυμίζει περισσότερο την Καπέλα Σιξτίνα, εξηγεί ο γκαλερίστας και YouTuber James Payne στο νέο βίντεο του καναλιού Great Art Explained.
Στην πραγματικότητα, ο Μιχαήλ Άγγελος εργαζόταν στις τοιχογραφίες της Καπέλα Σιξτίνα την ίδια εποχή που ο Ραφαήλ ζωγράφιζε τη Σχολή των Αθηνών. Όπως λέει ο Payne, είναι απολύτως πιθανό ο Ραφαήλ να κατάφερε να ρίξει μια ματιά στο συγκλονιστικό έργο του Μιχαήλ Αγγέλου και στη συνέχεια να πρόσθεσε στη δική του σύνθεση τον Μιχαήλ Άγγελο ως Ηράκλειτο, ως φόρο τιμής. Υπήρχε και προηγούμενο γι’ αυτή την επιλογή: ο Ραφαήλ είχε ήδη απεικονίσει τον Σωκράτη βασισμένος στον Λεονάρντο ντα Βίντσι (ο οποίος, απίστευτα, ήταν επίσης εν ζωή και ενεργός εκείνη την εποχή), και είχε αποδώσει τον αρχαίο ζωγράφο Απελλή ως αυτοπροσωπογραφία του. Με τη Σχολή των Αθηνών, λέει ο Payne, ο Ραφαήλ «τοποθέτησε τους αρχαίους φιλοσόφους ως προδρόμους της χριστιανικής αλήθειας, σύμφωνα με τη σκέψη της Αναγέννησης. Με λεπτό τρόπο, έδειξε πώς η μεγαλοφυΐα του παρελθόντος ζει, και αναγεννάται, στο παρόν».
