Δημήτρης Καβατζικλής
Όταν ο Chris, έκανε coming out ως αμφιφυλόφιλος πριν από τρία χρόνια, αποφάσισε ότι «δεν ήθελε να ζήσει απαραίτητα μια ετεροκανονική ζωή». «Ήθελα να μπορώ να βγαίνω ραντεβού με άντρες και γυναίκες ταυτόχρονα για όλη μου τη ζωή», λέει. «Ένιωθα ότι η μονογαμία θα μου στερούσε κάτι από τον εαυτό μου», διαβάζουμε στο BBC.
Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, μετακόμισε στο Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης – έναν «ασφαλή χώρο» όπου μπορούσε να εξερευνήσει περαιτέρω τη σχέση του με το σεξ και τη σεξουαλικότητα. Μέσω αυτής της κοινότητας, ανακάλυψε το πρότζεκτ Open Smarter, το οποίο βοηθούσε τους συμμετέχοντες να πλοηγηθούν σε διάφορους τύπους μη μονογαμικών σχέσεων. Εκεί άκουσε για πρώτη φορά τον όρο «solo polyamory». Αμέσως ένιωσε ότι ταίριαζε στο στυλ του.
Στον πυρήνα του, το solo polyamory αναφέρεται σε άτομα που είναι ανοιχτά σε γνωριμίες ή σε πολλαπλές σχέσεις χωρίς να έχουν έναν «βασικό σύντροφο». Ο σόλο πολυσυντροφικός βλέπει τον εαυτό του ως τον κύριο σύντροφό του, αποφεύγοντας τα τυπικά μιας σχέσης, όπως τη συγκατοίκηση, τον γάμο και την απόκτηση παιδιών.
«Αντιπροσωπεύουν μια μικρή μερίδα των πολυσυντροφικών, πολλοί από τους οποίους τείνουν να έχουν ή να ψάχνουν έναν βασικό σύντροφο», λέει η σεξουαλική παιδαγωγός και θεραπεύτρια Liz Powell, «επομένως είναι δύσκολο να καταλάβουμε τι ποσοστό του συνολικού πληθυσμού κάνει σχέσεις με αυτόν τον τρόπο. Ωστόσο, ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι οι νεότερες γενιές είναι πιο πιθανό να έχουν συνάψει κάποιο είδος μη μονογαμικής σχέσης από ό, τι οι παλαιότερες.
Σύμφωνα με μια έρευνα του YouGov, το 43% των millennials λέει ότι η ιδανική σχέση γι’ αυτούς θα ήταν μη μονογαμική, ενώ μόλις το 30% των Gen X δηλώνει το ίδιο. Μια έρευνα του 2016 έδειξε ότι το 20% των ερωτηθέντων συμμετείχε σε μη μονογαμική σχέση κάποια στιγμή. Ωστόσο, αυτές οι μελέτες δεν αναλύουν αυτούς τους αριθμούς κατά συγκεκριμένους τύπους μη μονογαμικών σχέσεων, επομένως είναι αδύνατο να πούμε πόσοι από τους ερωτηθέντες ταυτίζονται με τη σόλο πολυσυντροφικότητα.
Δεδομένου ότι η κοινότητα είναι μικρή, υπάρχουν λανθασμένες αντιλήψεις σχετικά με τον τρόπο ζωής τους, ενώ παρατηρείται και μια τάση να παραβλέπουμε την πιο λεπτή έννοια του όρου που, τελικά, συνοψίζεται στην απομάνκρυνση από αυτό που ονομάζουμε «ετεροκανονική κυλιόμενη σκάλα σχέσεων» και αποτελεί έναν εναλλακτικό τρόπο ερωτικών και σεξουαλικών σχέσεων.
Η «κυλιόμενη σκάλα των σχέσεων»
Ο όρος solo polyamory έγινε δημοφιλής μέσω του ιστολογίου Solopoly.net, της δημοσιογράφου Amy Gahran, που γράφει με το ψευδώνυμο Aggie Sez. Η πρώτη της ανάρτηση το 2012, είχε τον τίτλο «Ανεβαίνοντας την κυλιόμενη σκάλα των σχέσεων (ή μήπως όχι;)». Περίπου πέντε χρόνια αργότερα, έγραψε ένα βιβλίο για το θέμα με τίτλο Steping Off the Relationship Escalator: Uncommon Love and Life. Η Gahran ορίζει αυτήν την «κυλιόμενη σκάλα» ως «το προεπιλεγμένο σύνολο κοινωνικών προτύπων για τη σωστή διεξαγωγή σχέσεων».
«Έχουμε όλα αυτά τα κανονικοποιημένα σημεία αναφοράς ότι μια σχέση είναι σοβαρή», λέει η Rachel Krantz συγγραφέας του Open: An Uncensored Memoir of Love, Liberation, and Non-Monogamy – A Polyamory Memoir. «Οι σόλο πολυσυντροφικοί αποφεύγουν να ζουν τη ζωή τους με αυτόν τον τρόπο».
«Αν και ο ορισμός μπορεί να φαίνεται στενός, υπάρχουν πολλοί τρόποι να είσαι «solo poly». Πολλοί τείνουν να είναι αλλοσεξουαλικοί», λέει η συγγραφέας Elisabeth Sheff, «που σημαίνει ότι έχουν την τάση να βιώνουν σεξουαλική επιθυμία αλλά είναι ασεξουαλικοί και διατηρούν πολλαπλές, μη σεξουαλικές σχέσεις. Τείνουν επίσης να εκτιμούν ιδιαιτέρως την ανεξαρτησία τους».
Το solo polyamory επίσης δεν χρειάζεται να είναι για πάντα. Κάποιος θα μπορούσε να αυτοπροσδιοριστεί ως solo poly σήμερα, αλλά να καταλήξει σε μια πιο παραδοσιακή σχέση. «Μια ταυτότητα δεν χρειάζεται να είναι σταθερή για να είναι έγκυρη», λέει η ερευνήτρια Zhana Vrangalova.
Η Vrangalova, που διδάσκει στο Open Smarter, υπολογίζει ότι περίπου τα δύο τρίτα της τάξης της είναι άτομα σε σχέσεις και περισσότεροι από τους μισούς είναι σε μονογαμικές σχέσεις, αλλά «προσπαθούν να καταλάβουν εάν κάποια εκδοχή της μη μονογαμίας θα ήταν κατάλληλη για αυτούς». Οι υπόλοιποι είτε εξερευνούν ήδη διάφορες μορφές μη μονογαμίας και αναζητούν περισσότερες δεξιότητες για να τους βοηθήσουν να πλοηγηθούν καλύτερα σε αυτές τις σχέσεις, είτε είναι ελεύθεροι και αναζητούν σχέσεις.
Το solo polyamory δεν είναι κατάλληλο για όλους. Η Vrangalova βάζει τους μαθητές της να κάνουν κουίζ προσωπικότητας για να τους βοηθήσει να προσδιορίσουν το στυλ σχέσης που μπορεί να λειτουργήσει καλύτερα για αυτούς. Αυτά τα κουίζ θέτουν ερωτήσεις όπως «πόση περιπέτεια και καινοτομία» χρειάζονται ή πόση ασφάλεια χρειάζονται στις σχέσεις τους. «Οι σόλο πολυσυντροφικοί, λέει η Vrangalova, «συνήθως δεν χρειάζονται πολλή ασφάλεια στις σχέσεις τους».
Ωστόσο, μόνο και μόνο επειδή κάποιος που προσδιορίζεται ως solo poly μπορεί να μην χρειάζεται το ίδιο επίπεδο ασφάλειας αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί ή δεν πρόκειται να δημιουργήσει βαθείς, διαρκείς δεσμούς με φίλους και συνεργάτες.
Το αντίδοτο στο «couple privilege»;
Το στίγμα γύρω από τη σόλο πολυσυντροφικότητα προέρχεται από μια γενική έλλειψη κατανόησης του γιατί κάποιος μπορεί να μην θέλει μια «σοβαρή», παραδοσιακή σχέση. Τα στερεότυπα λένε ότι είναι «εγωιστές», λέει η Vrangalova.
Επιπλέον, το solo polyamory χαρακτηρίζεται από την έλλειψη υποχρεώσεων όπως ο γάμος και τα παιδιά – τα οποία αποτελούν σημεία αναφοράς της ενηλικίωσης. «Οι άνθρωποι που θεωρούμε «ενήλικες» είναι παντρεμένοι με παιδιά, συγκατοικούν, μοιράζονται τα οικονομικά τους», λέει η Powell. «Ενώ οι παράφρονες ενήλικες, όπως εγώ, που μένουν μόνοι και άγαμοι, είναι “κακό παράδειγμα” για την κοινωνία».
Αυτές οι προκαταλήψεις υπάρχουν παράλληλα με μια άλλη δυναμική που είναι γνωστή ως «couple privilege» και αφορά τόσο στα πλεονεκτήματα που έχουν τα ζευγάρια στην κοινωνία σε σχέση με τους άγαμους όσο και στην άποψη ότι σε μια πολυγαμική σχέση, πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στο αρχικό ζευγάρι.
Αυτά τα στίγματα και οι κοινωνικές προσδοκίες μπορούν να δημιουργήσουν εμπόδια για άτομα που προσδιορίζονται ως solo poly. Ακόμη και στους κύκλους της ψυχολογίας, εξακολουθεί να υπάρχει έλλειψη γνώσεων σχετικά με την πολυσυντροφικότητα, πόσο μάλλον τη σόλο. Η Sheff είναι μέρος του Division 44, μιας υποομάδας της Αμερικανικής Ψυχολογικής Εταιρείας που εργάζεται για την δημιουργία εκπαιδευτικού υλικού σχετικά με την πολυσυντροφικότητα.
Κάτι περισσότερο από ένα απλό ραντεβού
Σε τελική ανάλυση, το solo polyamory είναι κάτι περισσότερο από ένας τρόπος να βγαίνεις ραντεβού με πολλούς συντρόφους ταυτόχρονα ενώ ζεις μόνος. Είναι μια απόρριψη των προτύπων των ετεροτυπικών σχέσεων.
«Για μένα, έχει να κάνει με το να βρίσκω τρόπους να εντοπίζω τη δική μου αυτονομία, την αυτονομία των άλλων και να αναρωτιέμαι πραγματικά τι θέλω σε μια σχέση, αντί να υποθέτω ότι κάθε σχέση θα ακολουθήσει το φαινόμενο της κυλιόμενης σκάλας», λέει η Powell.
Ο Chris λέει ότι αυτός ο τρόπος ζωής του επιτρέπει να σκέφτεται και να προσεγγίζει τις σχέσεις του με διαφορετικό τρόπο. Λέει ότι οι αντιλήψεις με τις οποίες μεγάλωσε δεν είχαν νόημα για αυτόν. Πριν νομιμοποιηθεί ο γάμος ομοφυλοφίλων στις ΗΠΑ, είχε σεξουαλικές σχέσεις με άτομα που ήξερε ότι δεν θα μπορούσε ποτέ να παντρευτεί.
Και προσθέτει ότι δεν θα απέκλειε 100% την προοπτική του γάμου, αλλά δεν είναι ακριβώς οπαδός του θεσμού: «Ως queer, αμφιφυλόφιλο άτομο, δεν μου αρέσει αυτή η ετεροτυπική δομή του γάμου», λέει. «Θέλω να επαναστατήσω εναντίον του».