Βάνα Κράβαρη
“Δεν θα πρότεινα αυτό το βιβλίο ούτε στον χειρότερο εχθρό μου”, λέει η BookToker @sivanreads για το “Λίγη Ζωή” (A Little Life) της Hanya Yanagihara (διάβασε τη συνέντευξή της στη Lifo και τον Αλέξανδρο Διακοσάββα), ένα βιβλίο που έχει δημιουργήσει τη δική του γωνιά στο TikTok, ίσως περισσότερο από κάθε άλλο, παρόλο που κυκλοφόρησε το 2015. Δεν παίρνουμε όρκο για αυτό. Μας μανιπιουλάρει και αλγόριθμος. Δεν πρόκειται για ένα ακόμα “must read”. Τα βίντεο που το αφορούν είναι γεμάτα δάκρυα, σιωπές, κενά βλέματα και τραύμα. Σταδιακά, το “Λίγη Ζωή”, που -μέσα σε όλα- αποτελεί μια καταγραφή της νεοϋορκέζικης ζωής του τώρα με καθρέφτη τις ζωές τεσσάρων φίλων, μετατράπηκε σε κάτι σαν το λογοτεχνικό αδερφάκι του “Irreversible” του Γκασπάρ Νοέ. Δεν είναι η αντιστροφή χρόνου το κοινό τους στοιχείο αλλά το γεγονός πως περιγράφεται σε σχόλια και από στόμα σε στόμα ως κάτι που δεν πρέπει να διαβάσεις. Για το καλό σου.
@sivanreads i have to make this clear, because it’s so mad to me lmao #booktok #sivanreads #alittlelife ♬ original sound – sîvan ⁷
Η κριτικός των Los Angeles Times ένιωσε ανίκανη, ότι δεν έχει τις απαιτούμενες ικανότητες να κρίνει αυτό το βιβλίο, γράφοντας πως στο τέλος έμεινε να κλαίει με λιγμούς. Σε πιο ψύχραιμες αντιδράσεις, έχουμε αυτή του New Yorker: αυτό το βιβλίο “μπορεί να σε τρελάνει, να σε καταστρέψει, να καταβάλει τη ζωή σου”. Ο Garth Greenwell της The Atlantic έγραψε πως πρόκειται για ένα “εξαιρετικό γκέι μυθιστότημα”, περιγράφοντάς το ως “το πιο φιλόδοξο χρονικό των κοινωνικώ και συναισθηματικών ζωών των γκέι αντρών που έχει εμφανιστεί εδώ και χρόνια”.
“Λίγη Ζωή” με 14 -τουλάχιστον- trigger warnings
Το “Λίγη Ζωή” είναι η ιστορία τεσσάρων ανδρών -των Jude, JB, Willem και Malcolm. Γνωρίζονται στο πανεπιστήμιο, μετακομίζουν στη Νέα Υόρκη και δημιουργούν αξιόλογες καριέρες ως δικηγόροι, ως καλλιτέχνες, ηθοποιοί και αρχιτέκτονες. Ο Jude, ο οποίος έχει ένα είδος αναπηρίας για λόγους που δεν αποκαλύπτονται μέχρι το τέλος του βιβλίου, αυτοτραυματίζεται, και μέσα από μια σειρά από flash backs, η συγγραφέας αποκαλύπτει πως ως παιδί που μεγάλωσε χωρίς γονείς κακοποιούνταν σεξουαλικά από τους φροντιστές του, από έναν γιατρό ο οποίος τον κρατούσε όμηρο, αλλά και έναν διεστραμμένο καλόγερο που τον εξέδιδε.
Ναι, μέσα στις σελίδες του “Λίγη Ζωή” αποκαλύπτεται πως ο Jude βιάστηκε από αμέτρητους άντρες και τα κάτι παραπάνω από δύσκολα παιδικά του χρόνια συνυφαίνονται με τις ανθρώπινες σχέσεις που έχει χτίσει ως ενήλικας, με βασικό ερώτημα το κατά πόσο η “οικογένεια που επιλέγουμε”, οι φίλοι και όσοι μας αγαπούν όχι επειδή ενωνόμαστε μαζί τους εξ αίματος, είναι αρκετοί να απαλύνουν τα βαθιά τραύματα που δημιουργούνται και που δεν είναι εύκολα ιάσιμα. Ή καθόλου.
Spoiler alert: σύμφωνα με το “Λίγη Ζωή”, όλη αυτή η αγάπη δεν είναι αρκετή τελικά.
Ακριβώς αυτό φαίνεται να είναι και το πρόβλημα, σύμφωνα με τους αναγνώστες του “Λίγη Ζωή”, που έχουν καταλήξει να διαβάζουν ένα βιβλίο 720 λέξεων, για να φτάσουν σε ένα τραγικό τέλος, χωρίς κάθαρση. Η λίστα με τα trigger warnings που συνοδεύουν το βιβλίο είναι αντίστοιχη των σελίδων του. Ενδεικτικά: σεξουαλική κακοποίηση, παιδική κακοποίηση, τρομακτική λεκτική κακοποίηση, ψυχολογική χειριστικότητα και gaslighting, απαγωγή/φυλάκιση, πολλές μορφές αυτοτραυματισμού, ένα βίαιο ατύχημα, μερικές στιγμές προκατάληψης απέναντι σε άτομα με αναπηρία, χρήση ναρκωτικών, πένθος και απώλεια ενός αγαπημένου. Και αυτοκτονία να προσθέσουμε.
“Το χειρότερο και ταυτόχρονα καλύτερο βιβλίο που έχω διαβάσει”
“Ειλικρινά, αυτό το βιβλίο ήταν υπέροχο και απαίσιο, ταυτόχρονα, και ακόμα επιμένω να το διαβάσετε. Υπάρχουν σημεία που δεν θα αντέχετε να διαβάζετε και άλλα σημεία που μπορεί να νιώσετε πως δεν σας ικανοποιούν, αλλά -αναγνωρίζοω πως είναι πολύ αλαζονικό αυτό που θα πω- μάλλον θα είναι ένα από τα καλύτερα πράγματα που διαβάσατε ποτέ”, γράφει ένας σχολιαστής στο Google Reads. “Θα μπορούσα να το βαθμολογήσω με ένα αστέρι και με πέντε, την ίδια στιγμή” γράφει άλλος, με την αμφιθυμία που προκαλεί στους αναγνώστες του αυτό το βιβλίο, με ένα εξώφυλλο που εν τω μεταξύ, δεν προειδοποιεί κανέναν για όσα τον περιμένουν, συμπυκνώνεται σε αυτό το tweet:
book struggles on X (formerly Twitter): “pic.twitter.com/8wUkcur6UG / X”
pic.twitter.com/8wUkcur6UG
Οι αναγνώστες του “Λίγη Ζωή” είναι διχασμένοι: torture porn ή πραγματικά καλή λογοτεχνία, που επιβάλλεται να προκαλέσει στον αναγνώστη δύσκολα συναισθήματα, σε έναν κόσμο που ταμπελιάζεται από trigger warnings και desclaimers στην πραγματική, ωμή ζωή; Μόνο που το TikTok δεν είναι Google Reads. Δεν γίνονται ακριβώς ενδελεχείς αναλύσεις του πώς μερικές φορές (αν όχι πολλές) η αγάπη δεν είναι αρκετή. Του πώς η τέχνη κάποιες φορές οφείλει να σε ζορίσει, να σε δυσκολέψει και να κάνει αυτό που τέλος πάντων φιλοδοξεί: να σε μετατρέψει σε έναν νέο άνθρωπο αφού έχει ξεμπερδέψει μαζί σου. Στο TikTok οι χρήστες που κρατούν στα χέρια τους το “Λίγη Ζωή” είναι διαλυμμένοι, έξαλλοι, διχασμένοι και εθισμένοι σε αυτό. Δεν μπορούν να το αφήσουν, δεν μπορούν να το προτείνουν, νιώθοντας πως θα τραβήξουν “αθώους μαζί τους στην κόλαση” των χειρότερων δυνατών σεναρίων που επιφυλάσσονται σε μερικά παιδιά εκεί έξω. Ιστορίες που δεν φτάνουν συχνά στα αυτιά μας. Το λες και ένα βίαιο ριάλιτι τσεκ σε όσα παριστάνουμε πως δεν συμβαίνουν γύρω μας, πέραν της κοινωνικής φούσκας και τον αισιόδοξων delusions μας. Άλλωστε το TikTok είναι μια της ώρας καταγραφή όλων των διεργασιών που συμβαίνουν πριν καλογραφτεί ένα ψαγμένο enough σχόλιο στο Google Reads.
@kierralewis75 #alittlelife #booktok #hanyayanagihara ♬ original sound – Kierra Lewis
“Tέσσερις ώρες βιαιότητας και δυστυχίας, αλλά για ποιο λόγο;”, ήταν ο τίτλος του Guardian για τη μεταφορά του βιβλίου στη θεατρική σκηνή. Στους Times αναρωτήθηκαν: “επιβιώσατε;”, απευθυνόμενοι σε όσους κατάφεραν να περάσουν τέσσερις ώρες τραύματος ως θεατές. Τον Jude ενσάρκωσε ο Ramsey Nasr δίνοντας μια “αξιόλογη ερμηνεία”, δίνοντας σάρκα και οστά σε έναν ήρωα που από την παιδική αθωότητα περνά βίαια σε μια τραυματισμένη ενηλικίωση, που δεν θεραπεύεται με κανέναν τρόπο. Εδώ προκύπτει για πολλούς και το ζήτημα της “λύτρωσης”, το κατά πόσο δηλαδή ο θάνατος είναι η μόνη λύτρωση για κάποιες ζωές, ζήτημα που έχει δημιουργήσει μια ακόμα τεράστια συζήτηση για το μυθιστόρημα της Yanagihara.
Η ίδια, δημοσιογράφος, ταξιδιωτική συντάκτρια και συγγραφέας, μιλώντας στη The Sydney Morning Herald περιγράφει το “Λίγη Ζωή” (βραβευμένο με πέντε βραβεία το 2015 και 2016), ως “ένα βιβλίο των άκρων, σε όσο περισσότερους τρόπους μπορούσα να το κάνω. Ακραία βάσανα, ακραία αγαλλίαση, ακραία απόγνωση και ακραία αγάπη, ακραία φτώχεια, με όλες τις έννοιες του κοσμου και ακραίος πλούτος. Το χειρότερο πράγμα που μπορείς να έχεις ως συγγραφέας είναι αυτή η ανασήκωση των ώμων”.
“Ήθελα ο αναγνώστης να περάσει χρόνο με ένα τεράστιο κομμάτι ασχήμιας, όχι να σοκάρω ή να προκαλέσω αποστροφή, αλλά επειδή είναι η ανθρώπινη κατάσταση να περνάς χρόνο με ανθρώπους που κάνουν πράγματα που προκαλούν θλίψη και μας ανησυχούν και μας δυσαρεστούν”, αναφέρει σε άλλο σημείο. Τρομερό ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι ο δημοσιογράφος που της έκανε τη συνέντευξη, Andrew Purcell, γράφει σε ένα σημείο πως αν δεν ήταν υποχρεωμένος ολοκληρώσει το βιβλίο, θα το είχε αφήσει. Όχι επειδή βαρέθηκε, αλλα επειδή δεν άντεχε να το διαβάζει. Εξίσου ενδιαφέρουσα βέβαια είναι και η απάντηση που πήρε από τη συγγραφέα, η οποία τον ευχαρίστησε που το διάβασε:
“Νομίζω πως κάθε βιβλίο θα έπρεπε να παίρνει μεγάλα ρίσκα, και να είναι πειραματικό σε ένα ως ένα συγκεκριμένο σημείο […]. Πέραν αυτού τι μπορείς να κάνεις; Δεν μπορείς να ελέγξεις πώς θα αντιδράσει ο αναγνώστης. Δεν είναι δουλειά μου να μαντεύω τι αναστατώνει τον αναγνώστη”.