Γιώργος Τσαγκόζης
Η NASA ενδέχεται να έχει ήδη στα χέρια της –ή, ακριβέστερα, στην επιφάνεια του Άρη– μερικές από τις ισχυρότερες ενδείξεις ότι κάποτε υπήρξε ζωή στον Κόκκινο Πλανήτη. Το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι προς το παρόν δεν μπορεί να τις φέρει στη Γη για να τις εξετάσει.
Το ρόβερ Perseverance εντόπισε τον Ιούλιο του 2024 έναν ιδιαίτερο βράχο, γνωστό ως «Cheyava Falls», στον κρατήρα Jezero, μια περιοχή όπου πριν από περισσότερα από 3,5 δισεκατομμύρια χρόνια κυλούσε νερό. Στον βράχο βρέθηκαν χαρακτηριστικά που οι επιστήμονες αποκαλούν «κηλίδες λεοπάρδαλης», μαζί με οργανικές ενώσεις και συγκεκριμένα ορυκτά.
Η Δρ Λίντσεϊ Χέις, επικεφαλής επιστήμονας της NASA για την εξερεύνηση του Άρη, εξήγησε ότι ο συνδυασμός των χημικών και ορυκτολογικών χαρακτηριστικών θα μπορούσε να έχει δημιουργηθεί από μικροβιακή δραστηριότητα. Με απλά λόγια, όπως είπε, τα στοιχεία υποδεικνύουν ότι «κάτι υπήρχε εκεί και έτρωγε», πραγματοποιώντας χημικές αντιδράσεις για να αντλήσει ενέργεια από το περιβάλλον.
Αυτό, ωστόσο, δεν αποτελεί απόδειξη ότι υπήρξε ζωή στον Άρη. Η ίδια η Χέις επισημαίνει ότι τα ευρήματα μπορεί τελικά να εξηγούνται από μη βιολογικές διεργασίες. Για να υπάρξει πολύ πιο ασφαλές συμπέρασμα, τα δείγματα πρέπει να εξεταστούν σε εργαστήρια στη Γη, όπου οι επιστήμονες διαθέτουν όργανα πολύ ισχυρότερα από εκείνα ενός ρόβερ.
Και εδώ βρίσκεται το πρόβλημα. Το φιλόδοξο πρόγραμμα Mars Sample Return της NASA και της Ευρωπαϊκής Διαστημικής Υπηρεσίας, που σχεδιάστηκε για να μεταφέρει τα δείγματα στη Γη, έχει ουσιαστικά μπει στον πάγο. Στην ιστοσελίδα της NASA περιγράφεται πλέον απλώς ως «μελλοντική αποστολή», χωρίς συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.
Το κόστος αποτέλεσε βασικό εμπόδιο. Ανεξάρτητες αξιολογήσεις υπολόγιζαν ότι θα μπορούσε να ξεπεράσει τα 11 δισ. δολάρια, ενώ τα δείγματα πιθανότατα δεν θα έφταναν στη Γη πριν από το 2040. Η NASA είχε ήδη δαπανήσει περίπου 2,5 δισ. δολάρια πριν «παγώσει» το πρόγραμμα.
Έτσι, 33 δείγματα που έχει συλλέξει το Perseverance παραμένουν στον Άρη. Και ανάμεσά τους μπορεί να βρίσκεται η απάντηση σε ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα της ανθρωπότητας: υπήρξε ποτέ ζωή σε άλλον πλανήτη;