Δημήτρης Καβατζικλής
Όσο φοβερός κι αν μας φαίνεται ο Ήλιος, δεν είναι παρά ένα αρκετά συνηθισμένο αστέρι, ένα από τα 100 με 400 δισεκατομμύρια αστέρια που υπάρχουν στον γαλαξία μας. Και ο γαλαξίας μας είναι ένας από τους εκατοντάδες δισεκατομμύρια ή ίσως τρισεκατομμύρια γαλαξίες που υπάρχουν στο σύμπαν, έγραψε στο περσινό, πολυσυζητημένο άρθρο του ο δημοσιογράφος Farhad Manjoo στους New York Times.
Έπειτα, υπάρχει η Γη, ένα υπέροχο μέρος και αρκετά ασυνήθιστο. Δισεκατομμύρια αστέρια του γαλαξία μας θα μπορούσαν να βρίσκονται σε τροχιά γύρω από πλανήτες με παρόμοιες συνθήκες που θα μπορούσαν να υποστηρίξουν την ύπαρξη ζωής. Σε όλο το διάστημα, μπορεί να υπάρχουν εκατομμύρια πιθανά κατοικήσιμοι πλανήτες. Δεν είναι λοιπόν ύβρις να υποθέτουμε ότι είμαστε οι μόνοι;
Στο νέο του βιβλίο, «Extraterrestrial: The First Sign of Intelligent Life Beyond Earth», ο αστροφυσικός Avi Loeb υποστηρίζει ότι η απουσία στοιχείων σχετικά με τη ζωή σε άλλους πλανήτες δεν είναι απόδειξη της απουσίας της.
«Για τη συντριπτική πλειοψηφία των επιστημόνων, η αναζήτηση για εξωγήινη ζωή δεν ήταν ποτέ κάτι περισσότερο από μια παραξενιά», γράφει ο Loeb. «Γι’ αυτούς, είναι ένα θέμα που αξίζει, στην καλύτερη περίπτωση, να το κοιτάξει κανείς επιφανειακά και, στη χειρότερη, να το χλευάσει».
Αυτή η στάση μπορεί να αλλάξει. Τα τελευταία χρόνια υπήρξε αύξηση του ενδιαφέροντος για την αναζήτηση εξωγήινων. Οι δισεκατομμυριούχοι της τεχνολογίας χρηματοδοτούν νέες προσπάθειες για την αναζήτηση εξωγήινης ζωής και πρόσφατα, μετά από παύση δεκαετιών, και η NASA αποφάσισε να συμμετέχει ξανά στις έρευνες.
Ωστόσο, υποστηρίζει ο Loeb, δεν ψάχνουμε αρκετά. Άλλοι τομείς της επιστήμης πλημμυρίζουν από χρηματοδότηση και ακαδημαϊκό σεβασμό, ενώ ένα από τα πιο βαθιά ερωτήματα που έχει συλλογιστεί ποτέ η ανθρωπότητα, «Είμαστε μόνοι;», παραμένει σε μεγάλο βαθμό στο περιθώριο.
Ο Loeb είναι πρώην πρόεδρος του τμήματος αστρονομίας του Χάρβαρντ και διευθυντής της πρωτοβουλίας Black Hole. Έχει περάσει μεγάλο μέρος της καριέρας του μελετώντας το πρώιμο σύμπαν και τις μαύρες τρύπες, αλλά τα τελευταία χρόνια έχει γίνει περισσότερο γνωστός για την εκκεντρική ανάλυση ενός κοσμικού συμβάντος που παρατηρήθηκε το 2017.
Τον Οκτώβριο εκείνης της χρονιάς, ένα τηλεσκόπιο από το Μάουι της Χαβάης κατέγραψε ένα στίγμα που ονομάστηκε Oumuamua το οποίο διέσχισε τον ουρανό με υπερφυσική ταχύτητα. Αν και ήταν ασυνήθιστο, η επιστημονική κοινότητα κατέληξε ότι ήταν κάποιο είδος κομήτη, αστεροειδούς ή άλλο σώμα φυσικής προέλευσης. Ο Loeb διαφώνησε: «Η απλούστερη εξήγηση», έγραψε τότε, «είναι ότι το Oumuamua δημιουργήθηκε από έναν ευφυή πολιτισμό που δεν ανήκει στη Γη».
‘Oumuamua: Interstellar Visitor
We know that there are lots of asteroids and comets in the solar system, and we’ve even landed a spacecraft on a comet, so we know a reasonable amount about …
Ωστόσο, η προέλευση του Oumuamua δεν είναι το μεγαλύτερο μυστήριο με το οποίο ασχολείται το βιβλίο του Loeb. Ένας μεγαλύτερος γρίφος είναι η απροθυμία του επιστημονικού κατεστημένου ακόμη και να σκεφτεί την ιδέα ότι ένα ασυνήθιστο αντικείμενο μπορεί να είναι εξωγήινης προέλευσης.
Γιατί τόσος σκεπτικισμός;
Είναι κυρίως θέμα οπτικής. Η αναζήτηση εξωγήινης ζωής ακούγεται κάπως τρελή. Το 1992, η NASA ξόδεψε 12 εκατομμύρια δολάρια σε ένα πρότζεκτ για την αναζήτηση ραδιοφωνικών σημάτων από άλλους πλανήτες. Τον επόμενο χρόνο, το Κογκρέσο διέκοψε τη χρηματοδότηση, με έναν γερουσιαστή να αστειεύεται ότι «δεν έχουμε καταφέρει ακόμη να πιάσουμε ούτε ένα μικρό πράσινο ανθρωπάκι». Το αστείο αυτό απεικονίζει τον μόνιμο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι επιστήμονες που θέλουν να ψάξουν για εξωγήινη νοημοσύνη, τον «παράγοντα του αστείου», μια αίσθηση ότι υπάρχει κάτι μη σοβαρό σε όλη την προσπάθεια.
Τα πράγματα φάνηκαν να αλλάζουν απ’ το 2020, όταν η NASA χρηματοδότησε μια προσπάθεια του Loeb και αρκετών συναδέλφων του να αναζητήσουν «τεχνοϋπογραφές ζωής» (technosignatures) σε άλλους πλανήτες, όπως για παράδειγμα την παρουσία βιομηχανικών ρύπων ή συγκεντρώσεις φωτός παρόμοιες με αυτές που βλέπουμε στις πόλεις της Γης.
Οι επιστημονικές και τεχνολογικές εξελίξεις έχουν επίσης ενθαρρύνει νέο ενδιαφέρον για την αναζήτηση της ζωής. Ο πρώτος επιβεβαιωμένος εξωπλανήτης – ένας πλανήτης πέρα από το ηλιακό μας σύστημα – βρέθηκε το 1995. Οι ερευνητές έχουν καταγράψει σχεδόν 4.700 εξωπλανήτες και οι αστρονόμοι ανυπομονούν για την εκτόξευση φέτος του διαστημικού τηλεσκοπίου James Webb της NASA, το οποίο υπόσχεται να παρέχει πολύ πιο κοντινές όψεις των μακρινών αυτών κόσμων.
Εκτός από την έλλειψη πόρων, ο Loeb λέει ότι η αναζήτηση εξωγήινων έχει σταματήσει επειδή οι νέοι επιστήμονες σπάνια ξεπερνούν τα όρια επειδή όσοι το κάνουν κινδυνεύουν να κάνουν λάθη και τα λάθη μπορεί να σταθούν εμπόδια στη σταδιοδρομία τους, ενθαρρύνοντας έτσι την ομοιογένεια της επιστημονικής σκέψης.
Υπάρχουν πολλά που θα μπορούσαμε να κάνουμε, προτείνει ο Loeb. Να περιβάλλουμε τον πλανήτη με ένα δίκτυο καμερών υψηλής ευκρίνειας, ή να χρηματοδοτήσουμε την έρευνα για τηλεσκόπια νέας τεχνολογίας. Προτείνει επίσης τη δημιουργία μιας διεπιστημονικής επιστήμης, της «αστρο-αρχαιολογίας», που θα είναι αφιερωμένη στην ανίχνευση και την ανάλυση λειψάνων σε άλλους πλανήτες.
Με αυτό τον τρόπο θα μπορούσαμε να αποκτήσουμε μια νέα προοπτική για τα πιο δυσεπίλυτα προβλήματά τους πλανήτη μας, να ανακαλύψουμε νέες τεχνολογίες και να προετοιμαστούμε για αόρατους κινδύνους στο μέλλον. Το μόνο που έχουμε να κάνουμε είναι να ανοίξουμε τα μάτια μας και να κοιτάξουμε.