Βάνα Κράβαρη
Ξεκινώντας την τηλεοπτική σεζόν, το δίδυμο των Αταίριαστων πήρε τον χρόνο του να θαυμάσει (όπως τόνισε σήμερα) μια σειρά από αισθησιακά βίντεο της Κλέλιας Ανδριολάτου στην παραλία. Ξέρετε τώρα πώς κάτι καταλήγει αισθησιακό όταν η πρωταγωνίστρια είναι γυναίκα και εμφανίσιμη. Τα αμήχανα αυτά λεπτά πέρασαν με λίγο πεινασμένα βλέμματα και μια υπόνοια ότι οι δυο αυτοί άνδρες παρουσιαστές δεν μπορούν να εκφραστούν ακριβώς, μιας και βρίσκονται στον τηλεοπτικό αέρα. Παρακολουθούσαν το βίντεο της νεαρής ηθοποιού θεατρικά και λαίμαργα, δυσανασχετώντας μάλιστα όταν ένα από αυτά κόπηκε με εκείνη να βγάζει το πάνω μέρους του μπικίνι της. Για να είμαι ειλικρινής, περισσότερο με act έμοιαζε αυτό, παρά με ενστικτώδη αντίδραση. Οι Αταίριαστοι έκαναν ό,τι θεώρησαν πως θα περίμενε το κοινό τους να κάνουν στο θέαμα μιας πανέμορφης γυναίκας να παίζει με τον φακό και το φως του ήλιου μπροστά στη θάλασσα. Μεγάλο μερίδιο του τηλεοπτικού κοινού λατρεύει την κλισεδούρα.
Τα λεπτά αυτά ήταν αμήχανα για εμάς. Και για κάποιους από εσάς. Από τη σημερινή απάντηση των παρουσιαστών σε όσους τους κατηγόρησαν για σεξισμό, γίνεται σαφές πως τόσο οι ίδιοι, όσο και το κοινό στο οποίο απευθύνονται (αυτό το ξέρουν εκείνοι πολύ καλύτερα και λεπτομερώς από εμάς) θεώρησαν πως το να θαυμάζεις το όμορφο, δεν είναι σεξισμός. Με μια ευχολογική ατάκα του στυλ «αναζητήστε το όμορφο, το έχουμε ανάγκη», θεώρησαν πως απάντησαν στους επικριτές τους επαρκώς. «Άλλο σεξισμός, άλλο θαυμασμός» ήταν το μότο τους ως απάντηση στα σχόλια που δέχτηκαν. Δεν πέφτουμε και από τα σύννεφα.
Μια έρευνα στην αρχή της χρονιάς διαπίστωνε το πώς οι άνδρες εκπρόσωποι της Gen Z νιώθουν να απειλούνται περισσότερο από τον φεμινισμό σε σχέση με τους boomers. Η μελέτη έκανε λόγω για μια ανησυχητική πόλωση ανάμεσα στους άνδρες και τα αγόρια της Gen Z, μιας και αρκετοί από αυτούς φαίνεται να πιστεύουν πως ο φεμινισμός έχει κάνει περισσότερο κακό παρά καλό. Πρόκειται για ένα ανορθόδοξο μοτίβο. Αλλά δεν μπορούμε να παριστάνουμε και πως δεν καταλαβαίνουμε πού οφείλεται. Στην πλειονότητά του, το όλο κύμα μη ανοχής απέναντι σε σεξιστικές συμπεριφορές, μισογυνικές αντιλήψεις, διακρίσεις στη βάση του φύλου και το όλο «λιβάνισμα» των όσων συνιστούν όλα αυτά καθημερινά, συμβαίνει στα social media. Μεταξύ μας, οι boomers (όρος που πλέον δεν περιορίζεται αυστηρά σε χρονολογίες, αλλά περισσότερο αποτελεί ομπρέλα που συχνά δικαιολογεί πνευματικές και ηθικές στάσεις απέναντι σε ό,τι ξεβολεύει) δεν έχουν πάρει χαμπάρι. Ένα μικρό παράδειγμα του παράδοξου αποτελεί και αυτό που συνέβη και με τους Αταίριαστους και το βίντεο της Κλέλιας Ανδριολάτου.
Στο μεγαλύτερο μέρος της, η συζήτηση για τον σεξισμό και τις διακρίσεις γίνεται στα social media. Ακόμα και το Me Too επεκτάθηκε κυρίως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Περισσότερο από την ίδια την τηλεόραση. Όσο και αν νιώσαμε ότι σε αυτό το μέσο που μοιάζει κάπως σαν το διάκενο μεταξύ του παρελθόντος και του τώρα, δόθηκε χώρος σε άτομα που στήριξαν, ανέδειξαν και κράτησαν ζωντανό το όλο κίνημα. Male gaze, σεξισμός, μισογυνισμός, λεκτική βία, gaslighting, χειριστική συμπεριφορά, love bombing, αντικειμενοποίηση. Λέξεις, ορισμοί και βιώματα που δεν φτάνουν ποτέ μπροστά στα μάτια όσων δεν έχουν συστηθεί με το doom scrolling, με την online συζήτηση, με όλα τα beefs και τις διαφωνίες περί υπερβολών, τοξικών συμπεριφορών και ανδρικού προνομίου. Προνόμιο, μεταξύ μας, είναι να ξερογλείφεσαι παρακολουθώντας μια γυναίκα με μπικίνι στον τηλεοπτικό αέρα, πεπεισμένος ότι δεν θα ανοίξει ρουθούνι.
«Η Κλέλια Ανδριολάτου ρίχνει το Instagram ποζάροντας με μαγιό στις διακοπές της»
«Ανδριολάτου και ξερό ψωμί»
«Ολοκληρώσαμε με την Ανδριολάτου»
Αυτά είναι φράσεις που είτε εμφανίστηκαν ως σούπερ, είτε ειπώθηκαν από το τηλεοπτικό δίδυμο, το οποίο εδώ και χρόνια υπηρετεί την πρωινή ενημερωτική ζώνη, στο γνώριμο στυλ του «από εμάς, για εσάς». Δεν είναι απρόσωποι πομποί ενημέρωσης. Για αυτό κάνουν αυτό που κάνουν την ώρα που το κάνουν. Θεωρούν εαυτούς καθρέφτες των τηλεθεατών τους, απλώς με περισσότερα insights. Αυτό που έκαναν, ο τρόπος που το έκαναν, αποδεικνύει πως αυτή την εικόνα έχουν για όσους τους παρακολουθούν, λειτουργώντας περισσότερο ως καθρέφτες αυτού του παλιού, άκακου, μα προβληματικού, ανδρισμού της διπλανής πόρτας. Του ανδρισμού που το πεινασμένο βλέμα το θεωρεί έκφραση θαυμασμού και πιθανότατα το catcalling έναν τρόπο να μπουστάρει κανείς την αυτοπεποίθηση μιας γυναίκας. Δεν είναι καθαρός σεξισμός, γιατί δεν είναι συνειδητός. Δεν φτάνει στο βάθος της αντίληψης του τι σημαίνει να παρακολουθείς εμμονικά μια γυναίκα επί δυο μέρες σερί με τη δικαιολογία της ομορφιάς και του αισθησιασμού της, λες και παρακολουθείς ντοκιμαντέρ. Στην καλύτερη. Δεν είναι σεξισμός, είναι ένα οδυνηρά οικείο ξελίγωμα, μιας άλλης εποχής, ενός άλλου στάνταρ, μιας ηλικιακής γωνιάς στην οποία πιθανότατα δεν θα λάμψει και ποτέ σε όλη του την ένταση το φως που είναι αναγκαίο για να την καθαρίσει από παγιωμένες αντιλήψεις σχετικά με το «τι σημαίνει να είσαι γυναίκα» και πώς εκφράζεται ο θαυμασμός χωρίς να πηγαίνει πακέτο με την υπόνοια μιας αόρατης απειλής. Μιας γωνιάς που ίσως για πάντα θα καθαρίζεται από «ό,τι βλέπει η πεθερά», δηλαδή η «κακιά πολιτική ορθότητα» με στόχο το damage control και τίποτα παραπάνω.
Απόδειξη του πώς η άγνοια είναι το κλειδί αυτής της συζήτησης, είναι και η απάντηση που έδωσαν μετά από άρθρο γυναικείου site, στο οποίο η δημοσιογράφος Ζωή Δημητρίου τούς εγκαλεί για αυτές τις αμήχανες τηλεοπτικές στιγμές, ενημερώνοντάς τους πως και όσο αθώες και αν είναι οι προθέσεις, πάλι πρόκειται για σεξισμό. «Ένα θα πω μόνο παιδιά, μην μπερδεύετε τον θαυμασμό με τον σεξισμό. Διαβάσαμε κάτι σε ένα site που μας κατηγορούσε γιατί δεν καταλάβαμε κιόλας, διότι είμαστε και κουτοί. Να πω ότι η κυρία Ανδριολάτου είναι κοντά στην ηλικία του μεγάλου γιου του Γιάννη και κοντά στην ηλικία του γιου του δικού μου. Είμαστε 50 χρονών άνθρωποι, όποιος θεωρεί κάτι τέτοιο είναι κουτός. Αυτό, τελεία, παράγραφος, γεια σας… Πραγματικά νύχτα βαθιά. Το να θαυμάζεις κάτι, δεν είναι κακό γιατί όταν γράφεις μετά και σχολιάζεις κάποιον ως σεξιστή, δεν μπορείς να γράφεις εσύ για τον ωραίο, μελαμψό, ψηλό που γνώρισε η Έμιλι στη Ρώμη. Ντροπή!», τόνισαν οι παρουσιαστές.
Με πολύ απλά λόγια, το τηλεοπτικό ντούο, θεώρησε, εν θερμώ, πως είναι σε θέση να εξηγήσει σε μια γυναίκα -γιατί μάλλον εκείνοι γνωρίζουν καλύτερα- αν αυτό ήταν σεξισμός ή όχι, αγνοώντας πως μάλλον λόγω φύλου ίσως να γνωρίζει καλύτερα το πόσο εύκολα εκχυδαΐζεται ο θαυμασμός άμα λάχει (ιδίως ο επιφανειακός) καταλήγοντας να της κάνουν mansplaining, υπονοώντας πως είναι «κουτή». Αυτό από δυο άντρες που έχουν το ευλογημένο προνόμιο να μην τους προκαλεί ο «θαυμασμός» κανενός ανατριχίλα και την άφεση αμαρτιών του να ανήκουν σε μια ηλικιακή ομάδα και πάστα άκακη από την οποία κανείς δεν έχει την απαίτηση να κάνει κάποιου είδους ρομποτικό reboot γιατί «έλα μωρέ, αυτό κάνουν τόσα χρόνια, αυτό ξέρουν. Δεν έχουν κακή πρόθεση».
Φυσικά και δεν έχουν. Μα αυτό δεν είναι ένας καλός λόγος να στουθοκαμηλίζουμε.