Δημήτρης Καβατζικλής
Καθώς μεγαλώνουμε, η μνήμη μας μειώνεται. Ωστόσο, σύμφωνα με τον νευροεπιστήμονα Δρ Richard Restak, νευρολόγο και κλινικό καθηγητή στη Σχολή Ιατρικής και Υγείας του Πανεπιστημίου George Washington Hospital, η παρακμή δεν είναι αναπόφευκτη, διαβάζουμε στους New York Times.
Ο Restak, που έχει γράψει πάνω από 20 βιβλία για το θέμα, έχει εμπειρία δεκαετιών στην καθοδήγηση ασθενών με προβλήματα μνήμης. Στο τελευταίο του βιβλίο «The Complete Guide to Memory: The Science of Strengthening Your Mind» περιλαμβάνει εργαλεία όπως νοητικές ασκήσεις, συνήθειες ύπνου και διατροφή που μπορούν να βοηθήσουν στην τόνωση της μνήμης.
«Σκοπός του βιβλίου είναι να ξεπεραστούν τα καθημερινά προβλήματα της μνήμης», λέει. Ειδικά η ενεργή μνήμη, η οποία βρίσκεται μεταξύ της άμεσης ανάκλησης και της μακροπρόθεσμης μνήμης, και συνδέεται με την ευφυΐα, τη συγκέντρωση και την επιτυχία. Σύμφωνα με τον Δρ Restak, αυτός είναι ο πιο κρίσιμος τύπος μνήμης και ασκήσεις για την ενδυνάμωσή του θα πρέπει να γίνονται καθημερινά. Η ενίσχυση όλων των δεξιοτήτων μνήμης, πρόσθεσε, είναι το κλειδί για την αποφυγή μελλοντικών προβλημάτων.
Η μείωση της μνήμης δεν είναι αναπόφευκτη με τη γήρανση, υποστηρίζει. Αντίθετα, επισημαίνει 10 «αμαρτίες» ή «εμπόδια που μπορούν να οδηγήσουν σε χαμένες ή παραμορφωμένες αναμνήσεις». Επτά περιγράφηκαν για πρώτη φορά από τον ψυχολόγο Daniel Lawrence Schacter. Σε αυτά ο Restak πρόσθεσε τρία δικά του: τεχνολογική παραμόρφωση, τεχνολογική απόσπαση της προσοχής και κατάθλιψη.
Ακολουθούν μερικές από τις συμβουλές του για την ανάπτυξη και τη διατήρηση μιας υγιούς μνήμης.
Δώστε περισσότερη προσοχή
Ορισμένα κενά μνήμης είναι στην πραγματικότητα προβλήματα προσοχής, όχι προβλήματα μνήμης. Για παράδειγμα, αν έχετε ξεχάσει το όνομα κάποιου που γνωρίσατε σε ένα πάρτι, μπορεί να οφείλεται στο ότι μιλούσατε με πολλά άτομα εκείνη τη στιγμή και δεν δώσατε τη σωστή προσοχή όταν το ακούσατε. «Η απροσεξία είναι η μεγαλύτερη αιτία απώλειας μνήμης. Σημαίνει ότι δεν κωδικοποιήσατε σωστά τη μνήμη», λέει.
Ένας τρόπος για να δίνετε προσοχή όταν μαθαίνετε νέες πληροφορίες, όπως ένα όνομα, είναι να οπτικοποιήσετε τη λέξη. Έχοντας μια εικόνα που σχετίζεται με τη λέξη σας κάνει να τη θυμάστε ευκολότερα.
Βρείτε καθημερινές προκλήσεις
Υπάρχουν πολλές ασκήσεις μνήμης που μπορείτε να εντάξετε στην καθημερινή σας ζωή. Μπορείτε να φτιάξετε μια λίστα τροφίμων και να την απομνημονεύσετε. Όταν φτάσετε στο κατάστημα, μην βγάζετε αυτόματα τη λίστα σας (ή το τηλέφωνό σας), αντ’ αυτού, χρησιμοποιήστε τη μνήμη σας για να κάνετε τα ψώνια.
Προσπαθήστε να δείτε τα αντικείμενα στο μυαλό σας και συμβουλευτείτε τη λίστα στο τέλος, εάν χρειαστεί. Δοκιμάστε ακόμη να απομνημονεύσετε μια συνταγή. Το συχνό μαγείρεμα είναι ένας πολύ καλός τρόπος για τη βελτίωση της μνήμης. Μπορείτε επίσης να μπείτε στο αυτοκίνητο χωρίς να ενεργοποιήσετε το GPS σας και να προσπαθήστε να περιηγηθείτε στους δρόμους από μνήμης.
Παίξτε παιχνίδια
Παιχνίδια όπως το μπριτζ και το σκάκι είναι εξαιρετικά για τη μνήμη. Το αγαπημένο παιχνίδι του Δρ Restak είναι οι 20 ερωτήσεις, στο οποίο ένα άτομο σκέφτεται ένα πρόσωπο, ένα μέρος ή ένα αντικείμενο και το άλλο άτομο, ο ερωτών, κάνει 20 ερωτήσεις. Οι απαντήσεις είναι ναι ή όχι. Για να κερδίσει ο ερωτών πρέπει να θυμάται όλες τις προηγούμενες απαντήσεις ώστε να μαντέψει τη σωστή απάντηση.
Μια άλλη άσκηση απαιτεί απλώς στυλό και χαρτί ή συσκευή εγγραφής ήχου. Ονομάστε όλους τους προέδρους των ΗΠΑ, ξεκινώντας από τον πιο πρόσφατο. Στη συνέχεια, αναφέρετε μόνο τους Δημοκρατικούς προέδρους και μόνο τους Ρεπουμπλικανούς. Τέλος, ξαναπείτε τους με αλφαβητική σειρά. Αν προτιμάτε, μπορείτε να το δοκιμάστε και με παίκτες της αγαπημένης σας αθλητικής ομάδας ή με τους αγαπημένους σας συγγραφείς.
Διαβάστε περισσότερα μυθιστορήματα
Μια συχνή ένδειξη προβλημάτων μνήμης είναι η εγκατάλειψη της μυθοπλασίας. «Όταν κάποιος αρχίζει να έχει δυσκολίες στη μνήμη, αρχίζει να διαβάζει μυθιστορήματα μη μυθοπλασίας», είπε. Ο Δρ. Restak έχει παρατηρήσει ότι η μυθοπλασία απαιτεί ενεργό ενασχόληση με το κείμενο, από την αρχή μέχρι το τέλος. «Πρέπει να θυμάσαι τι έκανε ο χαρακτήρας στη σελίδα 3 για να φτάσεις στη σελίδα 11», λέει.
Προσοχή στην τεχνολογία
Μεταξύ των τριών νέων αμαρτιών μνήμης του Restak, δύο συνδέονται με την τεχνολογία. Το πρώτο είναι αυτό που αποκαλεί «τεχνολογική παραμόρφωση». Το να αποθηκεύεις τα πάντα στο τηλέφωνό σου σημαίνει ότι «δεν τα γνωρίζεις», κάτι που μπορεί να διαβρώσει τις μας νοητικές ικανότητες. «Γιατί να μπεις στον κόπο να εστιάσεις, να συγκεντρωθείς και να καταβάλεις προσπάθεια για να οπτικοποιήσεις κάτι όταν μια κάμερα κινητού τηλεφώνου μπορεί να κάνει όλη τη δουλειά για σένα;».
Ο δεύτερος τρόπος με τον οποίο η σχέση μας με την τεχνολογία είναι επιζήμια για τη μνήμη είναι επειδή συχνά απομακρύνει την εστίασή μας από την εργασία μας. «Στην εποχή μας, το μεγαλύτερο εμπόδιο της μνήμης είναι η απόσπαση της προσοχής», λέει. Πολλά από αυτά τα εργαλεία έχουν σχεδιαστεί με στόχο να εθίσουν το άτομο που τα χρησιμοποιεί και, ως εκ τούτου, συχνά μας αποσπούν την προσοχή. Οι άνθρωποι σήμερα μπορούν να ελέγχουν τα email τους ενώ κάνουν streaming στο Netflix, μιλούν με έναν φίλο ή περπατούν στο δρόμο. Όλα αυτά εμποδίζουν την ικανότητά μας να εστιάζουμε στην παρούσα στιγμή, η οποία είναι κρίσιμη για την κωδικοποίηση των αναμνήσεων.
Συνεργαστείτε με έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας
Η διάθεσή παίζει μεγάλο ρόλο σε αυτό που κάνετε ή δεν θυμάστε. Η κατάθλιψη, για παράδειγμα, μειώνει σημαντικά τη μνήμη. Μεταξύ των «ανθρώπων που παραπέμπονται σε νευρολόγους για προβλήματα μνήμης, μία από τις μεγαλύτερες αιτίες είναι η κατάθλιψη».
Η συναισθηματική σας κατάσταση επηρεάζει το είδος των αναμνήσεων που ανακαλείτε. Ο ιππόκαμπος (ή «κέντρο εισόδου μνήμης», σύμφωνα με τον Δρ. Restak) και η αμυγδαλή (το μέρος του εγκεφάλου που διαχειρίζεται τα συναισθήματα και τη συναισθηματική συμπεριφορά) συνδέονται έτσι «όταν είσαι σε κακή διάθεση ή σε κατάθλιψη, τείνουν να θυμούνται θλιβερά πράγματα. Η θεραπεία της κατάθλιψης, είτε χημικά είτε μέσω ψυχοθεραπείας, συχνά αποκαθιστά τη μνήμη.
Δείτε αν υπάρχει λόγος ανησυχίας
Σε όλη τη διάρκεια της καριέρας του, ο Δρ Restak ρωτήθηκε από δεκάδες ασθενείς πώς μπορούν να βελτιώσουν τη μνήμη τους. Αλλά δεν είναι όλα τα κενά μνήμης προβληματικά. Για παράδειγμα, το να μην θυμάστε πού παρκάρατε το αυτοκίνητό σας σε μια πολυσύχναστη περιοχή είναι αρκετά φυσιολογικό. Ωστόσο, το να ξεχάσετε τον τρόπο με τον οποίο φτάσατε στο πάρκινγκ, υποδηλώνει πιθανά προβλήματα μνήμης.
Δεν υπάρχει απλή λύση για να γνωρίζουμε τι θα πρέπει να μας ανησυχεί. Πολλά από αυτά εξαρτώνται από το γενικό πλαίσιο. Για παράδειγμα, είναι φυσιολογικό να ξεχνάτε τον αριθμό δωματίου του ξενοδοχείου σας, αλλά όχι τη διεύθυνση του διαμερίσματός σας. Αν ανησυχείτε, είναι καλύτερο να συμβουλευτείτε έναν ειδικό.
