Γιώργος Τσαγκόζης
Στη μακρά ιστορία της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, ελάχιστοι ίσως γνωρίζουν ότι ανάμεσα στους Ποντίφικες της Ρώμης υπήρξαν σίγουρα και τρεις “δικοί μας” Έλληνες Πάπες. Είναι ιστορικά γνωστό ότι στους πρώτους αιώνες του Χριστιανισμού η Ανατολική Μεσόγειος και ειδικά οι ελληνόφωνες περιοχές αποτελούσαν κέντρα θεολογικής σκέψης και πνευματικής ακτινοβολίας. Πριν ακόμα η Ρώμη εξελιχθεί στο απόλυτο εκκλησιαστικό κέντρο της Δύσης, η επιρροή της ελληνικής σκέψης και παιδείας ήταν καταλυτική στην εξέλιξη της Εκκλησίας.
Ας δούμε τους σίγουρους Έλληνες Πάπες, καθώς και εκείνους που προστίθενται ως «bonus» λόγω των αμφιβολιών γύρω από την καταγωγή τους.
1. Πάπας Ανάκλητος (ή Ανακλήτος ή Κλήμης Β’) – περ. 76–88
Καταγόμενος πιθανώς από την Αθήνα ή την Κόρινθο, ο Ανάκλητος ήταν ο τρίτος ή τέταρτος επίσκοπος Ρώμης μετά τον Απόστολο Πέτρο. Καθιέρωσε τον διαχωρισμό των ενοριών και χειροτόνησε αρκετούς ιερείς. Η Εκκλησία τον τιμά ως Άγιο και Μάρτυρα, και είναι από τους πρώτους που θεωρούνται Έλληνες Πάπες.
2. Πάπας Τελεσφόρος – περ. 125–136
Ο Πάπας Τελεσφόρος θεωρείται επίσης Έλληνας, αν και η καταγωγή του δεν είναι πλήρως τεκμηριωμένη. Του αποδίδεται η εισαγωγή της λειτουργίας των Χριστουγέννων τα μεσάνυχτα και της νηστείας της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Τιμάται και αυτός ως Άγιος και Μάρτυρας. Παρόλο που δεν υπάρχουν πολλές πληροφορίες για την καταγωγή του, θεωρείται Έλληνας λόγω της θεολογικής του σκέψης και των πολιτιστικών επιρροών της εποχής του.
3. Πάπας Ιωάννης Ζ΄ – 705–707
Γεννημένος στην Καλαβρία, γιος Έλληνα αξιωματούχου της Βυζαντινής διοίκησης, ο Ιωάννης Ζ΄ ήταν από τους τελευταίους Πάπες που μιλούσαν ελληνικά και είχαν στενούς δεσμούς με την Ανατολική Εκκλησία. Η ελληνικότητά του είναι αποδεκτή και έχει αναγνωριστεί ευρέως.
Και οι τρεις “έξτρα”
4. Πάπας Υγίνος – 138–142
Ο Πάπας Υγίνος, σύμφωνα με την Liber Pontificalis, καταγόταν από την Αθήνα. Παρόλο που η ελληνικότητά του δεν είναι απολύτως τεκμηριωμένη, θεωρείται πιθανώς Έλληνας λόγω των αναφορών στην καταγωγή του και της φιλοσοφικής του παιδείας. Ασχολήθηκε με την οργάνωση της εκκλησιαστικής ιεραρχίας και αντιμετώπισε διάφορες αιρέσεις της εποχής του.
5. Πάπας Ζώσιμος – 417–418
Ο Ζώσιμος, αν και η καταγωγή του δεν έχει αποδειχθεί πλήρως, θεωρείται Έλληνας από κάποιες πηγές, καθώς το όνομά του είναι καθαρά ελληνικό και η θεολογική του σκέψη φέρει επιρροές από την Ανατολή. Ορισμένοι ιστορικοί τον θεωρούν ως Έλληνα λόγω της ελληνόφωνης περιοχής από την οποία προερχόταν, αν και δεν υπάρχουν άμεσες αποδείξεις για την ελληνικότητά του.
6. Πάπας Σίξτος Ε’ – 1585–1590
Ο Πάπας Σίξτος Ε’ (γεννημένος ως Felice Peretti di Montalto) θεωρείται από ορισμένες πηγές ως Έλληνας λόγω των ριζών του από την περιοχή της Μάρκε στην Ιταλία, καθώς και των στενών πολιτιστικών και πνευματικών του δεσμών με την Ελλάδα. Αν και η ελληνικότητά του παραμένει αμφισβητούμενη από κάποιες ιστορικές πηγές, το όνομά του και οι αναφορές στην παιδεία του και τις συνδέσεις του με την ελληνική παράδοση τον καθιστούν συχνά αντικείμενο συζητήσεων σχετικά με τις ελληνικές του ρίζες. Ο Σίξτος Ε’ διακρίθηκε για τις προσπάθειές του στην αναγέννηση της Εκκλησίας και την αναδιοργάνωση της ρωμαϊκής κοινωνίας.
Οι Έλληνες Πάπες, οι σίγουροι και οι πιθανότεροι δείχνουν ότι για αιώνες η Εκκλησία της Ρώμης ήταν ανοιχτή στη θεολογική επιρροή της Ανατολής. Να τονιστεί ότι εκτός από τον Σίξτο Ε’ , όλοι οι άλλοι Πάπες που αναφέρονται ως Έλληνες έζησαν και κυβέρνησαν πριν από το Σχίσμα του 1054.
Ο χριστιανισμός, πριν χωριστεί σε Δυτικό και Ανατολικό, ήταν ένας ενιαίος πνευματικός κόσμος, και οι Πάπες ελληνικής καταγωγής υπενθυμίζουν πόσο κοντά υπήρξαν κάποτε αυτές οι δύο παραδόσεις.
υγ: Η Wikipedia, στην καταχώρησή της για τους Έλληνες Πάπες, παρέχει μια πιο περιορισμένη και προσεκτική προσέγγιση. Αν και αναφέρεται σε μερικούς από τους πιο γνωστούς Έλληνες Παπες, όπως οι Ανάκλητος και Ιωάννης Ζ΄, το άρθρο δεν περιλαμβάνει τον Πάπα Τελεσφόρο ή άλλους που παραμένουν αμφιλεγόμενοι ως προς την ελληνική τους καταγωγή. Η Wikipedia τείνει να περιλαμβάνει τους Πάπες των οποίων η καταγωγή μπορεί να αποδειχθεί με μεγαλύτερη ακρίβεια και βασίζεται σε ιστορικές πηγές που είναι ευρέως αποδεκτές.
Η καταγωγή του Πάπα Ζώσιμου και του Πάπα Υγίνου θεωρείται ασαφής και, επομένως, ενδέχεται να μην αναφέρεται άμεσα ως ελληνική στη Wikipedia, δεδομένου ότι δεν υπάρχουν πλήρως τεκμηριωμένες αποδείξεις για την ελληνικότητά τους. Αυτό εξηγεί γιατί μερικοί ιστορικοί και συγγραφείς, καθώς και η Wikipedia, περιλαμβάνουν μόνο εκείνους τους Πάπες που έχουν σαφέστερη ή επαρκώς αποδεδειγμένη καταγωγή από την Ελλάδα.
