Δημήτρης Καβατζικλής
Πολλές καταστροφές – ηφαιστειακές εκρήξεις, σεισμοί, τυφώνες, ανεμοστρόβιλοι – είναι αναπόφευκτες. Οι επιστήμονες μιλούν για το πότε και όχι για το αν θα χτυπήσουν. Αλλά υπάρχει ένα είδος καταστροφής που δεν χρειάζεται να είναι αναπόφευκτο: η σύγκρουση μεταξύ ενός αστεροειδούς ή ενός κομήτη και της Γης, διαβάζουμε στο Vox.
«Είναι η μοναδική φυσική καταστροφή που θα μπορούσε να αποφευχθεί», λέει ο George Andrews στο νέο επεισόδιο του Unexplainable, του επιστημονικού podcast του Vox. Μπορεί να ακούγεται σαν επιστημονική φαντασία, αλλά οι επιστήμονες εργάζονται ήδη πάνω σε αυτό και ήδη πηγαίνει πολύ καλύτερα από την ταινία «Don’t Look Up», στην οποία δύο αστρονόμοι προσπαθούν να πείσουν τον κόσμο ότι ένας κομήτης πλησιάζει τη Γη. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ ξοδεύει ήδη πολύ χρόνο και χρήμα για να αποτρέψει ένα τέτοιο σενάριο.
«Θέτουμε τα θεμέλια που θα επιτρέψουν την αντιμετώπιση μιας απειλής στο μέλλον και θα σώσουμε ζωές», λέει η Kelly Fast, επιστήμονας της NASA. «Η δουλειά της», λέει, «είναι να βρίσκει αστεροειδείς πριν μας βρουν αυτοί».
Η Fast και οι συνάδελφοί της έχουν ακόμη πολλή δουλειά να κάνουν, τόσο για να βρουν αστεροειδείς και κομήτες που θα μπορούσαν να αποτελέσουν απειλή για τη Γη όσο και για να επινοήσουν ένα συγκεκριμένο σχέδιο δράσης σε περίπτωση που κάποιος βρεθεί σε τροχιά σύγκρουσης.
Μετά την καταστροφή όλοι αναρωτιούνται γιατί δεν κάναμε περισσότερα για να προετοιμαστούμε. Η ανθρωπότητα φαίνεται συχνά περισσότερο αντιδραστική παρά προληπτική. Υπό αυτό το πρίσμα, οι προετοιμασίες μας για σύγκρουση με αστεροειδείς και κομήτες είναι μια ξεχωριστή ιστορία. Είναι η ιστορία του πώς, όταν οι επιστήμονες περιέγραψαν τη απειλή, η κυβέρνηση αποφάσισε να κάνει κάτι γι’ αυτό.
Πώς να αποτρέψετε μια σύγκρουση με μετεωρίτη
Βήμα 1: Βρες τον μετεωρίτη
Το 1993, οι επιστήμονες εντόπισαν κομμάτια ενός τεράστιου κομήτη που κατευθυνόταν προς τον Δία. Πριν ο κομήτης διασπαστεί, είχε πλάτος περίπου ένα μίλι. Εάν αυτό το αντικείμενο είχε χτυπήσει τη Γη, θα μπορούσε να είχε προκαλέσει μαζική καταστροφή. Για τους αστρονόμους, ήταν κάτι σαν σόου πυροτεχνημάτων. Ήξεραν ότι τα κομμάτια του θα προσκρούονταν τον Ιούλιο του 1994 και παρακολούθησαν τη σύγκρουση μέσω τηλεσκοπίου.
Στο κάτω μέρος αυτού του υπέρυθρου βίντεο από τον Δία, μπορείτε να δείτε μέρος της πρόσκρουσης στην ατμόσφαιρα του πλανήτη (η φωτεινή σφαίρα στα δεξιά είναι η Ιώ).
Οι επιστήμονες ενθουσιάστηκαν και ανησύχησαν. Οι νομοθέτες επίσης. Το 1998, το Κογκρέσο ζήτησε από τη NASA να βρει τουλάχιστον το 90% των αστεροειδών και των κομητών πλάτους 1 χιλιομέτρου και πάνω που θα έφταναν κοντά στην τροχιάς της Γης. (Οι αστεροειδείς είναι κομμάτια βράχου και μετάλλου σε τροχιά γύρω από τον ήλιο, ενώ οι κομήτες περιέχουν πάγο). Μεγάλα αντικείμενα σαν αυτά χτυπούν τη Γη μία φορά κάθε μισό εκατομμύριο χρόνια και θα μπορούσαν να απειλήσουν τη ζωή όπως την ξέρουμε.
Δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα για να αποφύγουμε έναν αστεροειδή ή έναν κομήτη αν δεν γνωρίζουμε ότι πλησιάζει, επομένως η αναγνώρισή τους είναι ένα καλό πρώτο βήμα για την πρόληψη μιας καταστροφής. Μόλις εντοπιστεί ένας αστεροειδής, οι επιστήμονες μπορούν να προβάλουν την τροχιά του και να δουν εάν είναι πιθανό να πλησιάσει τη Γη.
Τα καλά νέα: Η NASA λέει ότι έχει βρεθεί πάνω από το 95% των μεγάλων σε μέγεθος αστεροειδών. Κανένα δεν φαίνεται να αποτελεί απειλή για τη Γη. Το 2005, το Κογκρέσο ανέβασε τον πήχη ζητώντας από τη NASA να βρει αστεροειδείς 140 μέτρων και άνω. Αυτοί οι αστεροειδείς αποκαλούνται και «δολοφόνοι πόλεων» επειδή θα μπορούσαν να ισοπεδώσουν μια πόλη και να προκαλέσουν τεράστιες ζημιές. Υπάρχει περίπου 1% πιθανότητα ένας από αυτούς τους αστεροειδείς να χτυπήσει τη Γη.
«Οι πιθανότητες κάτι τέτοιο να συμβεί σύντομα είναι πολύ μικρές», λέει η Fast. Ωστόσο, ένας αστεροειδής περίπου αυτού του μεγέθους πέρασε μεταξύ της Γης και της Σελήνης το 2019 και η NASA δεν τον είδε να πλησιάζει. Ευτυχώς, η ατμόσφαιρά μας συνήθως διαλύει αυτούς τους μικρότερους αστεροειδείς πριν φτάσουν στο έδαφος. «Έχουμε εντοπίσει περίπου το 40% αυτών των αστεροειδών», λέει η Fast. Μπορεί να χρειαστούν 30 ακόμη χρόνια ώσπου να βρεθούν οι υπόλοιποι.
Βήμα 2: Χτύπα τους αστεροειδείς
Αν υποθέσουμε ότι οι επιστήμονες ανακαλύπτουν έναν αστεροειδή 200 μέτρων που κατευθύνεται προς τη Γη. Θα μπορούσαν να κάνουν κάτι για αυτό; Αυτή είναι η ερώτηση που οι επιστήμονες της NASA καλούνται να απαντήσουν.
Το Χόλιγουντ είχε μερικές ιδέες για το πώς θα μπορούσαμε να αντιμετωπίσουμε έναν αστεροειδή, σε ταινίες όπως το «Armageddon» και το «Deep Impact», δηλαδή με τη χρήση πυρηνικών όπλων. Αλλά μπορεί να υπάρχει ένας πολύ ευκολότερος και ασφαλέστερος τρόπος: να τον βγάλουμε απλώς από τη μέση.
Πέρυσι, η NASA ξεκίνησε το πρόγραμμα Double Asteroid Redirection Test (DART), το οποίο είναι ουσιαστικά ένα κουτί σε μέγεθος αυτοκινήτου εξοπλισμένο με ηλιακούς συλλέκτες. Αυτή τη στιγμή κινείται προς έναν αστεροειδή 160 μέτρων που ονομάζεται Δίμορφος. Το φθινόπωρο, το DART θα προσκρούσει στον Δίμορφο με ταχύτητα 24.000 χιλιόμετρα την ώρα.
Ο Δίμορφος είναι ένας αστεροειδής «δορυφόρος», που σημαίνει ότι περιφέρεται γύρω από έναν μεγαλύτερο αστεροειδή που ονομάζεται Δίδυμος, όπως το φεγγάρι περιφέρεται γύρω από τη Γη. Εάν όλα πάνε σύμφωνα με το σχέδιο, η σύγκρουση θα αλλάξει την τροχιά του, αποδεικνύοντας ότι είναι δυνατό να ανακατευθυνθεί ένα μεγάλο κομμάτι βράχου στη μέση του διαστήματος. (Η βαρυτική έλξη του μεγαλύτερου αστεροειδούς θα εξασφαλίσει ότι ο Δίμορφος δεν θα πετάξει προς μια νέα κατεύθυνση, ας πούμε, προς τη Γη.)
Εάν το DART δουλέψει, η NASA μπορεί να σχεδιάσει μια παρόμοια στρατηγική στο παιχνίδι κατά των αστεροειδών. Εάν εντοπίσουν έναν αστεροειδή να κατευθύνεται προς τη Γη, «μπορούν να στείλουν μια αποστολή να τον παρατηρήσει εκ των προτέρων», λέει ο Andrews. Σε αυτές τις αρχικές παρατηρήσεις, οι επιστήμονες μπορούν να μελετήσουν τη σύνθεση του αστεροειδούς και να κάνουν υπολογισμούς για το πόση δύναμη θα χρειαστεί για να βγει από την τροχιά του.
Το πρόβλημα με τους αστεροειδής που ενδέχεται να πέσουν στη Γη δεν έχει λυθεί ακόμη και παρόλο που οι καταστροφές αυτές μπορεί να μην συμβούν κατά τη διάρκεια της ζωής μας, μπορούμε τουλάχιστον να νιώθουμε υπερήφανοι για την πρόοδο που σημειώνεται.