σε ,

Ποιος έχει δίκιο στο μεγάλο debate για τη σάτιρα; | Οι 5 πιο αμφιλεγόμενες ελληνικές περιπτώσεις 

Ελευθερία του λόγου και Λογοκρισία, με συγκεκριμένα παραδείγματα απ’ την ελληνική πραγματικότητα

Σκηνή από debate στην εκπομπή «Λόγος Αντίλογος»

Είχα την χαρά να δω ένα απ’ τα επερχόμενα επεισόδια μιας νέας -και πολύ πρωτότυπης για την ελληνική τηλεόραση- εκπομπής. Ο «Λόγος Αντίλογος», σε παραγωγή COSMOTE TV, παρουσιάζει 15 ξεχωριστούς αγώνες debate με καυτά θέματα, απ’ την τεχνητή νοημοσύνη, την ευθανασία, την καύση των νεκρών, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και άλλα. «Πρωταγωνιστές» είναι φοιτητές από 8 ελληνικά και ξένα πανεπιστημιακά ιδρύματα. (Η εκπομπή έκανε ήδη πρεμιέρα στις 17/12 στο COSMOTE HISTORY HD και θα προβάλλεται κάθε Τρίτη και Πέμπτη στις 21.00.)

Στα 15 επεισόδια της σειράς, οι συμμετέχοντες φοιτητές χωρίζονται σε ομάδες και, με τη βοήθεια και την καθοδήγηση των προπονητών τους, αναλαμβάνουν να σχεδιάσουν, να μελετήσουν, να παρουσιάσουν και να υπερασπιστούν την πλευρά του λόγου ή του αντιλόγου πάνω σε καίρια ζητήματα της σύγχρονης κοινωνίας.  Οι ομάδες θα «λογομαχούν» και οι καλύτερες θα διαγωνιστούν στο τέλος, στο μεγάλο τελικό.  Παρουσιαστής και συντονιστής είναι ο ηθοποιός Μάκης Παπαδημητρίου – άψογος και σ’ αυτό το ρόλο.

Είδα το επεισόδιο που θα παιχτεί τη δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων (Πέμπτη 26/12/ 2019 στις 21:00) και έχει ως θέμα τη Σάτιρα.

Ελευθερία του λόγου και Λογοκρισία

Δεν θα κάνω spoilers απ’ το επεισόδιο το οποίο έχει πολύ ενδιαφέρον – με το που μιλούσαν οι μεν σκεφτόμουν «ναι, η ελευθερία του λόγου είναι σημαντικότερη απ’ το να μη θιχτούν κάποιοι θρησκευόμενοι», με το που μιλούσαν οι δε σκεφτόμουν «όντως, τα όρια είναι απαραίτητα για να μη γίνει η ελευθερία του λόγου καταπιεστική», και μετά πάλι άλλαζα γνώμη – ξανά και ξανά.

Θα αναφέρω μόνο μερικές φράσεις των δύο ομάδων, με μεγάλες αλήθειες που ενίοτε είναι αντιφατικές μεταξύ τους.

Από τη μία:

1. Η ελευθερία έκφρασης και η σάτιρα είναι αξίες και θεμελιώδη δικαιώματα που δεν πρέπει να περιορίζονται.

2. Από την ελευθερία έκφρασης εξαιρούνται μόνο η άμεση υποκίνηση βίας και η βλάβη προς τα συμφέροντα τρίτων.

3. Αν απαγορευτούν οι βαθιά ριζωμένες αρνητικές απόψεις, αυτές δεν θα σταματήσουν να υπάρχουν. Θα υπάρχει μόνο μονόπλευρη συζήτηση, λογοκρισία και απολυταρχισμός.

Από την άλλη:

1. Συχνά σήμερα η σάτιρα έχει χάσει το σκοπό της και χρησιμοποιείται ως προπαγάνδα.

2. Η σάτιρα χωρίς όρια χρησιμοποιείται για να εξευτελίζει, να προσβάλλει και να πληγώνει τους συμπολίτες μας.

3. Ελευθερία είναι να έχουμε το δικαίωμα να κάνουμε το σωστό, όχι ό,τι μας κατέβει στο μυαλό. Όρια της σάτιρας υπάρχουν και είναι η αλήθεια και η εγκυρότητα των ειδήσεών της.

Πώς θα εφαρμόζονταν άραγε τα παραπάνω στις 5 υποθέσεις που παρουσιάζουμε σήμερα και που συζητήθηκαν πολύ στη σύγχρονη Ελλάδα;

5 αμφιλεγόμενες περιπτώσεις διαμάχης σχετικά με τη σάτιρα

1. Όρνιθες του Αριστοφάνη, όπως τις ανέβασε το 1959 το θέατρο Τέχνης του Κάρολου Κουν.

Ο Αριστοφάνης έτσι κι αλλιώς ήταν αμφιλεγόμενος και υπήρχαν αντιδράσεις για τη σάτιρα που έκανε, όταν όμως το καλοκαίρι του ’59 τις παρουσίασε ο Κάρολος Κουν, οι Όρνιθες αναστάτωσαν τη ζωή της καλλιτεχνικής Αθήνας. Τόσο που ματαιώθηκε η δεύτερη παράσταση που θα δινόταν μετά από εντολή του Υπουργού Προεδρίας.

Η εμφάνιση του ιερέα με καλυμμαύχι σε μια σκηνή θυσίας ήταν η σκηνή που πυροδότησε την αγανάκτηση μερίδας του κοινού, αλλά και ο χορός των πουλιών: «Απαντούσε εις την ευχήν του ιερέως υπέρ “πάντων και πασών”, παρηχών το υπό του εκκλησιαστικού χορού λεγόμενον έπειτα από κάθε ευχήν αμήν».

Αυτά τα «ασεβή» έφταναν, όπως αποδείχτηκε, για να φέρουν τα πάνω κατω. Αποδοκιμασίες, «Αίσχος, στραματήστε, ντροπή», από μια πλευρά του κοινού και από την άλλη η παρότρυνση κάποιων άλλων: «Συνεχίστε!».

Για «καλλιτεχνικόν σκάνδαλον εις το Ηρώδειο» έγραφε την επομένη η «Καθημερινή». «Βεβήλωσις» σιγοντάριζε στο πρωτοσέλιδό της η «Βραδυνή», ενώ ο Ραδιοφωνικός Σταθμός Αθηνών από νωρίς το πρωί της Κυριακής μετέδιδε την είδηση που συνέβαλε στο να γίνει εκείνη η παράσταση μύθος: «Ανακοινούται από το υπουργείον Προεδρίας της Κυβερνήσεως ότι κατ’ εντολήν του κ. Κωνσταντίνου Τσάτσου ματαιούται η δευτέρα παράστασις των «Ορνίθων» του Αριστοφάνους, η οποία επρόκειτο να δοθεί σήμερον Κυριακή και ώραν 20.30. Το χθες εμφανισθέν έργον ατελέστατα προπαρασκευασμένον απετέλεσε παραμόρφωσιν του πνεύματος του κλασικού κειμένου, ωρισμέναι δε σκηναί αυτού παρουσιάσθησαν κατά τρόπον προσβάλλοντα το θρησκευτικόν αίσθημα του λαού».

Τσαρούχης, Χατζιδάκις, Κουν, Μάνου

Ο φιλοκυβερνητικός Τύπος γράφει για «απόπειρα κουμμουνιστικοποιήσεως του Αριστοφάνους», ενώ η «Επιθεώρηση Τέχνης» για σατραπική επέμβαση. Ο Μάριος Πλωρίτης στα «Νέα» προτείνει την αφαίρεση της σκηνής που προκάλεσε τέτοια αντίδραση, ο Τάσος Βουρνάς σημειώνει στην «Αυγή» πως «άδικα πασχίζουν οι από καθέδρας να μεταθέσουν το πρόβλημα που δημιούργησε η απαγόρευση των Ορνίθων από την πραγματική του βάση στον εστετισμό». ενώ ο Αιμίλιος Χουρμούζιος στην «Καθημερινή» υπογραμμίζει: «δεν ήταν καν ατυχής δοκιμή».

To 1975 η πολυσυζητημένη παράσταση παίχτηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών. Η χούντα και η λογοκρισία της ήταν πια (κοντινό) παρελθόν.

Εννοείται πως στη σημερινή εποχή η παράσταση παίζεται με την ίδια σκηνοθεσία χωρίς κανένα απολύτως πρόβλημα.

2. Η μήνυση του Προέδρου της Δημοκρατίας Χρήστου Σαρτζετάκη εναντίον του Χάρρυ Κλυνν

Ο Χρήστος Σαρτζετάκης

Ο Χάρρυ Κλυνν είχε να το λέει. Είχε ξεσκίσει στη σάτιρα δεκάδες πολιτικούς και ειδικά τον Ανδρέα Παπανδρέου και τον Κωνσταντίνο Καραμανλή και ποτέ κανένας δεν έδειξε δυσαρέσκεια – αντίθετα, ο Καραμανλής του είχε δώσει συγχαρητήρια που έκανε τον κόσμο να γελά.

Κι όμως, όταν σατίρισε τον τότε Πρόεδρο της Δημοκρατίας Χρήστο Σαρτζετάκη εναντίον του έφαγε μια μήνυση που ήταν όλη δική του.

Να θυμίσουμε πως ο Σαρτζετάκης εμφανίστηκε στον εορτασμό της Παναγίας Σουμελά με έναν τεράστιο σταυρό στο λαιμό του.

Ο Χάρρυ Κλυνν τον σατίρισε στο εξώφυλλο του δίσκου του «Τίποτα» και ο Σαρτζετάκης τον μήνυσε υποστηρίζοντας ότι έγινε και προσβολή θρησκευτικών συμβόλων – ενώ ζήτησε να απαγορευτεί η κυκλοφορία του δίσκου.

Στη δίκη, ο Κώστας Γεωργουσόπουλος (που πήγε ως μάρτυρας υπεράσπισης) είχε υποστηρίξει ότι η κριτική δεν είχε γίνει εναντίον του προσώπου του κ. Σαρτζετάκη, αλλά σε ένα δημόσιο πρόσωπο που θέλησε να προβληθεί μέσω κάποιου άλλου συμβόλου (σταυρού).

Ο Χάρρυ Κλυνν, τελικά, αθωώθηκε, όπως παλαιότερα και ο σκιτσογράφος Κώστας Μητρόπουλος και ο ηθοποιός Θύμιος Καρακατσάνης για θέματα που είχαν σατιρίσει, αλλά φάνηκε να προσβάλλουν την ευαισθησία ορισμένων εισαγγελέων.

3. Η δικαστική διαμάχη Τζίμη Πανούση – Γιώργου Νταλάρα.

 Το χρονικό της κόντρας του Τζίμη Πανούση με τον Νταλάρα (και γιατί ο Νταλάρας δεν πήρε ποτέ τα χρήματα)

4. Η πολυσυζητημένη σάτιρα του Λάκη Λαζόπουλου για την Μιμή Ντενίση

Ο Λάκης Λαζόπουλος χλεύασε πολλές φορές από τηλεοράσεως το υποκριτικό ταλέντο της ηθοποιού Μιμής Ντενίση. «Η Ντενίση παίζει θες δε θες κωμωδία» είχε πει, ενώ για την παράσταση Άννα Καρένινα είχε σχολιάσει: «Το τρένο έπαιζε καλύτερα από τη Ντενίση». Η ηθοποιός κατά καιρούς απαντούσε: «Χρήζει ψυχανάλυσης όλο αυτό» είχε πει κάποτε ενώ αργότερα τόνισε πως ο Λαζόπουλος την χρησιμοποίησε.

Ενώ η ίδια ενοχλήθηκε και πιθανώς υπέστη βλάβη στην καριέρα της, η Ντενίση δεν έκανε ποτέ μήνυση ή αγωγή εναντίον του. Όπως είχε πει η ίδια, «Μόνο διαφήμιση κάνω στον Λαζόπουλο αν απαντήσω»

Δεκαετίες μετά, οι δυο τους φαίνεται πως τα βρήκαν.

5. Η αγωγή του Μάρκου Σεφερλή εναντίον της Έλενας Ακρίτα για την κριτική της σάτιράς του

To πρωτοφανές σ’ αυτήν την υπόθεση είναι πως δεν έχουμε κάποιον θιγμένο απ’ τη σάτιρα να μηνύει τον καλλιτέχνη που την έκανε, αλλά τον σατιρικό ηθοποιό να μηνύει κάποιον που τον επέκρινε.

Μήνυση Σεφερλή εναντίον Ακρίτα: “Αυτό δεν ήταν κριτική. Ήταν οχετός”

Στα δικαστήρια οδηγείται πλέον η κόντρα του Μάρκου Σεφερλή με την Έλενα Ακρίτα, καθώς όπως έγινε χθες γνωστό, ο ηθοποιός προχώρησε στην υποβολή μήνυσης εναντίον της γνωστής δημοσιογράφου. Σύμφωνα με τα όσα αποκάλυψε στην εκπομπή του Alpha “Μετά τα Μεσάνυχτα” ο Μάρκος Σεφερλής, όλα ξεκίνησαν από τη στιγμή που προέκυψε η αντιπαράθεση με το “Παλλάς” και το άδοξο τέλος στη συνεργασία του για το ανέβασμα του έργου “Ζητείται ψεύτης”.

Η αλήθεια είναι πως η σάτιρα είναι εύστοχη όταν γίνεται εναντίον της εξουσίας. Των παπάδων (όπως έκανε ο Κάρολος Κουν), των Προέδρων της Δημοκρατίας (όπως έκανε ο Χάρρυ Κλυνν) κλπ. Η Ακρίτα τόνισε πως η σάτιρα του Σεφερλή την οποία «κακοχαρακτήρισε» γινόταν εναντίον των αδύναμων, των μειονοτήτων και αυτών που δέχονταν ήδη υπέρμετρο bullying. «Δεν είναι σάτιρα ο κακοποιητικός λόγος: είναι βία», τόνισε σε πρόσφατη συνέντευξή της.

Security Check Required

No Description

Από την άλλη ο κ. Σεφερλής είχε δηλώσει: «Δεν επιτρέπω σε κανέναν να πει ότι εγώ κουβαλάω το ήθος του trash, ή ότι εγώ είμαι σκουπίδι, να το πω και πιο λιανά, τη στιγμή που δουλεύω μέρα νύχτα, κάνω αυτό που αγαπάω να περάσει ο κόσμος καλά να γελάσει».

Είναι απ’ τις περιπτώσεις που κάποιος διάσημος και πετυχημένος (με όποια εξουσία συνεπάγεται αυτό) ο οποίος κριτικάρει μέσω της σάτιρας τους υπόλοιπους, δυσκολεύεται να δεχτεί την κριτική όταν αφορά στο πρόσωπό του.

***

Ποια ομάδα άραγε θα νικήσει στο Debate «Λόγος – Αντίλογος»; Ποια είναι τελικά τα όρια της σάτιρας που άμεσα ή έμμεσα σχετίζονται και με τις παραπάνω 5 πολυσυζητημένες περιπτώσεις;

Η απάντηση την Πέμπτη στο COSMOTE HISTORY HD στις 21:00.

Ακολουθήστε τα Μικροπραγματα στο Google News, για άρθρα και κουίζ που θα σας φτιάχνουν τη μερα.

ΠΩΣ ΣΟΥ ΦΑΝΗΚΕ?

0 points
Upvote Downvote

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ

Παρακαλούμε Συνδεθείτε για να σχολιάσετε