Άρης Δημοκίδης
Ο Diego Armando Aparicio, ο δημιουργός του φεστιβάλ κινηματογράφου Queer Wave, έχει ενδιαφέρουσα ιστορία.
«Γεννήθηκα στη Λεμεσό το 1993 από μητέρα Κύπρια και πατέρα από το Ελ Σαλβαδόρ. Έζησα στην Κύπρο μέχρι τα 19 μου, όταν πήγα στην Αγγλία – σαν καλός Κύπριος – για σπουδές. Σπούδασα φυσική στο Imperial College του Λονδίνου και κβαντικές τεχνολογίες στο University College London.
Εργάστηκα για δύο χρόνια ως εκπαιδευόμενος ιατροφυσικός σε νοσοκομείο του Cambridge με ειδίκευση στην ακτινοθεραπεία, ενώ παράλληλα μια αγάπη μέσα μου για τον κινηματογράφο φούντωνε από τα 17 μου – στην οποία τελικά ενέδωσα πλήρως.
Επέστρεψα στην Κύπρο στα 26 μου, με στόχο να εργαστώ στο χώρο της κινηματογραφικής παραγωγής, ένα χώρο που ακόμη με ενδιαφέρει εξίσου με το φεστιβαλικό κομμάτι και στον οποίο ακόμη εργάζομαι όταν οι συνθήκες και οι ευκαιρίες είναι οι κατάλληλες.
Συχνά με ρωτάνε αν θα ήθελα να σκηνοθετήσω ή να γράψω – πράγματα που με τράβηξαν στο χώρο αυτό πριν χρόνια – όμως πλέον δε νιώθω ότι είναι αυτή η πυξίδα που με καθοδηγεί ούτε η μοναδική μου κλίση ή ανάγκη. Νιώθω πολύ συχνά μια πληρότητα απλά και μόνο όντας κομμάτι αυτού του χώρου.
Για τα υπόλοιπα, αφήνω απλά το ένστικτο να με καθοδηγήσει.»
-Τι είναι λοιπόν το Queer Wave και πώς αποφασίσατε να το δημιουργήσετε;
Το Queer Wave πρόκειται για το Φεστιβάλ ΛΟΑΤΚΙ+ Κινηματογράφου της Κύπρου. Η ιδέα ξεκίνησε να υλοποιείται αρκετά αυθόρμητα όταν, με την πρώτη καραντίνα, πάγωσαν όλα και ξαφνικά δεν μπορούσα να εργαστώ πλέον στα κινηματογραφικά γυρίσματα που θεωρητικά με έφεραν πίσω Κύπρο έξι μήνες πριν. Η ιδέα ενός τέτοιου φεστιβάλ στην Κύπρο είχε αρχίσει να με συναρπάζει από χρόνια πριν, όταν επισκέφθηκα ένα αντίστοιχο στο Λονδίνο κατά τη διάρκεια των σπουδών μου. Από καθαρή περιέργεια, λίγους μήνες πριν την πανδημία, είχα παρακολουθήσει στην Πολωνία το σεμινάριο Developing Your Film Festival από το Independent Cinema Office του Λονδίνου, το οποίο μου έδωσε πλέον και κάποια πρακτικά εργαλεία για την υλοποίηση μιας τέτοιας ιδέας. Έβλεπα τον Απρίλιο του 2020 πολλά από τα φεστιβάλ που συμμετείχαν στο σεμινάριο να επιδιώκουν για πρώτη φορά μια διοργάνωση online. Και κάπως, επειδή ήξερα ήδη να φτιάχνω banana bread, είπα να δω μήπως μπορούσαμε κι εμείς, μια μικρή ομάδα φίλων από την queer κοινότητα, να υλοποιήσουμε ένα ‘proof of concept’ γι’αυτό που τελικά ονομάσαμε Queer Wave. Ήταν μια εποχή αποδόμησης και ανακατασκευής με πολλούς τρόπους, και ένιωσα ότι ήταν η σωστή στιγμή να παρθεί αυτό το ‘ρίσκο’.
-Πώς αντιμετωπίστηκαν τα πρώτα δύο χρόνια του φεστιβάλ; Ήταν εν μέσω πανδημίας και μέτρων αν δεν κάνω λάθος.
Το πρώτο Queer Wave έγινε online τον Αύγουστο του 2020, και ήταν δύσκολο να νιώσουμε τι αποκόμισε το κοινό μας, όμως νομίζω πως η αίσθηση ότι τόσο η ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα όσο και ο κινηματογράφος συνεχίζουν να υπάρχουν και να εξελίσσονται παρά την πανδημία υπήρχε – κι αυτός ήταν ο στόχος. Ωστόσο, η εμπειρία της πρώτης δια ζώσης διοργάνωσής μας το 2021 ήταν κάτι που θα κουβαλάμε για πάντα μαζί μας. Ήταν η πρώτη φορά μετά από ενάμιση χρόνο που συνέβαινε ένα queer event αυτής της κλίμακας ή διάρκειας. Δε θα ξεχάσω ποτέ τη συγκίνηση που μας έδωσε το κοινό μας την πρώτη νύχτα του Φεστιβάλ, με ένα Χαράτσι (καφενείο στην παλιά Λευκωσία) κατάμεστο από κόσμο – κι ας τέλειωσε γρήγορα η νύχτα λόγω των μέτρων.
-Πώς επιλέξατε τις φετινές ταινίες; Ποιες ξεχωρίζετε;
Έχουμε πάντοτε κατά νου χώρες παραγωγής, ταυτότητες φύλου, εκφράσεις σεξουαλικότητας, και φυσικά την καλλιτεχνική προσέγγιση της κάθε ταινίας. Όλα αυτά είναι πράγματα που πρέπει να ζυγιστούν καλά προτού γίνει η τελική επιλογή. Έπειτα είναι και η ευθύνη που έρχεται γνωρίζοντας ότι το πρόγραμμα οφείλει να δίνει ορατότητα σε ένα ευρύ φάσμα από queer εμπειρίες. Δε θα είχε κανένα νόημα εάν ολόκληρο το φεστιβάλ έδινε ορατότητα μόνο στις πιο προνομιούχες και ‘πολιτικά αποδεκτές’ εκφάνσεις της queer έκφρασης. Όλες οι ταινίες έχουν για μένα τον τόπο τους στη φετινή επιλογή – και είδαμε γύρω στις 100 ταινίες μεγάλου μήκους και 200 μικρού μήκους πριν καταλήξουμε στο φετινό πρόγραμμα. Οπότε είναι όλες αξιόλογες, προσεκτικά επιλεγμένες και αγαπητές σε μένα για διαφορετικούς λόγους η καθεμία!
-Στο μυαλό πολλών η Κύπρος θεωρείται αρκετά ομοφοβική, κυρίως λόγω της Εκκλησίας. Υπήρξαν καθόλου αντιδράσεις;
Από την Εκκλησία δεν έχουμε λάβει ποτέ ευθέως αντιδράσεις, όμως είναι αναμφίβολα ένα μεγάλο πρόβλημα για τη ΛΟΑΤΚΙ+ (και ευρύτερη!) κοινότητα – ειδικά όταν δίνεται βήμα σε μητροπολίτες και λοιπούς να εκφέρουν δημόσια και ανενόχλητα ρητορικές μίσους προς τα πλήθη τους. Ο Τύπος μάς έχει αναφέρει πολλές φορές ότι λαμβάνει ΛΟΑΤΚΙ-φοβικά σχόλια στις online αναρτήσεις του που αφορούν το Queer Wave. Έπειτα, μάθαμε πριν μερικές μέρες ότι το Θέατρο Ριάλτο, που φιλοξένησε μια ειδική προβολή του Flee στη Λεμεσό πριν την έναρξή μας στη Λευκωσία, έλαβε προσβλητικά μηνύματα για τη συνδιοργάνωση της βραδιάς αυτής μαζί μας. Η Κύπρος μπορεί να μην είναι η πιο φιλική και συμπεριληπτική χώρα ως προς τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα, όμως πιστεύω πως το πρόβλημα έγκειται στο ποιος έχει βήμα να εκφέρει λόγο και να επηρεάσει την παιδεία που προσφέρεται, και όχι σε μια ‘έμφυτη’ ΛΟΑΤΚΙ-φοβική στάση από την κοινωνία. Τα πράγματα αλλάζουν και στην Κύπρο και είναι μόνο θέμα χρόνου. Οποιαδήποτε αντίσταση σε αυτά που διεκδικεί η νέα γενιά είναι απλώς σπατάλη ενέργειας.
-Ποια είναι η κατάσταση για τα γκέι δικαιώματα τώρα στην Κύπρο;
Προτιμώ να μιλήσουμε για ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα ευρύτερα, γιατί αν και υστερούμε σε σχέση με άλλες χώρες, τα γκέι δικαιώματα καθαυτό είναι περισσότερα απ’ ότι για παράδειγμα τα τρανς δικαιώματα. Η Κύπρος επιτρέπει πλέον τα σύμφωνα συμβίωσης και σε ομόφυλα ζευγάρια, ωστόσο ισότητα στο γάμο δεν υπάρχει, εφόσον η έννοια ‘γάμος’ ορίζεται ακόμη νομικά με μόνο γνώμονα τα ετεροκανονικά μοτίβα (άντρας-γυναίκα). Για όσους θα βιαστούν να πουν ότι το σύμφωνο συμβίωσης στην ουσία είναι το ίδιο με ένα (πολιτικό) γάμο, οφείλουμε για πολλοστή φορά να τονίσουμε ότι δεν είναι και να το ψάξουν καλύτερα. Πέραν τούτου, στην Κύπρο εξακολουθεί να μην έχει ψηφιστεί επίσημα το σχέδιο για την αναγνώριση της ταυτότητας φύλου, ενώ δεν υπάρχουν καν πρόνοιες στον τομέα της δημόσιας υπηρεσίας και υγείας για τις ανάγκες των τρανς ατόμων. Νομίζω πως δεν υπερβάλλω ιδιαίτερα όταν λέω πως τα όποια νομοσχέδια που αφορούν τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα γίνονται θέμα δημόσιας συζήτησης με μια συχνότητα ίση με αυτή των προεκλογικών εκστρατειών. Η σεξουαλική αγωγή στα σχολεία εξακολουθεί να είναι ανύπαρκτη και να αρνείται περίτεχνα την ύπαρξη των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων.
-Υπάρχει κυπριακό σινεμά με queer αναφορές σήμερα;
Περισσότερο απ’ ό,τι θα πίστευε κανείς. Υπογραμμίζω επίσης ότι φέτος είναι πέντε οι ταινίες που επιλέχθηκαν – υπήρχαν κι άλλες υποψήφιες – και είναι όλες πρόσφατες παραγωγές (2020-2022). Πέρσι προβάλαμε άλλες πέντε κυπριακές queer ταινίες, ενώ είναι και δύο ή τρεις ακόμα που κρατώ ήδη κατά νου για το Queer Wave του 2023. Είναι απίστευτα ενθαρρύντικο και συγκινητικό για εμένα το ότι υπάρχει αυτό το ρεύμα καλλιτεχνών και ότι η νέα γενιά τολμά να δημιουργήσει αυτές τις ταινίες που παλαιότερα σίγουρα απουσίαζαν από το χώρο του κυπριακού κινηματογράφου. Και το queer δεν αφορά μόνο τις θεματικές των ταινιών, αλλά και τη μορφή τους – αρκετές ξεφεύγουν εντελώς από τα καθιερωμένα πλαίσια της ‘πρότυπης’ κινηματογραφικής γλώσσας.
-Σε ποια μέρη θα γίνουν προβολές και δράσεις;
Θα μας φιλοξενήσουν τέσσερις διαφορετικοί χώροι, όλοι εντός της παλιάς Λευκωσίας. Από 25η Νοεμβρίου μέχρι 1η Δεκεμβρίου θα παρουσιάσουμε την πλειοψηφία του προγράμματός μας στο Θέατρο Πόλης ΟΠΑΠ, χάρη στη συνεργασία μας με το Δημοτικό Κέντρο Τεχνών Λευκωσίας. Στις 2 Δεκεμβρίου, υπό την αιγίδα του Ινστιτούτου Γκαίτε εντός της νεκρής ζώνης της Λευκωσίας, ακολουθεί μια μικρή ρετροσπεκτίβα στο γερμανικό queer κινηματογράφο: πρώτα με ένα πρόγραμμα ταινιών μικρού μήκους Super-8 από τον underground δημιουργό των ‘80s και ‘90s, Michael Brynntrup – ο οποίος θα είναι μαζί μας – και έπειτα με την προβολή της εμβληματικής ταινίας του Fassbinder, Τα Πικρά Δάκρυα της Πέτρα φον Καντ (1972), που φέτος γιορτάζει την πεντηκοστή της επέτειο. Στις 3 Δεκεμβρίου μεταφερόμαστε βόρεια της πράσινης γραμμής, στο Shakespeare House – πρώην οικία του Ύπατου Αρμοστή της Μεγάλης Βρετανίας στην Κύπρο: το πρόγραμμα εκεί θα εστιάσει σε ταινίες μικρού μήκους από πρώην αποικίες (κυρίως βρετανικές), και θα προβάλουμε επίσης το Victim (1961) του Basil Dearden, μια ταινία ιστορικής σημασίας για τα χρόνια που οδήγησαν στην αποποινικοποίηση της ομοφυλοφιλίας στο Ηνωμένο Βασίλειο το 1967. Προγραμματίζουμε επίσης συζήτηση με τους ντόπιους ακτιβιστές που πρωτοστάτησαν για να συμβεί το αντίστοιχο και στην Κύπρο πιο πρόσφατα. Το φετινό Queer Wave συνεχίζει στις 4 Δεκεμβρίου με το πρώτο του πρόγραμμα αφιερωμένο σε πορνογραφικό υλικό, και κλείνει την ίδια μέρα με μια (διακριτικά) ανατρεπτική ταινία μεσαίου μήκους από τη Γερμανία, το FIRST TIME [The Time for All but Sunset – VIOLET]. Αυτή την τελευταία μέρα θα είμαστε στο Sessions – έναν queer χώρο που μόλις άνοιξε στην οδό Σαπφούς 6 στην παλιά Λευκωσία. Με την ομάδα του Sessions το Queer Wave 2022 συνδιοργανώνει και όλο του το δεκαήμερο από παράλληλες δράσεις, Late Sessions, με Κύπριους καλλιτέχνες της queer σκηνής στο επίκεντρό τους.