Δημήτρης Καβατζικλής
Χρόνος για τον εαυτό σας, χρόνος για να περάσετε με τα παιδιά σας και χρόνος για οικιακές εργασίες. Ρωτήστε οποιονδήποτε γονέα ποιο είναι το μεγαλύτερο παράπονό του και πολλοί θα πουν κάποια εκδοχή του ίδιου προβλήματος: απλά δεν υπάρχει αρκετός χρόνος για όλα, αναφέρει το BBC.
Ως «φτώχεια χρόνου» ορίζεται το αίσθημα του να έχεις πάρα πολλά πράγματα να κάνεις και να μην έχεις αρκετό χρόνο για να τα κάνεις. Οι έρευνες δείχνουν ότι οι περισσότεροι άνθρωποι αισθάνονται «χρονικά φτωχοί» και αυτό έχει σοβαρές επιπτώσεις στη σωματική και ψυχική τους υγεία.
Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο για τους γονείς. Όσοι ζουν με παιδιά κάτω των 15 ετών έχουν έως και 14 ώρες την εβδομάδα λιγότερο ελεύθερο χρόνο από όσους μένουν μόνοι. Ενώ οι μητέρες χαμηλού εισοδήματος είναι ιδιαίτερα επιρρεπείς στην πίεση χρόνου και βρίσκονται παγιδευμένες σε έναν φαύλο κύκλο κοινωνικής και οικονομικής φτώχειας.
Οι επιπτώσεις
Ζούμε σε μια εποχή στην οποία η παραγωγικότητα είναι φετίχ: η κουλτούρα του να είσαι «πάντα σε εγρήγορση» σημαίνει ότι η δουλειά μας τρώει χρόνο από την προσωπική μας ζωή. «Θα δυσκολευτείτε να βρείτε έναν άνθρωπο που να πει ότι δεν έχει έλλειψη χρόνου», λέει η Grace Lordan, διευθύντρια του Inclusion Initiative στο London School of Economics. «Όλοι αισθάνονται ότι πρέπει να είναι σε ετοιμότητα για τη δουλειά, την οικογένεια και τους φίλους, ενώ είμαστε ταυτόχρονα συνδεδεμένοι με την τεχνολογία όλη την ώρα. Αυτές οι αλλαγές έχουν αλλάξει θεμελιωδώς τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον χρόνο».
Και ενώ ορισμένες δημογραφικές ομάδες έχουν απολαύσει τα οφέλη πιο αποτελεσματικών τρόπων εργασίας τις τελευταίες δεκαετίες, άλλες υποφέρουν κυρίως λόγω του χρόνου που αφιερώνεται σε απλήρωτη εργασία, βάρος που τις περισσότερες φορές επωμίζονται οι γυναίκες. Δεν είναι απαραίτητα η χρονική φτώχεια που αυξάνεται, αλλά η χρονική ανισότητα.
«Η έλλειψη χρόνου επηρεάζει κυρίως τους γονείς, αλλά και τους ανθρώπους χαμηλότερου εισοδήματος», λέει ο Aleksander Tomic, αναπληρωτής κοσμήτορας στο τμήμα οικονομικών του Boston College. «Για τις οικογένειες που δεν έχουν τη δυνατότητα να προσλάβουν οικιακούς βοηθούς η φροντίδα των παιδιών παίρνει υπερβολικά πολύ χρόνο. Και τα καθήκοντα αυτά τα αναλαμβάνουν σχεδόν πάντα οι γυναίκες, ακόμα κι αν ζουν με σύντροφο».
Για τις γυναίκες –και ιδιαίτερα τις γυναίκες που έχουν παιδιά– η έλλειψη χρόνου είναι ένα σοβαρό πρόβλημα. Έρευνες δείχνουν ότι στις ανεπτυγμένες χώρες, οι γυναίκες ξοδεύουν διπλάσιες ώρες την ημέρα σε απλήρωτη εργασία, όπως μαγείρεμα, καθαριότητα και φροντίδα παιδιών, ενώ στον αναπτυσσόμενο κόσμο το ποσοστό είναι ακόμη μεγαλύτερο.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό οφείλεται σε εμφανείς ανισότητες και προσδοκίες φύλου σχετικά με τις δουλειές που πρέπει να κάνουν οι γυναίκες. Σε άλλες, οι ανισότητες είναι πιο λεπτές. Για πολλές γυναίκες, ο επιπλέον χρόνος καταναλώνεται από το λεγόμενο «κρυφό φορτίο» – τη συναισθηματική εργασία που επωμίζονται οι γυναίκες, όπως ο προγραμματισμός γευμάτων και η οργάνωση ραντεβού, που δεν αντιπροσωπεύεται στα οικονομικά μέτρα παραγωγικότητας και ανάπτυξης. Η έλλειψη χρόνου που προκαλεί ο κρυφός φόρτος των οικιακών εργασιών συχνά οδηγεί τις γυναίκες –και ιδιαίτερα τις μητέρες– σε χαμηλότερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας.
Ο φαύλος κύκλος
Η Nicole Villegas, εργοθεραπεύτρια από το Όρεγκον των Η.Π.Α., συναντά συχνά απογοητευμένους εργαζόμενους που παραπονούνται ότι δεν έχουν αρκετό χρόνο. Λέει ότι οι περισσότεροι άνθρωποι το βιώνουν αυτό ως μια αίσθηση των ημερών που περνούν πολύ γρήγορα και ότι η έλλειψη χρόνου οδηγεί σε κακό ύπνο, εξάντληση και κατάθλιψη.
Για ορισμένους, οι επιπτώσεις στην υγεία μπορεί να είναι ακόμη πιο σημαντικές. Το να αισθάνονται ότι κατακλύζονται από τις ευθύνες μπορεί να αναγκάσει τις γυναίκες να καθυστερήσουν να αναζητήσουν ιατρική περίθαλψη. Υπάρχουν επίσης στοιχεία ότι η χρονική φτώχεια προάγει τις ανθυγιεινές διατροφικές συνήθειες, μειωμένη άσκηση και πολύ χαμηλότερα επίπεδα ευεξίας.
Οι ευκαιρίες για βελτίωση των συνθηκών της ζωής επίσης παραμερίζονται. Οι γονείς που σπουδάζουν είναι λιγότερο πιθανό να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους και τα άτομα με παιδιά κάτω των 13 ετών αφιερώνουν πολύ λιγότερο χρόνο στην εκπαίδευση τους.
Έτσι, παγιδεύονται σε έναν φαύλο κύκλο. Το χαμηλό εισόδημά τους προκαλεί έλλειψη χρόνου και η έλλειψη χρόνου τους εμποδίζει να βελτιώσουν τις οικονομικές τους συνθήκες. Από οικονομική σκοπιά, αυτό εκδηλώνεται με χαμηλότερη παραγωγικότητα και τελικά χαμηλότερες πιθανότητες εξέλιξης, γεγονός που οδηγεί σε μισθολογικό χάσμα.
Κλείνοντας το χάσμα
«Η πανδημία έχει μεγεθύνει το πρόβλημα αφαιρώντας πολλά συστήματα υποστήριξης που ήταν προηγουμένως διαθέσιμα για τους γονείς και σε ορισμένες περιπτώσεις προσθέτοντας πρόσθετες ευθύνες, όπως π.χ. ψώνια για τους ηλικιωμένους γείτονες», λέει η Iryna Sharaievska, επίκουρη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Clemson των Η.Π.Α. «Αυτές οι πρόσθετες ευθύνες έπεσαν κυρίως στους ώμους των γυναικών. Ως αποτέλεσμα, οι μητέρες είχαν διπλάσιες πιθανότητες από τους πατέρες να χάσουν την εργασία τους. Οι έγχρωμες γυναίκες, οι γυναίκες χωρίς πτυχίο και οι γυναίκες με χαμηλό εισόδημα επηρεάστηκαν περισσότερο».
Η Sharaievska ανησυχεί ότι το πρόβλημα θα επιδεινωθεί στο μέλλον: «Ως κοινωνία αυξάνουμε συνεχώς τις προσδοκίες μας», λέει. «Επαινούμε αυτούς που «τα κάνουν όλα». Οι «σούπερ μαμάδες» που «τα έχουν όλα» παρουσιάζονται συνεχώς στα μέσα ενημέρωσης και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ως στόχος που πρέπει να πετύχουμε, κάτι που ομαλοποιεί ακόμη περισσότερο την έλλειψη υποστήριξης από την κυβέρνηση και τους εργοδότες επιστρέφοντας την ευθύνη στις μητέρες».
Λέει ότι η μείωση του χάσματος απαιτεί ουσιαστικές αλλαγές τόσο από τις κυβερνήσεις όσο και από τους εργοδότες, με σαφείς πολιτικές: «Οι κυβερνήσεις πρέπει να δημιουργήσουν πολιτικές που θα υποστηρίζουν τους γονείς, θα παρέχουν διακοπές μετ’ αποδοχών και γονικές άδειες. Πρέπει να παρασχεθεί πρόσθετη βοήθεια για μονογονεϊκές οικογένειες χαμηλού εισοδήματος και οικογένειες που ζουν σε αγροτικές περιοχές. Οι εργοδότες πρέπει να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον όπου οι εργαζόμενοι θα μπορούν να φροντίσουν τις ανάγκες τους χωρίς να φοβούνται ότι θα χάσουν τη δουλειά τους».
*ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
ΤΕΣΤ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ: Τι άνθρωπος είσαι, ανάλογα με τις καθημερινές σου συνήθειες