Δημήτρης Καβατζικλής
Η ιδέα της απομόνωσης μπορεί να μοιάζει αρχικά δελεαστική. Λίγη ησυχία, μακριά από τις κοινωνικές και επαγγελματικές απαιτήσεις, λίγος χρόνος για διάβασμα, ίσως και μια ευκαιρία να ασχοληθούμε με τον διαλογισμό. Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι πολύ πιο σκληρή. Όπως εξηγεί το εκπαιδευτικό βίντεο του TED-Ed, από τον ψυχίατρο Terry Kupers, η πλήρης απομόνωση έχει βαθιές επιπτώσεις στον εγκέφαλο και στην ψυχολογία μας, αναφέρει το openculture. Το ερώτημα που θέτει είναι απλό: τι συμβαίνει όταν ο εγκέφαλος στερείται κάθε κοινωνική επαφή;
Η απομόνωση αποδεικνύεται πιο επώδυνη όταν επιβάλλεται παρά τη θέλησή μας και ακόμη περισσότερο όταν δεν έχει καθορισμένη διάρκεια. Στην αρχή, οι ορμόνες του στρες εκτοξεύονται. Με τον χρόνο, το στρες αυτό γίνεται χρόνιο και διαβρωτικό. Όταν δεν έχουμε γύρω μας ανθρώπους για να ανταλλάσσουμε σκέψεις και συναισθήματα, χάνουμε έναν βασικό μηχανισμό αυτορρύθμισης: τη δυνατότητα να «ελέγχουμε την πραγματικότητα» μέσα από τη ματιά των άλλων. Χωρίς αυτόν τον καθρέφτη, η αίσθηση ταυτότητας και πραγματικότητας αρχίζει να διαλύεται.
Από εκεί, ο δρόμος προς την κατάθλιψη, τις εμμονές και τις αυτοκτονικές σκέψεις δεν είναι μακρύς. Κάποιοι φτάνουν να βιώνουν ψευδαισθήσεις ή παραληρηματικές ιδέες, δυσκολία στον ύπνο, ταχυπαλμίες, πονοκεφάλους, ζάλη και υπερευαισθησία.
Ο Κάρολος Ντίκενς το είχε παρατηρήσει από πρώτο χέρι. Κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού του στις Ηνωμένες Πολιτείες, επισκέφθηκε φυλακές όπου η απομόνωση χρησιμοποιούνταν ήδη ως μέσο σωφρονισμού και την περιέγραψε ως «χειρότερη κι από οποιοδήποτε βασανιστήριο του σώματος». Οι Κουάκεροι που είχαν εισαγάγει αυτή την πρακτική στα τέλη του 18ου αιώνα πίστευαν ότι θα οδηγούσε τον κρατούμενο στη μετάνοια και την αυτογνωσία. Στην πράξη, όμως, το αποτέλεσμα ήταν το αντίθετο.
Μετά από δεκαετίες έρευνας, ο Kupers κατέληξε στο ίδιο συμπέρασμα: η απομόνωση δεν εξανθρωπίζει, τραυματίζει. Δεν βοηθά στη σωφρονιστική αποκατάσταση, ούτε μειώνει τη βία στις φυλακές. Αντίθετα, διαβρώνει τον ψυχισμό και αφήνει βαθιά σημάδια. Την επόμενη φορά που θα νιώσουμε άτονοι ή χαμένοι χωρίς εμφανή λόγο, αξίζει να κάνουμε μια απλή ερώτηση στον εαυτό μας: πότε ήταν η τελευταία φορά που περάσαμε ποιοτικό χρόνο με αληθινούς ανθρώπους;
