Ευθύμης Κάλφας
Ο Μπακαλιάρος είναι ένα από τα πιο δημοφιλή και αγαπημένα πιάτα της ελληνικής κουζίνας με την 25η Μαρτίου να είναι η ημέρα που έχει την τιμητική του αφού οι περισσότεροι καταναλώνουμε τηγανητό μπακαλιάρο με σκορδαλιά. Πώς όμως ο μπακαλιάρος «έφτασε» στη χώρα μας και γιατί η Ορθόδοξη Εκκλησία επιτρέπει την κατανάλωση του μέσα στην νηστεία; Ας τα δούμε όλα από την αρχή.
Ο Μπακαλιάρος στους Βίκινγκς
Ο μπακαλιάρος (γνωστός και ως βακαλάος) είναι ψάρι του γένους Γάδος (Gadus) της οικογένειας των γαδιδών, με τα χαρακτηριστικά «ακτινοπτερύγια». Μαγειρεμένος θεωρείται εκλεκτό φαγητό, ενώ στη Μεγάλη Βρετανία είναι το πιο συνηθισμένο ψάρι στη γνωστή αλυσίδα εστίασης «fish and chips». Έχει ευχάριστο άρωμα, χαμηλά λιπαρά, πολλές πρωτεΐνες και πυκνή λευκή σάρκα, που απολεπίζεται εύκολα. Από το συκώτι των βακαλάων παρέχεται το μουρουνέλαιο, το έλαιο του βακαλάου, που αποτελεί σημαντική πηγή για τις βιταμίνες A, D, K και τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα. Η ιστορία του μπακαλιάρου ξεκινάει από την εποχή των Βίκινγκς, όπου πρωτοεμφανίστηκε σαν εμπορικό προϊόν περί το 800 μ.Χ. Μάλιστα, λέγεται ότι κυνηγώντας βακαλάους, οι Βίκινγκς ανακάλυψαν κατά λάθος το «Νέο κόσμο». Πρώτοι τον πάστωσαν οι Βάσκοι, που ξεκίνησαν το εμπόριο του μπακαλιάρου από το Μεσαίωνα και τον ονόμασαν «ψάρι του βουνού», ενώ στη χώρα μας, ήρθε τον 15ο αιώνα και στο ελληνικό τραπέζι μπήκε κατά τη διάρκεια της σαρακοστιανής νηστείας.
Ο μπακαλιάρος στην Ελλάδα
Στο ελληνικό τραπέζι, ο μπακαλιάρος, θα φτάσει γύρω στον 15ο αιώνα και αμέσως θα καθιερωθεί ως το εθνικό φαγητό της 25ης Μαρτίου. Καθώς η ημέρα του Ευαγγελισμού έχει διττή σημασία για τον Ελληνισμό (αφού από το 1839 συμπίπτει μαζί με τον εορτασμό της Επανάστασης του 1821) οι κάτοικοι της χώρας ήθελαν να τιμήσουν τη συγκεκριμένη ημέρα τρώγοντας κάτι ιδιαίτερο και κάτι που δεν είχαν την ευκαιρία να έχουν καθημερινά στο τραπέζι τους. Η αδυναμία τους όμως να προμηθευτούν εύκολα και γρήγορα ένα οικονομικό φρέσκο ψάρι έκαναν τον μπακαλιάρο πρώτη τους επιλογή. Παρά το ότι ο μπακαλιάρος δεν είναι ένα «ελληνικό» ψάρι, καθώς απαντάται κυρίως στις ακτές του βορειοανατολικού Ατλαντικού, το γεγονός ότι γίνεται παστός τον καθιστά ένα τρόφιμο φθηνό κι εύκολο στη συντήρηση.
Εκτός από ιδιαίτερε τροφή για να τιμήσουν την ημέρα, ο μπακαλιάρος επιτρέπεται από την Ορθόδοξη Εκκλησία για μια ημέρα στην νηστεία του Πάσχα. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι η παλαιότερη και πιο αυστηρή χρονική περίοδος νηστείας. Μέσα στην περίοδο της, η νηστεία καταλύεται τρεις φορές, δίνοντας την ευκαιρία στους πιστούς για ενδυνάμωση. Η πρώτη από αυτές τις εξαιρέσεις είναι ανήμερα της εορτής του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, όπως έχει καθιερωθεί η 25η Μαρτίου. Πρόκειται για μια χαρμόσυνη εορτή μέσα στην περίοδο του πένθους της Σαρακοστής και επειδή είναι θεομητορική εορτή, αφιερωμένη στην Παναγία και ως εκ τούτου ιδιαίτερα σημαντική, επιτρέπεται το ψάρι, το έλαιο και ο οίνος. Το ψάρι που επιλέγουν οι περισσότεροι, είναι ο μπακαλιάρος.