Δημήτρης Καβατζικλής
Κανένας καλλιτέχνης δεν έγινε δάσκαλος της Αναγέννησης με ένα και μόνο έργο, αν και σήμερα, μισή χιλιετία αργότερα, οι περισσότεροι από εμάς τους ταυτίζουμε με ένα συγκεκριμένο έργο. Ο Λεονάρντο είναι ο ζωγράφος της Μόνα Λίζα. Ο Μιχαήλ Άγγελος ο ζωγράφος της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα. Ο Ραφαήλ ο ζωγράφος της Σχολής των Αθηνών κ.ο.κ, λέει το Openculture.
Ο Ραφαήλ ζωγράφισε το αριστούργημα του στο Αποστολικό Παλάτι του Βατικανού μεταξύ 1509 και 1511, όταν ήταν γύρω στα 25. Για να κατανοήσει κανείς πώς κατόρθωσε να φτάσει σε τέτοιο επίπεδο δεξιοτεχνίας σε τόσο νεαρή ηλικία, χρειάζεται να εξετάσει τα άλλα του έργα.
Στο παρακάτω βίντεο του καναλιού του YouTube Nerdwriter, ο Evan Puschak μελετά τις Παναγίες του Ραφαήλ, ένα θέμα στο οποίο επέστρεφε ξανά και ξανά καθ’ όλη τη διάρκεια της σύντομης αλλά παραγωγικής καριέρας του. Σ’ αυτό που φαίνεται να είναι η πρώτη του απόδοση της Παναγίας και του Θείου Βρέφους «βλέπει κανείς ότι ο Ραφαήλ έχει καλύτερη αίσθηση των τρισδιάστατων σωμάτων και πώς να τα κάνει να φαίνονται μέρος του χώρου στον οποίο βρίσκονται» σε σχέση με τον πατέρα του, επίσης ζωγράφο, ή ακόμα και με τον Πιέρο ντέλα Φραντσέσκα, δάσκαλο του πατέρα του. Ωστόσο, «ο πίνακας πάσχει από μια αδεξιότητα στη διάταξη των μορφών, καθώς και από την έλλειψη συναισθήματος, σχέσεων ή οποιασδήποτε αίσθησης αφήγησης», λέει.
Κι όμως, ο Ραφαήλ μάθαινε γρήγορα. Ένα χαρακτηριστικό που αντανακλάται στην εξέλιξη των πολλών Παναγιών που ζωγράφισε στη συνέχεια. Από τον Λεονάρντο έμαθε τεχνικές όπως το sfumato, από τον Μιχαήλ Άγγελο έμαθε «πώς να χρησιμοποιεί το ανθρώπινο σώμα ως εκφραστικό εργαλείο». Αλλά αυτό που αναδύεται πιο καθαρά είναι η έννοια που ο σύγχρονος θεωρητικός Leon Battista Alberti ονόμασε historia: μια αφήγηση που εκτυλίσσεται ακόμη και μέσα στα όρια μιας στατικής εικόνας.
Στην κυκλική, πλούσια λεπτομερειακή Παναγία Άλμπα του 1511, ο Puschak διακρίνει τον μικρό Ιησού «όχι τόσο να παίρνει, όσο να αρπάζει το μέλλον του και να το φέρνει πιο κοντά», ενώ η Μαρία παρακολουθεί με συναισθήματα που διακρίνονται με λεπτές αποχρώσεις στο πρόσωπό της. Το πώς ακριβώς ο Ραφαήλ καλλιέργησε το ένστικτό του για το δράμα είναι ένα ερώτημα για τους ιστορικούς της τέχνης. Αλλά δεν θα ήταν υπερβολή να υποθέσουμε ότι έμαθε αρκετά πράγματα από την εμπειρία του ως σκηνογράφος.
