Γιώργος Τσαγκόζης
Στις αρχές της δεκαετίας του 1970 οι Ηνωμένες Πολιτείες ζούσαν το καπιταλιστικό όνειρο στο φουλ. Φθηνή βενζίνη, μεγάλα αυτοκίνητα και μια οικονομία που βασιζόταν στην φτηνή ενέργεια. Όλα όμως άλλαξαν το φθινόπωρο του 1973, όταν το πετρέλαιο μετατράπηκε στο απόλυτο γεωπολιτικό όπλο.
Κατά τη διάρκεια του πολέμου του Γιομ Κιπούρ, αραβικές χώρες που εξήγαγαν πετρέλαιο επέβαλαν εμπάργκο στις χώρες που υποστήριζαν το Ισραήλ, με κύριο στόχο να πιέσουν τις ΗΠΑ. Η κίνηση αυτή προκάλεσε σοκ στην αμερικανική οικονομία. Οι τιμές της βενζίνης αυξήθηκαν απότομα και μέσα σε λίγους μήνες ανέβηκαν περίπου κατά 50%. Για μια κοινωνία που θεωρούσε τη φθηνή ενέργεια σχεδόν δεδομένη, η αλλαγή αυτή ήταν βαθιά.
Η κυβέρνηση του προέδρου Ρίτσαρντ Νίξον προσπάθησε να αντιμετωπίσει την κρίση με μια σειρά έκτακτων μέτρων. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ήταν η απόφαση να εφαρμοστεί θερινή ώρα όλο τον χρόνο, ακόμη και μέσα στον χειμώνα. Τα ρολόγια μετακινήθηκαν μία ώρα μπροστά ήδη από τον Ιανουάριο του 1974, με στόχο να υπάρχει περισσότερο φυσικό φως το απόγευμα και να μειωθεί η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας.
Η αλλαγή όμως είχε απρόβλεπτες συνέπειες. Σε πολλές περιοχές της χώρας ο ήλιος ανέτελλε πολύ αργά, με αποτέλεσμα μαθητές να περιμένουν το σχολικό λεωφορείο μέσα στο σκοτάδι και εργαζόμενοι να ξεκινούν τη δουλειά πριν ξημερώσει. Η καθημερινότητα πολλών ανθρώπων άλλαξε απότομα και τα παράπονα αυξήθηκαν γρήγορα.
Παράλληλα, η κυβέρνηση κάλεσε τους πολίτες να περιορίσουν την κατανάλωση ενέργειας. Οι οδηγοί ενθαρρύνθηκαν να μοιράζονται αυτοκίνητα για τις μετακινήσεις τους, ενώ μειώθηκαν τα όρια ταχύτητας στους δρόμους για εξοικονόμηση καυσίμων. Ο Νίξον ζήτησε επίσης από τους Αμερικανούς να χαμηλώσουν τη θέρμανση στα σπίτια και τα γραφεία τους.
Η ενεργειακή κρίση δεν επηρέασε μόνο την καθημερινότητα αλλά και την οικονομία. Η δεκαετία του 1970 σημαδεύτηκε από ένα φαινόμενο που οι οικονομολόγοι ονόμασαν «στασιμοπληθωρισμό»: χαμηλή ανάπτυξη σε συνδυασμό με υψηλό πληθωρισμό και ανεργία. Παράλληλα, οι ΗΠΑ και η Ευρώπη άρχισαν να αναζητούν νέες πηγές ενέργειας και να δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στην εξοικονόμηση καυσίμων.
Το πείραμα με τη μόνιμη θερινή ώρα τελικά εγκαταλείφθηκε λίγους μήνες αργότερα, καθώς η αντίδραση της κοινής γνώμης ήταν έντονη. Ωστόσο, η πετρελαϊκή κρίση της δεκαετίας του 1970 άφησε βαθύ αποτύπωμα: άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο οι δυτικές κοινωνίες αντιμετώπιζαν την ενέργεια και έδειξε πόσο εύθραυστη μπορούσε να γίνει μια οικονομία που βασιζόταν στο φθηνό πετρέλαιο.